< Pytanie biblijne z 2 Księgi Królewskiej
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 1:2 Achazjasz wysłał posłańców do Ekronu, aby zapytać Baala-Zebuba, skoro w Judzie było mnóstwo wyznawców Baala?
Odp.: Ekron, położony w Filistii, znajdował się w rzeczywistości bardzo blisko Samarii, zaledwie około 40 mil stąd. Można by powiedzieć, że było to zbyt blisko, ponieważ Ekron był ważnym ośrodkiem kultu Baala. Ponadto królowie często mają rywali i wrogów, a być może Achazjasz chciał utrzymać w tajemnicy zarówno swój wypadek, jak i fakt zasięgnięcia rady u Baala.
P: Dlaczego w 2 Krl 1:9-15 zginęło tych 100 mężczyzn?
O: Lojalni żołnierze po prostu wykonywali rozkazy. Byli posłuszni swojemu dowódcy, który nie miał szacunku ani dla Boga, ani dla Eliasza, i nakazał Eliaszowi zejść [w przeciwnym razie...]. Kiedy ktoś należy do złej grupy i po prostu wykonuje rozkazy, ponosi konsekwencje swojej głupio okazanej lojalności.
P: Dlaczego w 2 Krl 2:9 Elizeusz poprosił o podwójną porcję?
O: Najprawdopodobniej nie oznacza to, że Elizeusz prosił o to, by stać się dwukrotnie większym niż Eliasz. Elizeusz raczej traktował Eliasza jak ojca. Kiedy umierał ojciec, zazwyczaj każdy z jego synów otrzymywał jedną część spadku, z wyjątkiem najstarszego syna (lub tego, któremu przysługiwało prawo pierworództwa). Ten syn otrzymywał podwójną część, i właśnie o to prosił Elizeusz.
P: Dlaczego w 2 Krl 2,12 Elizeusz nazwał Eliasza swoim ojcem, skoro Jezus w Mt 23,9 powiedział, by nikogo nie nazywać ojcem?
Odp.: Niezależnie od tego, czy Jezus tego zabronił, Elizeusz powiedział to setki lat przed wydaniem przez Jezusa tego przykazania. Dzięki swoim naukom, mądrości i bliskiej obecności Eliasz był dla Elizeusza jak ojciec. Nie oznacza to jednak, że Eliasz był jego biologicznym ojcem.
Pytanie: Co dokładnie mówi tu tekst hebrajski w 2 Krl 2:23-24?
Odp.: Znajdują się tu trzy kluczowe hebrajskie słowa:
Złośliwie mówić o: Hebrajskie słowo oznaczające przekleństwo nie brzmi tutaj „herem”, co oznacza „przeznaczyć na zniszczenie”, ale „qalal”, co oznacza „mówić złośliwie o”.
Rozszarpał: Niedźwiedź „rozerwał” 42 młodych mężczyzn, co sugeruje, że zostali zabici.
Młodzi mężczyźni: W języku hebrajskim termin ten oznacza 17-latka, takiego jak Józef (Rdz 37:2), młodsze dzieci lub mężczyzn w wieku do około 20 lat.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 2:23-25 tych 42 młodzieńców zostało rozszarpanych przez niedźwiedzie?
Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę dwie kwestie. W przeciwieństwie do tego, co twierdzą niektórzy ateiści, Elizeusz nie ponosi odpowiedzialności za te niedźwiedzie. Zostały one wysłane bezpośrednio przez Boga. Hebrajskie słowo oznaczające „młodzieńca” może obejmować osoby w wieku 20 lat, a młodzieńcy ci najwyraźniej stanowili gang. Słowo „młodzieniec” może tu oznaczać małe dziecko (2 Król. 5:14), ale jest to to samo słowo, którego użyto w odniesieniu do 17-letniego Józefa (Rdz 37:2) oraz wyszkolonych żołnierzy w armii Abrama (Rdz 14:24). W tym czasie w Palestynie powszechnie występowały groźne niedźwiedzie z gatunku Ursus syriacus.
Pytanie: Czy w 2 Krl 3:1 Jehoram został królem Izraela w 18. roku panowania Jehoszafata z Judy, czy też w drugim roku panowania Jehorama, syna Jehoszafata, jak podano w 2 Krl 1:17?
Odp.: Obie wersje są prawdziwe, biorąc pod uwagę, że królowie sprawowali współrządy. Miało to miejsce w 852 r. p.n.e., czyli w 18. roku samodzielnych rządów Jehoszafata, które rozpoczęły się w 870/869 r. p.n.e., a Jehoram, syn Jehoszafata, zaczął rządzić w 854/853 r. p.n.e.
P: Jakie dowody archeologiczne dotyczące króla Meszy z Moabu mamy w 2 Krl 3:4?
Odp.: Kamień Moabicki (850 r. p.n.e.) potwierdza najazd Jehorama na Moab.
Napisano na nim: „Ja jestem Meša, syn Chemosza (boga Moabczyków), król Moabu... Mój ojciec był królem Moabu przez trzydzieści lat, a ja zostałem królem po moim ojcu; i zbudowałem to sanktuarium dla Chemosza w Keriho [Kir-Haraset, stolicy], sanktuarium schronienia, gdyż on ocalił mnie od wszystkich moich ciemiężców i dał mi władzę nad wszystkimi moimi wrogami. Omri był królem Izraela i przez wiele dni uciskał Moab, gdyż Chemosz był rozgniewany na jego ziemię. A jego syn przejął po nim tron i również powiedział: «Będę uciskał Moab». Powiedział to za moich czasów, ale ja zyskałem przewagę nad nim i jego rodem, a Izrael zginął na zawsze... „Kazałem wykopać rowy w Qerihoh przez izraelskich jeńców...” (zaczerpnięte z książki „The Bible As History”, str. 237)
Kamień moabicki mówi, że Izraelici zostali pokonani. 2 Królów 3:27 mówi, że się wycofali, ale nie wycofaliby się, gdyby nie zostali pokonani.
Pytanie: Jak w 2 Krl 3,17 znaleźli wodę?
Odp.: Zgodnie z książką „The Bible as History”, str. 238, jeśli wykopie się rowy nad Morzem Czerwonym, wypełniają się one wodą spływającą z płaskowyżu. Woda ta jest czerwona, ponieważ przepływa przez czerwonawą glebę.
P: Dlaczego w 2 Krl 3:18-19 Bóg nakazał Izraelitom wycinać wszystkie drzewa moabskie, skoro w Pwt 20:19 jest napisane, że Izraelici nie mieli wycinać drzew owocowych do budowy umocnień oblężniczych?
Odp.: Najpierw to, co nie jest odpowiedzią, a potem sama odpowiedź.
Nie tylko w Kanaanie: Kontekst Księgi Powtórzonego Prawa 20:10-20 dotyczy zarówno odległych narodów, jak i Kananejczyków. Błędem byłoby twierdzenie, że Księga Powtórzonego Prawa 20:19 nie odnosi się do ziem poza Kanaanem.
Umocnienia oblężnicze: Księga Powtórzonego Prawa 20:19 określa zasady oblężenia miasta oraz rodzaj drewna, które można wykorzystać do budowy umocnień oblężniczych. Izraelici nie oblegali miast, kiedy wycinali te drzewa.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 3:27 Izraelici wycofali się po tym, jak król moabicki złożył swojego syna w ofierze swoim bogom?
Odp.: Istnieją trzy możliwe, uzupełniające się powody.
Desperacja: Izraelici i Edomici zadali już Moabowi poważne straty. Ta ofiara sprawiła, że pozostali Moabici walczyli jeszcze zacieklej, a być może armia izraelska, judzka i edomska, już rozproszona w celu rozrzucania kamieni na polach, nie spodziewała się takiego oporu i nie uznała za opłacalne walczyć z ostatnimi obrońcami. Nie zgadza się to jednak z tym, co Moabici zapisali na kamieniu moabickim.
Przekonanie Edomitów: Edomici również walczyli tutaj z Moabem i być może taka desperacja miała skłonić Edomitów do zerwania sojuszu z Izraelem i Judą. Taki powód podaje również Biblia studyjna NIV, str. 528.
Zakładnik: W nawiązaniu do poprzedniego powodu, w książce „735 Baffling Bible Questions Answered” (str. 127–128) podano, że żydowscy komentatorzy twierdzili, iż Juda, Izrael oraz Edom – jako wasal Judy – walczyli przeciwko Moabowi. Zabitym synem króla był syn króla Edomu, który był przetrzymywany jako zakładnik w Moabie. Po tym wydarzeniu Edomici wycofali się ze sojuszu, a Izrael i Juda również się z niego wycofały.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 4,29 Eliasz chciał, by jego laskę położono na ciele chłopca?
Odp.: Chociaż Pismo Święte tego nie wyjaśnia, wskazuje to, że Eliasz przybyłby, gdyby chłopiec nie ożył. Komentarz biblijny „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 4, str. 186, zawiera interesującą spekulację, że miało to zapewnić, iż mieszkańcy miasta nie pochowają chłopca.
P: Czy 2 Krl 5:10-15 wskazuje, że nowotestamentowy chrzest przez zanurzenie w celu odpuszczenia grzechów jest niezbędny do zbawienia, skoro Naaman nie został oczyszczony z trądu, dopóki nie wykąpał się w rzece Jordan?
Odp.: Nie, jest to ogromna nadinterpretacja ze strony niektórych osób, które szukają zbawienia w wodzie.
a) Ten akt wiary miał na celu oczyszczenie z trądu, a nie zbawienie.
b) Nie ma znaczenia, jakiej rzeki lub wody do chrztu się używa. Jednak w tym przypadku musiała to być konkretnie rzeka Jordan, aby przekazać Naamanowi istotną lekcję.
c) W Starym Testamencie nie było chrztu wodnego.
d) Wreszcie, gdyby ktoś próbował powiązać to z chrztem, to Naaman nie wiedział na pewno, że istnieje tylko jeden Bóg poza Bogiem Izraela, dopóki nie wykąpał się w Jordanie, jak opisano w 2 Królów 5:15.
Pytanie: Gdzie w 2 Krl 5,12 znajdują się rzeki Abana i Farpar?
Odp.: Abana to rzeka Barada, która przepływa przez miasto Damaszek. Lokalizacja rzeki Farpar (lub Parpar) nie jest pewna, ale „The New International Dictionary of the Bible” (str. 780) podaje, że prawdopodobnie jest to rzeka Awaj, która ma swoje źródło na wschód od góry Hermon. Zwraca się tam również uwagę, że Naaman nie powiedział, iż rzeki te znajdują się w pobliżu Damaszku, lecz że są to rzeki Damaszku, czyli należące do terytorium kontrolowanego przez Damaszek.
P: Czy w 2 Krl 5,18 mamy jakieś dowody archeologiczne na istnienie aramejskiego boga Rimmona?
Odp.: Tak, w asyryjskich zapisach bóg ten nazywany był Ramanu (gromowładny). Ponadto ojciec Ben-Hadada I nosił imię Tabrimmon, jak podano w 1 Krl 15:18. Więcej informacji można znaleźć w „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 4, str. 192.
P: Kim był sługa Elizeusza, o którym mowa w 2 Krl 6:15?
Odp.: Istnieją dwie możliwości.
Sługą był Gechazi, a 2 Królów 6:15 opowiada o wydarzeniach, które miały miejsce, zanim Gechazi zachorował na trąd. Nic w 2 Księdze Królewskiej nie wskazuje na to, że miało to miejsce po poprzedniej narracji.
Elizeusz zatrudnił zastępcę na miejsce Gechaziego. Jest wysoce mało prawdopodobne, by Gechazi nadal służył Elizeuszowi i spotykał się z innymi ludźmi po tym, jak zachorował na trąd.
Pytanie: Jak to możliwe, że w 2 Krl 6,18 wojska syryjskie zostały w cudowny sposób oślepione, a mimo to nadal podążały za Elizeuszem?
Odp.: Hebrajskie słowo „canver” może oznaczać zarówno ślepotę, jak i zaburzenia widzenia – widzenie rzeczy, których nie ma, lub niewidzenie rzeczy, które są.
Pytanie: Czy w 2 Krl 6,19 Elizeusz okłamał wojska syryjskie?
Odp.: Nie, stwierdzenie Elizeusza było całkowicie prawdziwe. Mieli ujrzeć Elizeusza w Samarii. Szukali Elizeusza, a on miał im przyprowadzić tego, kogo szukali. Zgadza się jednak, że odpowiedź Elizeusza była bardzo myląca. Podobnie, gdy Samuel udał się, by namaścić Dawida na króla, udzielił odpowiedzi zgodnej z prawdą, ale wprowadził ich w błąd, nie ujawniając wszystkich informacji. Gdy źli ludzie dążą do zabicia tych, którzy się im sprzeciwiają, 1 Samuela 16:1-5 pokazuje, że wprowadzanie złych ludzi w błąd jest czymś dobrym.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 6:21-23 nie zabito tutaj syryjskich wrogów?
Odp.: Izraelici nie pojmaliby Syryjczyków bez pomocy Boga, a Bóg nakazał, by ich nakarmiono i wypuszczono. Syryjczycy nie byli Kananejczykami, więc Izraelici mieli prawo zawrzeć z nimi przymierza i pozwolić im żyć. Co więcej, w ten sposób Syryjczycy nie zostali zabici za to, że podążali za prorokiem Bożym. Było to również sprytne posunięcie polityczne, ponieważ dzięki temu, że pojmani Syryjczycy opowiadali innym o tym, co się wydarzyło, Izraelici mieli przez jakiś czas spokój od syryjskich najeźdźców. Nieco inną odpowiedź można znaleźć w książce „Trudne fragmenty Biblii” (str. 235).
Pytanie: Jak to się stało, że w 2 Krl 6,23 syryjscy najeźdźcy nie wkraczali już do Izraela, skoro, jak mówi 2 Krl 6,24, król syryjski Ben-Hadad zebrał swoją armię i oblegał Samarię, stolicę Izraela?
Odp.: Odpowiedź wynika z faktu, że te dwa wersety znajdują się tak blisko siebie. Po cudzie, o którym mowa w 2 Król. 6:23, najeźdźcy syryjscy przez pewien czas nie wkraczali do Izraela. Po upływie pewnego czasu sam król syryjski zebrał swoją armię i wkroczył do Izraela. Zatem postanowienie Aramejczyków, by nie napadać na Izrael, było jedynie tymczasowe.
P: Czym są „strąki nasion” w 2 Krl 6:25?
Odp.: Hebrajskie słowo użyte w tym miejscu oznacza dosłownie „odchody gołębi”. Istnieją cztery poglądy na ten temat.
a) Dosłownie napisano: „odchody gołębi”. Nic nie stoi na przeszkodzie, by tak właśnie było. Księga 2 Królów nie podaje, do czego służyły te odchody gołębi, a „The Nelson Study Bible” (str. 618) sugeruje, że mogły one służyć jako paliwo.
b) Józef Flawiusz w dziele „Starożytności żydowskie” 9.62.4 (napisanym około 93–94 r. n.e.) przypuszczał, że były one substytutem soli, ale nic tego nie potwierdza.
c) Niektórzy twierdzą, że była to jadalna cebulka, znana dziś jako „Gwiazda Betlejemska”. Książka „What You Know Might Not Be So: 220 Misinterpretations of the Bible Explained” (str. 52) również przedstawia ten pogląd.
d) Alternatywnie może to być błąd kopisty, który zastąpił cztery litery dwiema, odnosząc się do strąków chleba świętojańskiego. Taką opinię przedstawia „NIV Study Bible”, str. 534. Komentarz „Bible Knowledge Commentary: Stary Testament”, str. 550, podaje, że zazwyczaj strąki te były wykorzystywane wyłącznie jako pasza dla zwierząt.
Pytanie: Który król Izraela chciał ściąć głowę Elizeuszowi, jak podano w 2 Krl 6,31?
Odp.: Był to Joram. Należy pamiętać, aby nie mylić królów północnego królestwa Izraela (Achab, Joram, Jehu itp.) z królami południowego królestwa Judy (Jozafat, Jehoram, Achazjasz itp.). Należy mieć na uwadze, że Joram, król Judy, i Jehoram, król Izraela, to dwie różne osoby. Achab zmarł w 2 Księdze Królewskiej 1:1, a jego syn Joram był w piątym roku panowania w 2 Księdze Królewskiej 8:16. Chociaż nie jest konieczne, aby fragment 2 Księgi Królewskiej 8:7-15 był uporządkowany chronologicznie, to zazwyczaj tak właśnie jest, więc wydarzenie opisane w 2 Księdze Królewskiej 6:31 miało miejsce w piątym roku panowania Jorama lub wcześniej.
Nawiasem mówiąc, Joram nie był jedyną osobą, która miała na celowniku Elizeusza. Izebel, żona Achaba i prawdopodobnie matka Jorama, chciała zabić Eliasza, a więc prawdopodobnie również Elizeusza.
Pytanie: Kim był w 2 Krl 7:2 „pan, na którego rękę opierał się król”?
Odp.: Według książki „The Bible As History” (str. 233) hebrajskie słowo „Shlish”, przetłumaczone jako „pan”, pochodzi od słowa oznaczającego „trzy”. Rzeźby asyryjskie pokazują, że na rydwanach znajdowały się trzy osoby: woźnica, wojownik oraz mężczyzna stojący za nimi i trzymający się dwóch krótkich pasów po obu stronach rydwanu. Trzeci mężczyzna chronił pozostałych przed strzałami i pomagał zapobiegać wyrzuceniu ich z rydwanu, gdy ten pędził pośród martwych i rannych. Mógł również zastąpić woźnicę lub wojownika, gdyby któryś z nich wypadł z akcji.
Pytanie: Czy w 2 Krl 8,15 mamy jakieś pozabiblijne dowody na istnienie Hazaela, uzurpatora tronu Syrii?
Odp.: Tak. Zgodnie z „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 4, str. 201, Hazael jest wspomniany więcej niż raz w kronikach króla asyryjskiego Salmanasara III, gdzie nazywany jest „synem nikogo”.
P: Czy w 2 Krl 8:25 Achazjasz z Judy został królem w dwunastym roku panowania Jehorama, czy też w jedenastym roku, jak podaje 2 Krl 9:29?
Odp.: Obie wersje są prawdziwe, ponieważ zależy to od stosowanego systemu liczenia lat panowania. Achazjasz przejął tron po Jehoramie w 841 r. p.n.e., jak podaje „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 4, str. 203. Zgodnie z „Encyclopedia of Bible Difficulties”, str. 206, oraz „When Critics Ask”, str. 192, w systemie nieopartym na roku wstąpienia na tron, który stosowało wówczas północne królestwo Izraela, pierwszy rok obejmuje cały rok, w którym przypada dzień, w którym książę został królem. Południowe królestwo Judy stosowało w tym czasie system oparty na roku wstąpienia na tron. Zgodnie z tym systemem pierwszy rok rozpoczynał się dopiero w żydowski Nowy Rok następujący po dniu koronacji. Oznaczałoby to, że lata panowania każdego króla sumowałyby się.
Pytanie: Czy w 2 Krl 8:26 Achazjasz miał 22 lata, gdy rozpoczął panowanie, czy też 42 lata, jak podaje 2 Krn 22:2 w tekście masoreckim?
Odp.: Werset 2 Kronik 22:2 w tekście masoreckim jest błędem kopisty, ponieważ gdyby Achazjasz miał 42 lata, urodziłby się dwa lata przed narodzinami swojego ojca! Zgodnie z przypisem w Biblii NIV, w niektórych rękopisach Septuaginty oraz w tekście syryjskim w 2 Kronik 22:2 podano wiek „22” lat. Nie oznacza to, że w oryginalnych rękopisach Biblii wystąpił błąd, a jedynie, że w kopiach mogą wkradnąć się nieistotne błędy skrybów.
Zob. „735 Baffling Bible Questions Answered”, str. 128, „Encyclopedia of Bible Difficulties”, str. 206–207, „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 4, str. 203 i 508, „Bible Difficulties & Seeming Contradictions”, str. 163–164, „New International Bible Commentary”, str. 474 oraz „When Critics Ask”, str. 194, gdzie można znaleźć zasadniczo tę samą odpowiedź. W książce „Trudności biblijne i pozorne sprzeczności”, str. 164, dodano, że zarówno w tym błędzie kopisty, jak i w 2 Król. 24:8 (18) oraz 2 Kron. 36:9–10 (8) pominięto cyfrę dziesiątek. Liczby zapisywane w czasach Ezdrasza i Nehemiasza składały się z poziomych i pionowych kresek, a jeśli rękopis był zamazany lub poplamiony, jedna z kresek mogła zostać pominięta.
Pytanie: Kim byli synowie proroków w 2 Krl 9:1?
Odp.: Prawdopodobnie nie chodzi tu o biologicznych synów proroków, ale raczej o proroków w trakcie szkolenia.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 9:7-9 Bóg nakazał Jehu zabić króla?
Odp.: Ogólnie rzecz biorąc, powinniśmy szanować i czcić naszych przywódców rządowych, jak pokazują List do Rzymian 13:1-7 i 1 List Piotra 2:13-17.
W 2 Król. 9:7 czytamy, że Bóg nakazał Jehu, aby pomścił krew sług Pańskich przelaną przez Izebel. Najwyraźniej Bóg uznał, że skala ich zła spowodowała utratę przez nich prawa do rządzenia królestwem Bożym. Pismo Święte nie precyzuje, w którym momencie to nastąpiło, ale być może stało się to po tym, jak Jezabel i Achab z zimną krwią zabili Nabota, aby przejąć jego winnicę, i próbowali wytropić proroków Bożych, w tym Eliasza.
Kiedy przywódca nie tylko popełnia błąd, ale robi coś, co powoduje, że jego lud traci do niego szacunek i zaufanie, zazwyczaj nie ma już odwrotu.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 9,11 Jehu bagatelizował słowa proroka?
Odp.: Być może Jehu nie przywiązywał dużej wagi do słów proroka, ale jest to mało prawdopodobne. Jehu dopiero co to usłyszał i sam prawdopodobnie jeszcze nie podjął decyzji. Raczej mówił to do innych oficerów, aby nie musieć podejmować zobowiązania, przynajmniej nie publicznie.
P: Dlaczego w 2 Krl 9:30 Izebel nałożyła makijaż na twarz?
Odp.: Wiedziała, że umrze, i chciała dobrze wyglądać w chwili śmierci. Jej pragnienie jednak się nie spełniło.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 10:1-3 Jehu napisał do przywódców w taki sposób?
Odp.: Jehu napisał do nich bardzo śmiało, aby zachęcić ich do wyjścia i stoczenia z nim walki, niemal z nastawieniem: „Nie mogę się doczekać, aż to się skończy”. Mówi się, że słowa są ironiczne, gdy ich dosłowne znaczenie jest przeciwne do tego, co faktycznie przekazują. Jehu w rzeczywistości próbował ich zastraszyć, aby poddali się mu bez walki, i tak właśnie się stało.
P: Dlaczego w 2 Krl 10:1-17 znajduje się ta historia o Jehu w Biblii?
Odp.: W Księdze Ozeasza 1:4 czytamy, że Jehu zgrzeszył, przelewając tyle krwi. Druga Księga Królewska stanowi część historii ludu Bożego i opisuje nie tylko dobre i przyjemne uczynki, ale także bezlitosne grzechy, których się dopuścili. W 2 Krl 10:31 czytamy, że Jehu tak naprawdę nie postępował zgodnie z drogami Boga. W „International Standard Bible Encyclopedia”, tom 6, str. 38, przedstawiono panel z Czarnego Obelisku, na którym Jehu lub jego wysłannik kłania się przed Salmanasarem II (859–824 p.n.e.).
Pytanie: Dlaczego, jak podano w 2 Krl 10:4, zabicie przez Jehu dwóch królów w niespodziewanym ataku przekonało Samarytan, że Jehu jest tak potężny?
Odp.: Samo zabicie dwóch osób nie dowodzi, że ktoś jest wielkim przywódcą wojskowym. Byli to jednak królowie, a to nie tylko zabicie królów, ale fakt, że Jehu uniknął kary i cieszył się poparciem ludu, wzbudził strach wśród tych, których zmarli królowie faworyzowali. W polityce często ważne są efekty psychologiczne.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 10:18-28 Jehu podstępnie udawał, że czci Baala, i okłamywał innych?
O: Jehu konsekwentnie stosował niewłaściwe i bezwzględne środki, aby zrealizować swoje dobre intencje. Po pierwsze, Biblia nigdy nie aprobowała działań Jehu, a 2 Królów 10:31 mówi, że Jehu nie podążał za Bogiem całym swoim sercem, a Ozeasz 1:4 pokazuje, że Jehu zgrzeszył, przelewając tak wiele krwi. Jehu był bardzo skupiony na swoim celu, jakim było oczyszczenie kraju ze zła. Chciał to osiągnąć za wszelką cenę, nawet stosując złe środki (choć brzmi to dziwnie).
Jest to dla nas dzisiaj bardzo pouczające. Czasami nienawiść człowieka do zła i bezbożności może być większa niż jego miłość i posłuszeństwo wobec Boga. Nieposłuszeństwo Bogu, nawet w imię Boga, nie jest służbą Bogu, a jedynie przynosi złą sławę Jego sługom.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 10:29-31 Jehu nie położył kresu kultowi złotych cielców?
Odp.: Najwyraźniej choć oczyszczenie kraju ze złej dynastii było dla niego priorytetem, to pozbycie się fałszywych bogów już nim nie było. Jednym ze skutków utrwalonego grzechu w kulturze jest to, że wszyscy, a czasem nawet wierzący, przyzwyczajają się do niego i stają się ślepi na fakt, że jest to grzech.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 11:1-12 kapłan Jehojada uciekł się do strategii i przebiegłości, aby wypełnić wolę Bożą?
Odp.: Można by zapytać, dlaczego Samson musiał użyć siły, by wypełnić wolę Bożą, albo dlaczego Paweł musiał użyć mądrości, by głosić Ewangelię. Słudzy Boży mają korzystać z wielu środków, by wypełniać Jego wolę, i nie ma nic złego w stosowaniu przebiegłości, choć nie wolno nam grzeszyć. Dawid posłużył się przebiegłością, by wypełnić wolę Bożą, a Bóg nakazał Samuelowi, by ten posłużył się przebiegłością w celu wypełnienia woli Bożej (1 Samuela 16:2-5).
P: Czy w 2 Krl 11:2 Joasz został ukryty, aby uchronić go przed bałwochwalczym wychowaniem Atalii, a Atalia nie chciała zabić Joasza, jak sugeruje „Przewodnik po Biblii” Asimova (str. 387)?
Odp.: Asimov miał bujną wyobraźnię, ale nie, tak nie było. Matka Joasza nie pochodziła z rodu fenickiego. Zgodnie z 2 Kronik 24:1 nazywała się Zibja i pochodziła z Beer-Szeby na skrajnym południu Judy. Niezależnie od tego, 2 Królów 11:1 jasno stwierdza, że Atalia chciała zabić całą rodzinę królewską.
W „Komentarzu biblijnym Expositor’s” (tom 4, str. 217) napisano, że skoro Joasz miał inną matkę, być może jego narodziny umknęły uwadze Atalii i dlatego nikt nie odczuł jego braku.
Pytanie: Dlaczego, zgodnie z 2 Krl 11:15, Atalia nie powinna była zostać zabita na terenie świątyni?
Odp.: Kapłan Jehojada uważał, że świątynia nie jest właściwym miejscem na przelanie czyjejś krwi. Ponieważ była to wola Boża, prawdopodobnie można było ją tam stracić, ale w szacunku, jaki Jehojada okazywał świątyni, nie było nic złego.
Pytanie: Skoro w 2 Krl 11:18 pobożni Izraelici zniszczyli ołtarze i posągi bałwochwalcze, to kiedy – o ile w ogóle – chrześcijanie powinni niszczyć ołtarze i posągi bałwochwalcze?
Odp.: Chociaż Pismo Święte nie udziela jednoznacznej odpowiedzi, możemy dostrzec tutaj trzy zasady.
1. Chrześcijanie powinni niszczyć wszelkie ołtarze i posągi bałwochwalcze, które mogą posiadać.
2. Wierzący ze Starego Testamentu żyli pod rządami teokratycznymi, a zgodnie z tymi prawami wszystkie bałwochwalcze ołtarze i posągi miały zostać zniszczone.
3. W Nowym Testamencie chrześcijanie żyli w kulturze grecko-rzymskiej pełnej złych posągów i ołtarzy. Niemniej jednak ci chrześcijanie nigdy nie niszczyli rzeczy należących do innych ludzi. Dopiero znacznie później ortodoksyjni Frankowie oraz wojowniczy, heretyccy arianie z plemienia Gotów zniszczyli wiele posągów bożków i ołtarzy.
Pytanie: Czy w 2 Krl 12:9 skrzynia stała obok ołtarza, po prawej stronie od wejścia, czy też przy bramie świątyni, jak podaje 2 Kronik 24:8?
Odp.: Józef Flawiusz w dziele „Starożytności żydowskie” 9.163.8.2 (ok. 93–94 r. n.e.) również podaje, że znajdowała się ona po prawej stronie ołtarza. Chociaż nie mamy co do tego pewności, istnieją trzy uzupełniające się odpowiedzi.
Jedna lokalizacja: mogła znajdować się zarówno przy bramie świątyni, jak i obok ołtarza, oddzielona od niego murem.
Dwie lokalizacje: Jehojada mógł najpierw umieścić ją obok ołtarza, a później król Joasz nakazał przenieść ją do bramy świątyni.
W różnych miejscach mogło znajdować się wiele skrzyń.
Pytanie: Czy w 2 Krl 12:15 i 2 Krl 22:7 postąpili słusznie, nie prowadząc żadnej księgowości z ludźmi wykonującymi prace?
Odp.: Świadczy to o tym, że ludzie ci byli całkowicie godni zaufania. Jednak Jezus powiedział nam, abyśmy byli roztropni jak węże, a jednocześnie niewinni jak gołębie (Mt 10,16). Wiele dużych organizacji chrześcijańskich należy obecnie do Rady Ewangelickiej ds. Odpowiedzialności Finansowej (EFCA). Organizacje należące do tej rady posiadają pieczęć EFCA, a ich księgi są co najmniej raz w roku poddawane audytowi przez niezależną, zewnętrzną firmę księgową.
P: W 2 Krl 12:17 – kiedy miała miejsce ta aramejska inwazja na Judę?
Odp.: Inwazje często miały miejsce po śmierci króla, a „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 4, str. 222, spekuluje, że inwazja ta miała miejsce po śmierci Samsi-Adada V z Asyrii w 811 r. p.n.e., kiedy to królowa Semiramida została regentką.
P: Czy w 2 Krl 12:17-18 Joasz postąpił słusznie, przekazując te pieniądze Syryjczykom?
Odp.: Pismo Święte nie wspomina, by Joasz modlił się w tej sprawie ani zasięgał rady u proroków. List do Rzymian 14:23b mówi, że wszystko, co nie wynika z wiary, jest grzechem. „Nelson Study Bible” (str. 631) przypomina nam, że Joasz popadł w odstępstwo po śmierci Jehojady.
W tamtych czasach nie możemy mieć żadnej pewności, że Joasz postąpił słusznie, ponieważ nawet nie zapytał o to Boga. Dzisiaj również nie możemy być pewni, że postępujemy słusznie, jeśli nie modlimy się w tej sprawie.
Na marginesie, w „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 4, str. 227, czytamy, że asyryjski napis Adad-Nirariego III znaleziony w Tell Er Rimah wspomina o „daninie Iu’asu (Joasza) Samarytanina”.
Pytanie: Czy w 2 Krl 12,21 król Joasz został pochowany „wraz ze swoimi przodkami w mieście Dawida”, czy też został pochowany w Jerozolimie, ale nie w grobowcach królów, zgodnie z 2 Krn 24,25?
Odp.: I tak, i tak. Został pochowany w tym samym mieście, Jerozolimie, co jego przodkowie, ale nie w grobowcach królów.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 13:17-19 Elizeusz był zły na króla Joasza za to, że uderzył strzałami o ziemię tylko trzy razy, skoro Elizeusz nie powiedział mu, ile razy ma uderzyć o ziemię?
Odp.: Elizeusz najwyraźniej nie miał powiedzieć Joaszowi, ile razy ma uderzyć strzałami o ziemię, ale wiedział, że liczba uderzeń Joasza o ziemię odpowiadała liczbie zwycięstw nad Syryjczykami. Była to interesująca przepowiednia, ponieważ Bóg nie przekazał jej wyłącznie Elizeuszowi, ale częściowo poprzez Elizeusza, a częściowo poprzez uderzenia Joasza o ziemię. Elizeusz z pewnością był rozczarowany, że Bóg nie pozwolił Izraelitom pokonać Syryjczyków więcej razy.
Pytanie: Czy w 2 Krl 13,21 fakt, że człowiek ożył po dotknięciu kości Elizeusza, potwierdza katolicką cześć relikwii?
Odp.: Nie. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.
1. Nikt nie oddawał czci ani nie czcił tych kości; po prostu leżały tam niezauważone.
2. Bóg może posługiwać się dowolnymi środkami, by dokonywać cudów. Na przykład podczas Wyjścia Bóg mógł posłużyć się miedzianym wężem. Jednak ludzie zgrzeszyli, gdy zaczęli czcić tego miedzianego węża, a ostatecznie pobożny król Ezechiasz kazał go zniszczyć. Pierwotnie służył on dobremu celowi, ale gdy stał się bożkiem, został wykorzystany w złym celu.
3. Nic nie usprawiedliwia złamania drugiego przykazania z Księgi Wyjścia 20:4, które zabrania oddawania czci jakimkolwiek rzeźbionym wizerunkom przed Bogiem.
4. Warto zauważyć, że w całym okresie średniowiecza teologowie sporządzali wykazy kategorii grzechów. Jan Klimak (ok. 579–649 r. n.e.) był prawdopodobnie pierwszym z nich. Ich kategorie były często dobrze przemyślane, z tym wyjątkiem, że niemal bez wyjątku pomijali drugie przykazanie, nakazujące nie mieć żadnych rzeźbionych obrazów przed Bogiem.
Pytanie: Czy w 2 Krl 14:3,7 Amazjasz postąpił słusznie, zabijając 10 000 Edomitów, skoro w Pwt 23:7 jest napisane, że nie należy nienawidzić Edomitów?
Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę dwie kwestie.
1. Chociaż Amazjasz z pewnością zemścił się na Edomitach, Biblia nigdzie nie mówi, że ich nienawidził.
2. Biblia mówi, że Amazjasz podążał za Bogiem, ale nie postępował tak słusznie, jak czynił to Dawid.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 14:7 Amazjasz chciał walczyć z Joaszem i dlaczego Joasz był do tego niechętny?
Odp.: Amazjasz uważał w tym momencie, że zdobycie przewagi nad Judą jest ważniejsze niż ryzyko związane z armią syryjską. Joasz nie chciał być wrogiem Amazjasza i dlatego nie widział sensu w walce. Walka osłabiłaby jego siły, podczas gdy skupiał się on na pokonaniu Syryjczyków. Czasami ludzie tacy jak Amazjasz szukają powodów do walki, ale brakuje im duchowego skupienia.
P: Dlaczego w 2 Krl 15:16 Menahem rozpruwał brzuchy ciężarnych kobiet?
Odp.: Menahem dopuścił się bardzo złych czynów, jak mówi 1 Król. 15:18. Niektórzy ludzie są raczej źli, ale Menahem był ponadto okrutny. Biblia szczerze mówi nam, że na tym świecie są tacy ludzie i powinniśmy się przed nimi wystrzegać.
Pytanie: Czy w 2 Krl 15:27 Pekach panował nad Samarią przez 20 lat, czy tylko od 739 do 732 r. p.n.e., jak wskazują wersety 2 Krl 15:25,30?
Odp.: Encyklopedia trudności biblijnych, str. 209–210, podaje, że Pekach faktycznie rządził jedynie w latach 739–732 p.n.e. Jednak Pekach najwyraźniej ogłosił się królem w 752 r. p.n.e., co dałoby 20 lat. Niemniej jednak hebrajski tekst 2 Królów 15:27 mówi, że Pekach został królem dwadzieścia lat temu. Nie jest tam napisane, że panował przez dwadzieścia lat. Wersja NIV dodaje słowa „i panował”, a wersje NKJV i NASB umieszczają te słowa w kursywie, ponieważ nie występują one w tekście hebrajskim.
Pytanie: Czy w 2 Krl 15:30 Jotam panował przez co najmniej dwadzieścia lat, czy też – zgodnie z 2 Królów 15:33 – panował jedynie przez 16 lat?
Odp.: Obie wersje są prawdziwe, jeśli zrozumie się, czym jest współrządy. W tamtych czasach królowie mogli sprawować władzę w ramach współrządów, w których starszy król nadal współrządził z młodszym królem. Współrządy miały cztery zalety:
1. Pozwalało młodszemu królowi zdobywać doświadczenie, podczas gdy jego ojciec mógł jeszcze korygować jego błędy
2. Co ważniejsze, ustanawiała linię sukcesji, dzięki czemu inni książęta nie mogli rościć sobie praw do tronu po śmierci ojca.
3. Zniechęcało to młodszego księcia do pokonania ojca, by wcześniej objąć tron.
4. Zapewniała ciągłość rządów w przypadku, gdyby starszy król stał się niezdolny do sprawowania władzy. W tym przypadku, ponieważ ojciec Jotama, Azariasz, został dotknięty trądem, Jotam sprawował władzę nad swoim domem i sądził lud tej ziemi, zgodnie z 2 Królów 15:5.
Należy zauważyć, że sukcesja od Salomona do Roboama borykała się z pierwszym problemem, a królestwo Dawida – z drugim i trzecim problemem.
Pytanie: Czy w 2 Krl 15:30 Hoshea panował w dwudziestym roku panowania Jotama, czy też w dwunastym roku panowania jego syna Achaza, jak podaje 2 Krl 17:1?
Odp.: Jest to połączenie współrządów i prawdopodobnego błędu kopisty. Hoshea z Izraela panował od 732/731 r. p.n.e. aż do upadku w 723/722 r. p.n.e. Dwadzieścia lat wcześniej Jotam rozpoczął rządy, gdy jego ojciec zachorował na trąd w 750 r. p.n.e. Po tym wydarzeniu istnieją dwie opinie.
Zgodnie z „New International Bible Commentary” (str. 394) Achaz rozpoczął panowanie jako współwładca w 744 r. p.n.e., czyli dwanaście lat wcześniej. Oznaczałoby to, że w latach 744–739 p.n.e. Achazjasz, jego syn Jotam oraz syn Jotama – Achaz – wszyscy trzej sprawowali władzę wspólnie.
Alternatywnie, liczba 12 jest błędem kopisty, a właściwą liczbą jest 2, co oznacza, że Hoshea rozpoczął panowanie w drugim roku panowania Achaza. Byłoby to w latach 734/733 p.n.e. Od 734 r. p.n.e. do śmierci Jotama w latach 732/731 p.n.e. Jotam i Achaz rządzili wspólnie. Takie stanowisko przedstawiono w książce „Bible Difficulties & Seeming Contradictions” (Trudności biblijne i pozorne sprzeczności), str. 165–166.
Pytanie: Jakie dowody na istnienie króla Jotama, poza Biblią, znajdujemy w 2 Krl 15:32-38?
Odp.: Archeolodzy odkryli w Elacie (= Ezion-Geber) pierścień z pieczęcią otoczoną miedzią, na której widnieje napis „LYTM”, oznaczający „należący do Jotama”, wraz z wizerunkiem barana. Baran (hebr. „ayil”) mógł być symbolem Elaty (hebr. „eylat”).
P: Jak w 2 Krl 16:3 Achaz sprawił, że jego syn „przeszedł przez ogień”?
Odp.: To było obrzydliwe. Oznacza to, że złożył swojego syna w ofierze, spalając go na śmierć. Powszechną praktyką Kananejczyków było składanie w ten sposób w ofierze pierworodnych dzieci, a Achaz był królem izraelskim, który chciał praktykować religię podbitych Kananejczyków. Niestety, znaleziska archeologiczne wykazały, że znaczna liczba Izraelitów również praktykowała religię kananejską. Możemy zrozumieć uczucia Eliasza, który czuł się zupełnie samotny.
P: Czy w 2 Krl 16:6 termin „Żydzi” odnosi się wyłącznie do powracających z wygnania?
O: Chociaż termin ten jest powszechnie tak używany, w 2 Król. 16:6 słowo „Żydzi” odnosiło się do ludu Judy przed wygnaniem. Książka „1001 Bible Questions Answered” (str. 312) mówi zasadniczo to samo.
Pytanie: Czy w 2 Krl 16:20a Achaz spoczął wraz ze swoimi przodkami i został pochowany wraz z nimi w Mieście Dawida, czy też spoczął wraz ze swoimi przodkami i został pochowany w Jerozolimie, ale nie złożono go w grobowcach królów Izraela, o których mowa w 2 Krn 28:27?
Odp.: Zarówno 2 Królów 16:20a, jak i 2 Kronik 28:27 mówią, że Achaz spoczął wraz ze swoimi przodkami i został pochowany w Mieście Dawida. Jednak według 2 Kronik 28:27 król Achaz, który oddawał cześć bożkom, nie został pochowany w tych samych grobowcach, co dobrzy królowie Izraela (Dawid i Salomon). Pochowanie wraz z ojcami, o którym mowa w 2 Królów 16:20a, może oznaczać trzy rzeczy:
Zostali pochowani w tym samym mieście.
Zostali pochowani w pobliżu, w tym samym mieście.
Achaz został pochowany obok swoich ojców czczących bożki, ale nie wraz z Dawidem i Salomonem, królami Izraela. (Pozostali królowie nigdy nie byli królami Izraela).
Oto kilka innych przykładów, w których królowie zostali pochowani w pobliżu w Jerozolimie, ale nie w tym samym grobie.
Azariasz/Uzjasz „spoczął wraz ze swoimi przodkami i został pochowany obok nich w Mieście Dawida”. 2 Królów 15:7a „spoczął wraz ze swoimi przodkami i został pochowany obok nich na cmentarzu należącym do królów, gdyż lud mówił: «Miał trąd»”. 2 Kronik 26:23
Joasz został „pochowany wraz ze swoimi przodkami w Mieście Dawida” (2 Król. 12:21) „pochowany w Mieście Dawida, ale nie w grobowcach królów” (2 Kron. 24:25)
Pytanie: Kim był „So”, król Egiptu, o którym mowa w 2 Krl 17:4?
Odp.: Prawdopodobnie nie było to imię króla, lecz błąd kopisty; chodziło o „Sais”, które było stolicą Egiptu. Królem Egiptu w tym czasie był Tefnakhte.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 17:14 niektórzy ludzie zatwardzają swoje serca?
Odp.: W tłumaczeniu NIV wyrażenie to oddano jako „uparci”. Ludzie ci nie chcieli się zmienić i byli gotowi zrobić niemal wszystko, by tylko nie poddać się Bogu.
Pytanie: Jak należy przetłumaczyć fragment z 2 Krl 17:15?
Odp.: Hebrajskie słowo w tym miejscu może oznaczać „bezwartościowy” lub „pusty”. Innymi słowy, czcili rzeczy puste i sami stali się pustymi ludźmi. Jeśli czujesz, że twoje życie jest pozbawione wartości, uczuć lub radości, musisz zwrócić się do Boga – jedynego, który może dać ci życie, które jest prawdziwym życiem.
P: Dlaczego w 2 Krl 17:16; 21:3,5; Kpł 19:26; 22:27; Pwt 18:11-14 oraz 2 Krn 33:3-6 astrologia jest zła?
Odp.: Niektóre formy astrologii są formą kultu (2 Krl 17:16; 21:3,5; 23:4-5; 2 Krn 33:3-6; Jr 19:13), a inne służą jedynie przepowiadaniu przyszłości (Pwt 18:11-4), jednak wszystkie one są błędne. Zobacz omówienie fragmentu z Ewangelii według św. Mateusza 2:1-12 dotyczącego Trzech Króli.
P: Czym były bożki Sukkot-Berot, Nergal, Aszima, Nibhaz i Tarkak, Adrammelech oraz Anammeleck, o których mowa w 2 Krl 17:30?
Odp.: Nergal był starożytnym sumeryjskim bożkiem. Nazwa Ashima brzmi podobnie do imienia bogini powszechnie czczonej jako Asztarot, Asztarte czy Isztar. Nie znamy pozostałych bożków, ponieważ kultury te nie przetrwały wystarczająco długo, by pozostawić pisemne ślady swojej religii. Te podbite ludy pokładały ufność w swoich bożkach, a zarówno one same, jak i ich bożki zostały zniszczone i zapomniane.
Pytanie: Jak to możliwe, że w 2 Krl 17:41 narody te jednocześnie bały się prawdziwego Boga, skoro w tym samym wersecie nadal oddawały cześć bożkom?
Odp.: Ten werset nie stanowi sprzeczności, lecz raczej ukazuje sprzeczne nastawienie tych narodów. Dwie części tego samego wersetu pokazują, że wierzyli oni w Boga. Nie wierzyli jednak wyłącznie w Boga. Dzisiejsi ludzie czasami chcą być chrześcijanami, ale nie chcą porzucić przekonań, takich jak New Age, astrologia czy uniwersalizm, oraz praktyk sprzecznych z chrześcijaństwem.
P: Czy w 2 Krl 18:1 i 2 Krl 18:13 inwazja asyryjska na Judę różniła się od tej z 701 r. p.n.e.?
Odp.: Nie. Istnieje asyryjski napis na sześciokątnym walcu zwanym Pryzmatem Taylora, datowany dość precyzyjnie na rok 701 p.n.e., opisujący najazd Sennacheryba na Judę. Ten gliniany pryzmat wydaje się być całkowicie zachowany. Jest datowany na rok 701 p.n.e.
Można by spekulować, że 2 Królów 18:13 odnotowuje jedynie wcześniejszą inwazję na Judę w roku 714 p.n.e., ponieważ po śmierci Achaza Ezechiasz po raz pierwszy zaczął współrządzić ze swoim ojcem Achazem w 729 r. p.n.e. 2 Królów 18:13 mówi, że Sennacheryb najechał w czternastym roku panowania Ezechiasza.
Jednakże zapisy asyryjskie milczą na temat inwazji na Judę w tym czasie; zapisy asyryjskie z 701 r. p.n.e. bardzo dobrze pokrywają się z Księgami Królów i Kronik, i nie ma potrzeby postulowania dwóch inwazji, aby rozwiązać tę trudność. Ezechiasz po raz pierwszy zaczął panować samodzielnie po śmierci Achaza w 716/715 r. p.n.e., a czternasty rok [samodzielnego] panowania Ezechiasza przypadałby dokładnie na 701 r. p.n.e.
Pytanie: Czy w 2 Krl 18:5 nie było po Ezechiaszu nikogo, kto byłby podobny do niego w zaufaniu Bogu, czy też w 2 Krl 23:25 nie było przed Jozjaszem króla, który byłby podobny do niego w nawróceniu się do Pana zgodnie z całym Prawem Mojżeszowym?
Odp.: Obie tezy są prawdziwe. Ezechiasz ufał Bogu w trudniejszych warunkach niż jakikolwiek inny król, kiedy Sennacheryb oblegał Jerozolimę. Jednak podczas wielkiego święta Paschy, o którym mowa w 2 Kronikach 30, nie przestrzegano w pełni tego, co nakazywało Prawo, ponieważ brakowało kapłanów, którzy poświęcili się służbie. Dlatego Jozjasz postępował bardziej zgodnie z Prawem Mojżeszowym.
P: Dlaczego w 2 Krl 18:9 Salmanasar oblegał Samarię, skoro Asyryjczycy zdobyli ją już wcześniej, jak opisano w 2 Krl 17:5-6?
Odp.: Po tym, jak Asyryjczycy po raz pierwszy zdobyli Samarię, Ezechiasz zbuntował się przeciwko Asyrii (2 Król. 18:7) i najwyraźniej odzyskał Samarię.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 18:9 Asyryjczycy odnieśli tak wielki sukces?
Odp.: Było kilka powodów. Cała ich kultura była nastawiona na wojnę, mieli bardzo silnie ufortyfikowane miasta oraz bardzo skuteczne rydwany. Jednak największą przewagą było to, że dysponowali stalową bronią i zbrojami zamiast broni z brązu. W „Słowniku archeologii biblijnej Wycliffe’a” (str. 387–388) napisano, że Asyryjczycy jako pierwsi zaczęli używać stali zarówno na wojnie, jak i w czasie pokoju. Wspomniano tam, że miecze były w rzeczywistości wykonane z żelaza, ale miały stalowe ostrze, a hartowanie stali po raz pierwszy przeprowadzono około 900 r. p.n.e. Chociaż w „Przewodniku po Biblii” Asimova (str. 372) twierdzi się, że broń żelazna była tańsza od brązowej, nie jest to prawdą. Wytop żelaza wymagał znacznie wyższych temperatur, dlatego produkcja broni żelaznej była droższa. Jednak broń żelazna ze stalowym ostrzem była twardsza niż broń z brązu, a żelazna broń i zbroja sprawiały, że żołnierz piechoty był niemal niepokonany w walce z gorzej uzbrojonymi przeciwnikami.
Ponadto Asyryjczycy byli pierwszymi znanymi ekspertami w dziedzinie oblężnictwa. Najwcześniejszą znaną rampą oblężniczą była ta asyryjska w Lachisz. Miała ona 165–180 stóp u podstawy i wznosiła się do wysokości murów miejskich, która wynosiła 18 stóp. Więcej informacji można znaleźć w „Encyklopedii archeologicznej Ziemi Świętej” (str. 216).
P: Czy w 2 Krl 18:13 „czternasty rok” był błędem kopisty, a właściwie chodziło o dwudziesty czwarty rok?
Odp.: Istnieją dwa alternatywne poglądy.
Błąd kopisty: Była to pomyłka skryby; liczba 14 została prawdopodobnie zmieniona na 24 podczas przejścia języka hebrajskiego z liter okrągłych na kwadratowe. Różnica między 14 a 24 w języku hebrajskim wynosi zaledwie jeden kresek. Stało się tak, ponieważ symbole „haczyków” oznaczały dziesięciolecia, a jeśli w oryginale jeden z „haczyków” był zamazany, to wydawało się, że jest tylko jeden symbol „haczyka”, a nie dwa. Tego typu błąd można również zaobserwować podczas kopiowania z wyblakłego lub zamazanego dokumentu w (żydowskich) papirusach z Elefantyny z V wieku p.n.e.
Współpanowanie: Nie ma jednak potrzeby zakładania błędu kopisty, ponieważ rok 701 p.n.e. był czternastym rokiem od momentu, gdy Ezechiasz zaczął panować samodzielnie. Więcej informacji można znaleźć w omówieniu 2 Królów 18:1.
P: Co jeszcze wiemy o mieście Lachisz w czasach Ezechiasza, o którym mowa w 2 Krl 18:14?
Odp.: W czasie inwazji asyryjskiej Lachisz posiadało wewnętrzną ścianę z cegły o grubości 18 stóp, zewnętrzną ścianę o wysokości 17 stóp z wieżami oraz bastion o wymiarach 83 na 63 stopy. Więcej informacji można znaleźć w „Encyklopedii archeologicznej Ziemi Świętej” (Archaeological Encyclopedia of the Holy Land), str. 216.
P: Czy w 2 Krl 18:27 i Iz 36:12 stwierdzenie, że ludzie jedzą i piją ludzkie odchody, jest absurdalne w kontekście Biblii? (Muzułmanin Ahmad Deedat kategorycznie tak twierdził, używając innych słów).
Odp.: Weźmy pod uwagę osobę wypowiadającą te słowa. Wypowiedział je zły asyryjski generał, gdy szydził z Izraelitów i jedynego prawdziwego Boga. Nie wiem, dlaczego rzekomo uczciwa osoba zapomniałaby dostrzec, że słowa te padły z ust bałwochwalcy szydzącego z Boga i Jego ludu, a nie z ust samego Boga. Nie wiem, jaki odsetek muzułmanów uznałby argumenty Deedata za uczciwe.
Wreszcie, większość muzułmanów prawdopodobnie nie zdaje sobie sprawy z przyczyny jednego z przypadków, w których Mahomet kazał torturować ludzi na śmierć. Mahomet kazał odciąć kończyny i torturować mężczyzn z plemienia ‘Ukil po tym, jak zabili oni muzułmańskiego posłańca Mahometa. Poprosili oni Mahometa o pomoc w wyleczeniu choroby, na którą cierpieli, a Mahomet wysłał posłańca, by powiedział im, żeby pili mocz wielbłąda. Tak wynika z dzieła Buchariego, tom 4, księga 52, nr 261, str. 162.
Pytanie: Dlaczego fragment z 2 Krl 19 jest niemal identyczny z Iz 37?
Odp.: Pomijając numery wersetów, oba fragmenty są identyczne, z wyjątkiem tego, że w 2 Królów 19:35 jest napisane: „tej nocy anioł”, podczas gdy w Księdze Izajasza 27:36 czytamy: „wtedy anioł”.
Fragmenty te opisują modlitwę Ezechiasza oraz wysłanie przez Pana anioła w celu zniszczenia armii asyryjskiej (prawdopodobnie poprzez plagę szczurów). Gdyby autor 2 Księgi Królewskiej po prostu skopiował dokładnie to, co opisał Izajasz, co byłoby w tym złego?
To, że wersety te są identyczne, wskazuje, że jeden z nich został skopiowany z drugiego. Niezależnie od powodu, dla którego ten fragment znalazł się w dwóch miejscach, cieszę się, że tak się stało. Jest to dobry „test weryfikacyjny”, pozwalający dostrzec, jak niewiele fragmenty te uległy zmianom na przestrzeni lat.
Pytanie: Jak anioł Pański zniszczył armię asyryjską, o czym mowa w 2 Krl 19:35 i 2 Krn 32:21?
Odp.: Biblia po prostu mówi, że zginęli. Jednak grecki historyk Herodot przytacza egipską tradycję, zgodnie z którą w Peluzjum armia myszy polnych zjadła asyryjskie cięciwy łuków, kołczany i skórzane paski na tarczach. Nie tylko zjadły skórę, ale sprowadziły też zarazę, która zabiła wielu żołnierzy armii asyryjskiej.
Na marginesie, nie jest to jedyny przypadek, w którym myszom przypisywano zjedzenie cięciw łuków. W późniejszych czasach mieszkańcy Troady czcili myszy, ponieważ to właśnie myszy przegryzły cięciwy łuków ich wrogów. Tak twierdzi Klemens Aleksandryjski w dziele „Napomnienie do pogan”, rozdz. 3, str. 182
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 19:37 napisano, że synowie Sennacheryba uciekli do „Armenii”, skoro w czasach Sennacheryba była to kraina „Urartu”?
Odp.: Chociaż uciekli do królestwa Urartu, królestwo to zostało później zniszczone przez Asyryjczyków. W czasie, gdy powstawała 2 Księga Królewska, ta część Iranu i Turcji nazywała się Armenią i użyto ówczesnej nazwy.
P: Czy w 2 Krl 20:1,5 Izajasz, przemawiając jako prorok, zaprzeczył sam sobie?
Odp.: Nie. Izajasz nie mówił tu o przyszłości, która z pewnością miała nadejść, ale o przyszłości, która mogła się wydarzyć, gdyby król Ezechiasz nie modlił się. Ezechiasz, który wiernie służył Bogu, złożył swoją desperacką modlitwę, a Bóg przedłużył jego życie o piętnaście lat. Bóg chciał jasno pokazać, że te dodatkowe lata były możliwe wyłącznie dlatego, że Bóg postanowił wysłuchać modlitwy Ezechiasza.
P: Czego możemy się nauczyć z modlitwy Ezechiasza opisanej w 2 Krl 20:3?
Odp.: Po tej modlitwie, wygłoszonej w goryczy, Bóg obdarzył Ezechiasza piętnastoma dodatkowymi latami życia. W ciągu tych piętnastu lat Ezechiasz popełnił dwa kluczowe błędy. Po pierwsze, pokazał ambasadorom babilońskim wszystkie bogactwa, które zgromadził, a po drugie, nie wychował Manassesa w duchu pobożności.
Lepiej jest modlić się o to, co jest wolą Bożą, niż modlić się, znając wolę Bożą, a prosić o coś innego.
P: Dlaczego w 2 Krl 20:7 i Iz 38:21 Izajasz zalecił stosowanie okładu z liści figowych?
Odp.: Albo było to narzędzie, którego Bóg użył do dokonania cudu, albo po prostu środek leczniczy. Wrzód mógł być śmiertelny. Dzisiaj ludzie umierają z powodu zakażeń gronkowcem opornym na antybiotyki, a w tamtych czasach nie znano jeszcze antybiotyków. Liście figowe były powszechnym środkiem leczniczym w tamtych czasach, a okład mógł pomóc na pięć sposobów.
1. Okład z liści figowych zawiera cukier, a ten składnik odżywczy pomagał komórkom organizmu w lepszej regeneracji.
2. Jeśli okład miał wysoką zawartość cukru, jak dżem lub galaretka, to faktycznie zabijałby szybko rozmnażające się bakterie. Dzisiejsza galaretka w temperaturze pokojowej nie jest tak podatna na psucie się przez bakterie, jak mogłoby się wydawać. Bakterie w środowisku o wysokiej zawartości cukru wchłaniają go tak szybko, że ich ściany komórkowe pękają i giną.
3. Ponadto inne związki zawarte w plastrze mogłyby spowalniać wzrost bakterii i regulować pH.
4. Wreszcie, gdyby najpierw oczyścić ranę, a dopiero potem nałożyć plaster, plaster chroniłby ranę przed brudem i bakteriami przenoszonymi w powietrzu.
5. Pleśń z rodzaju Penicillium, z której pozyskuje się penicylinę, rozwija się nie tylko na chlebie, ale może rosnąć na każdym owocu, zwłaszcza jeśli jest on miękki, papkowaty i słodki.
Lecznicze zastosowanie liści figowych sięga co najmniej czasów tabliczek z Ras Shamra.
Pytanie: Jak w 2 Krl 20:8 Bóg mógł sprawić, że zegar słoneczny cofnął się o dziesięć stopni?
Odp.: Wszechmocny Bóg może dokonywać dowolnych cudów. Mógł
a) faktycznie zmienić prędkość obrotu Ziemi.
b) sprawić, by słońce na niebie nad Palestyną wydawało się poruszać, rzucając cień w inny sposób,
c) Dokonał cudu wyłącznie na zegarze słonecznym.
Pytanie: Kim był król Merodach-Baladan z Babilonu, o którym mowa w 2 Krl 20:12?
O: Historycy nazywają go Marduk-aplaiddina II lub Marduk Apal Iddina II, co oznacza „Marduk dał syna”.
Pytanie: Czy w 2 Krl 20:12-15 imię Merodach powinno zaczynać się na literę „B”, czy na „M”?
Odp.: Zarówno Księga Izajasza 39:1, jak i zapisy babilońskie wskazują, że poprawna jest litera „M”. Osobą tą był Merodach-Baladan, a litera „B” w 2 Królów 20:12-15 jest najwyraźniej błędem kopisty. Książka „When Critics Ask”, str. 198, „The Expositor's Bible Commentary”, tom 4, str. 276, oraz sceptyczny „Asimov's Guide to the Bible” – wszystkie te źródła zwracają na to uwagę.
P: Kiedy, zgodnie z 2 Krl 20:12-15, Merodach-Baladan wysłał tę delegację do Judy?
Odp.: Pięć informacji, które należy wziąć pod uwagę przed wyciągnięciem wniosków.
1. Według „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 4, str. 271–272, Merodach-Baladan panował w Babilonie w latach 721–710 p.n.e., kiedy to został wyparzony z powrotem do Bit-Jakinu.
2. Merodach-Baladan odzyskał później Babilon z rąk Marduka Zakira Shumiego w 703 r. p.n.e. Asyryjczycy pozbawili Merodacha-Baladana tronu w Babilonie około 702/701 r. p.n.e., przed inwazją na Judę. Merodach-Baladan uciekł wówczas do Elamu i nigdy nie powrócił do Babilonu.
3. Ezechiasz zmarł między 698 a 696 r. p.n.e., a 15 lat wcześniej byłoby to 713/711 r. p.n.e. Sennacheryb najechał Judę około 701 r. p.n.e.
4. Ezechiasz wyjął wszystko ze skarbca, aby przekazać to Sennacherybowi, jak opisano w 2 Księdze Królewskiej 18:14-16.
5. 2 Księga Królewska nie precyzuje, czy posłowie od Merodacha Baladana przybyli przed czy po inwazji asyryjskiej. Wyrażenie „w tamtych dniach” w 2 Księdze Królewskiej 20:1 oznacza „w tym czasie”, a niekoniecznie „po”, jak wskazuje „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 4, str. 272.
Wniosek: Posłańcy babilońscy przybyli tuż po chorobie Ezechiasza i przed inwazją asyryjską, kiedy Ezechiasz wciąż miał wiele skarbów, które mógł im pokazać.
Pytanie: Jak w 2 Krl 20:13 i Iz 39:2 Ezechiasz mógł pokazać Babilończykom swoje złoto i srebro, skoro zgodnie z 2 Krl 18:15 przekazał je Asyryjczykom?
Odp.: Istnieją dwie możliwe odpowiedzi, ale druga z nich jest najprawdopodobniej prawidłowa.
Odpowiedź mało prawdopodobna: posłańcy przybyli później: 2 Królów 18:15 mówi, że przed oblężeniem Jerozolimy Ezechiasz przekazał Asyryjczykom 300 talentów srebra i 30 talentów złota. Aby to uzyskać, oddał całe srebro znajdujące się w świątyni i w skarbcach pałacu królewskiego. (Nie ma wzmianki o tym, ile miał złota). Kiedy przybyli posłańcy babilońscy, o czym mowa w 2 Królów 20:13 i Księdze Izajasza 39:2, Ezechiasz pokazał im całe złoto i srebro, jakie mu pozostało w różnych miejscach. Chociaż mogłaby to być odpowiedź, wydaje się niezwykłe, aby posłańcy babilońscy złożyli wizytę, by złożyć Ezechiaszowi życzenia wyzdrowienia wyłącznie z powodu jego powrotu do zdrowia, milcząc całkowicie na temat tego, w jaki sposób powstrzymano Asyryjczyków.
Najbardziej prawdopodobna odpowiedź: posłańcy przybyli wcześniej: Zarówno 2 Księga Królów, jak i Księga Izajasza mówią, że posłańcy przybyli „w tym czasie”, kiedy Asyryjczycy zaatakowali Judę, nie precyzując jednak, czy było to wcześniej, czy później. Ezechiasz mógł z dumą pokazać im całe złoto i srebro, jakie posiadał. Po tym wydarzeniu najechali Asyryjczycy i zabrali 300 talentów srebra oraz 30 talentów złota. Kluczową kwestią jest to, że kiedy Bóg obiecał Ezechiaszowi uzdrowienie – jeszcze przed przybyciem posłów – powiedział, że (w przyszłości) wybawi Ezechiasza i miasto Jerozolimę od Asyryjczyków. W 2 Księdze Królewskiej 20:6-7 oraz w Księdze Izajasza 38:6.
Pytanie: Jakie dowody na budowę tunelu Siloam w tamtym czasie znajdujemy w 2 Krl 20:20?
Odp.: W 1880 roku dwóch uczniów odkryło na ścianie inskrypcję w języku hebrajskim. Mówi ona o ukończeniu tunelu za panowania Ezechiasza w 701 r. p.n.e.
P: Dlaczego w 2 Krl 21:1-2, po tym jak Bóg zniszczył armię asyryjską, król Manasses postanowił oddawać cześć innym bogom?
Odp.: Chociaż nie wiemy tego na pewno, istnieje kilka możliwych czynników.
W przeszłości: Armia asyryjska została zniszczona trzy lata przed narodzinami Manassesa. Niektórzy ludzie wolą nie pamiętać wielkich czynów Boga, chyba że sami byli ich świadkami.
Wiek: Manasses miał zaledwie 12 lat i mógł mieć złych doradców. Gdyby tak było, można by zapytać, dlaczego Ezechiasz pozwalał na obecność złych doradców, ale prawdopodobnie doradcy ci bardziej dostosowywali się do otaczających ich narodów niż ufali Bogu. Być może po prostu milczeli, aż do śmierci Ezechiasza. Dzisiaj, gdy ktoś chce wybrać następcę lub pozostawić po sobie dziedzictwo służby, ważne jest, aby znać charakter osób, które wybiera na swoich następców.
Ugruntowany kult Baala: Zarówno Stary Testament, jak i archeologia potwierdzają pogląd, że kult Baala nie był jedynie przemijającą modą ani „religią marginalną”, lecz przez wieki toczyła się zaciekła walka między kultem Prawdziwego Boga a kultem Baala.
Pytanie: W 2 Krl 22:16 – w jaki sposób Bóg sprowadza zło na dane miejsce?
Odp.: Dzieje się to na dwa sposoby.
Fizyczna klęska: Bóg może sprowadzić najeźdźców, aby zabili lub podbili wszystkich ludzi, zarówno pobożnych, jak i bezbożnych, którzy tam mieszkają.
Ludzie moralnie źli: Jednak zło w tym przypadku nie polega jedynie na sprowadzeniu fizycznej klęski na dane miejsce, ale także na sprowadzeniu moralnie złych ludzi, którzy je podbiją i będą nim rządzić.
Pytanie: Jak w 2 Krl 22:20 i 2 Krn 34:28 Jozjasz został pochowany w pokoju, skoro zginął w bitwie, walcząc z faraonem Neko z Egiptu?
Odp.: Wyrażenie „umrzeć w pokoju” pojawia się w różnych miejscach Biblii (Rdz 15,15 itp.), ale nie jest to wyrażenie użyte w tym przypadku. Jest tam napisane, że Jozjasz zostanie pochowany w pokoju.
Faraon Neko nie miał zamiaru walczyć z Judą, a Jozjasz postąpił nierozsądnie, podejmując z nim walkę. Babilończycy pokonali Egipcjan i zaraz po śmierci Jozjasza nie było już żadnej wojny ani walk o Judę.
P: O jakich planetach wiedzieli ludzie z 2 Krl 23:5?
Odp.: Starożytni znali pięć planet widocznych gołym okiem: Merkury, Wenus, Mars, Jowisz i Saturn. Około 4 r. p.n.e. Jowisz i Saturn znajdowały się bardzo blisko siebie, co prawdopodobnie zauważyli Trzej Mędrcy. Starożytni astronomowie uważali planety za „wędrowne”, ponieważ nie pozostawały one w stałej pozycji, tak jak gwiazdy.
Merkury: Najwcześniejsza wzmianka o Merkurym znajduje się na babilońskiej tabliczce zwanej MUL.APIN. Uważa się, że dzieło to powstało w 1370 r. p.n.e., ale zachowana kopia pochodzi z 686 r. p.n.e. Babilończycy nie nazywali tej planety Merkurym (późniejszy termin łaciński), lecz „skaczącą planetą”.
Wenus: W książce „The Planets” (str. 108) znajduje się zdjęcie starej tabliczki babilońskiej, na której zapisano ruchy Wenus. Tabliczka ta nosi nazwę „Tabliczka Wenus Ammisaduqa” (lub „Enuma Anu Enlil, tablica 63”) i została prawdopodobnie sporządzona około 1750 r. p.n.e., na podstawie zapisanego na niej datowania. Zachowana kopia pochodzi z 700 r. p.n.e.
Inne miejsca, w których nadano nazwy planetom:
Filozof Pitagoras był pierwszym znanym nam myślicielem, który uważał, że pięć planet porusza się po koncentrycznych okręgach wokół Ziemi. Niestety, jego model nie zgadzał się z obserwacjami. Pitagorejczyk o imieniu Eudoksos z Knidosu (408–355 p.n.e.) opracował model składający się z 27 różnych sfer wokół Ziemi, aby wyjaśnić ruchy pięciu planet. Model ten zgadzał się z obserwacjami, ale najwyraźniej nigdy nie przyszło im do głowy, że znacznie prostszym rozwiązaniem byłoby założenie, iż planety krążą wokół Słońca.
Filon z Aleksandrii (15/20 p.n.e. – 50 n.e.) wspomina o siedmiu planetach w dziele „Interpretacja alegoryczna”, I 4:8, s. 25. Przypuszczalnie zalicza on Księżyc do planet. Podobnie Klemens Aleksandryjski wspomina o siedmiu planetach, w tym o Saturnie i Księżycu, w dziele „Stromata” (193–202 n.e.), księga 5, rozdz. 6, s. 453.
Hipolit (225–235/5 r. n.e.), omawiając greckie obliczenia astronomiczne, pisze: „Arystarch z Samos oblicza 8 000 178 stadii, Apolloniusz natomiast 5 000 000, podczas gdy Archimedes oblicza to na 5 544 1300. A od koła księżycowego do koła słonecznego (według ostatniego źródła) jest 50 262 065 stadii; a od niego do kręgu Wenus – 20 272 065 stadii; a od niego do kręgu Merkurego – 50 817 165 stadii; a od niego do kręgu Marsa – 40 541 108 stadii; a od niego do kręgu Jowisza – 20 275 065 stadii; a stąd do orbity Saturna – 40 372 065 stadii; a stąd do zodiaku i najdalszej granicy – 20 082 005 stadii”. „Obalenie wszystkich herezji”, tom 4, rozdz. 9, str. 29
Pisarz Bardesan, krytykując astrologię, omawia Merkurego i Wenus w „Księdze praw różnych krajów”, str. 730, 732. Zajmuje się również tym, co uznalibyśmy za astronomię, porównując obroty planet. „Bardesan, starszy już człowiek, znany ze swojej wiedzy o wydarzeniach, napisał w pewnym swoim dziele, dotyczącym synchronizacji między ciałami niebieskimi, co następuje: Dwa obroty Saturna – 60 lat; 5 obrotów Jowisza – 60 lat; 40 obrotów Marsa – 60 lat; 60 obrotów Słońca – 60 lat; 72 obroty Wenus – 60 lat; 150 obrotów Merkurego – 60 lat; 720 obrotów Księżyca – 60 lat”. „Księga praw różnych krajów”, dodatek, str. 734.
Wczesnochrześcijański pisarz Tertulian (198–220 n.e.) nie tylko pisał o Saturnie i Marsie, ale w swoim dziele „O bałwochwalstwie”, rozdz. 9, str. 65, skrytykował astrologów, którzy kierowali swoją przyszłością zgodnie z gwiazdami
Pytanie: Kim był faraon Neko/Necho, o którym mowa w 2 Krl 23:9?
Odp.: Egiptolodzy identyfikują faraona Neko jako Psamtika II, który panował w latach 594–588 p.n.e.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 23:26, po nawróceniu Manassesa pod koniec jego życia, Bóg nie oszczędził narodu judzkiego?
Odp.: Chociaż Manasses okazał skruchę, lud niekoniecznie uczynił to samo. Popieranie przez Manassesa kultu Baala nadal wywierało trwały wpływ, mimo że on sam okazał skruchę.
Dzisiaj, jeśli ktoś pokutuje za sprowadzanie innych na manowce, skutki tego grzechu mogą nadal trwać. Po pokucie dana osoba może nadal musieć pracować nad naprawieniem skutków swojego dawnego grzechu. Dlatego słyszę, że niektórzy byli misjonarze mormońscy, po tym jak stali się chrześcijanami, próbują skontaktować się z ludźmi, których nawrócili na mormonizm, aby przekonać ich do podążania za prawdziwym Jezusem i odejścia od mormonizmu.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 23:29 Jozjasz zdecydował się walczyć z faraonem Neko?
Odp.: Jozjasz mógł podjąć decyzję o walce z trzech powodów. Żaden z tych powodów nie pochodził od Boga; pierwsze dwa wynikały ze strachu, a ostatni z chciwości.
1. Jozjasz był politycznie lojalny wobec Babilonu i obawiał się, że zostanie uznany za nielojalnego, jeśli pozwoli armii egipskiej bez przeszkód przejść przez Judę.
2. Niezależnie od lojalności Jozjasza wobec Babilonu, nie chciał on, by obca armia przemierzała Judę. Nie tylko martwił się tym, co armia egipska mogłaby uczynić podczas przejścia, ale także obawiał się, że będzie to oznaką słabości wobec innych królestw i da im do myślenia, że one również mogą przemierzać Judę.
3. Jedna z hipotez głosi, że Jozjasz chciał, by Egipt opuścił Azję, tak aby po zniszczeniu Asyryjczyków sam mógł przejąć kontrolę nad Syrią.
Zauważ, że wszystkie te trzy powody wynikają z naturalnego toku myślenia. W tych rozważaniach brakuje jakiejkolwiek myśli o zapytaniu Boga, czego On by oczekiwał od Jozjasza. Jak długo można być chrześcijaninem, modlić się i studiować Biblię, zanim nadejdzie moment, w którym można bezpiecznie przestać słuchać Boga? Odpowiedź brzmi: nigdy.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 23:29 wierzący czasami angażują się w bitwy, w których nie powinni brać udziału?
Odp.: Może to wynikać z różnych powodów.
Niewłaściwa lojalność: czy to wobec Babilończyków, czy innych, czasami chrześcijanie są lojalni wobec władz, wobec których nie powinni być lojalni. Podczas II wojny światowej wielu niemieckich żołnierzy było luteranami lub katolikami.
Brak słuchania Boga: Jozjasz nie był prowadzony przez Boga do walki z faraonem Neko i wydaje się, że tego nie zauważył. Mógł się modlić, skonsultować z innymi lub skorzystać z urim i tumim, ale tego nie zrobił.
Nieporozumienie: Czasami wydaje nam się, że jasno widzimy sytuację, ale mylimy się. Na przykład Jozue i dziewięć i pół plemienia sądzili, że pozostałe dwa i pół plemienia zbudowało ołtarz bałwochwalczy (Joz 22,12). Na szczęście udali się do swoich braci i poprosili o wyjaśnienie, tuż przed tym, jak ich armia miała zaatakować te dwa i pół plemienia.
Grzeszne emocje: Kiedy nie stawiamy Boga na pierwszym miejscu jako Pana naszych uczuć i podążamy za zazdrością, dumą itp., tak jak uczynili to Efraimici w Księdze Sędziów 12:1-6, możemy bardzo ucierpieć, tak jak ucierpieli Efraimici. Bóg tego nie pragnął, a my doświadczamy wielu cierpień, których Bóg nie chciał dla nas, kiedy „podążamy za głosem serca” i ulegamy nienawiści, dumie i zazdrości.
Pytanie: Czy w 2 Krl 23:29-30 ciało króla Jozjasza zostało zabrane z Megiddo, co sugeruje, że tam zmarł, czy też zmarł w Jerozolimie, jak podaje 2 Krn 35:24?
Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.
Śmierć często była powolna: w dzisiejszych czasach, pełnych kul i bomb, może zaskakiwać fakt, że gdy ktoś zginął od śmiertelnego trafienia strzałą, mogło minąć nawet całe dobę, zanim osoba ta faktycznie umarła. Można było podjąć działania mające na celu spowolnienie krwawienia, ale nie dało się skutecznie kauteryzować głębokiej rany ani powstrzymać infekcji.
Jozjasz „jechał martwy”: 2 Królów 23:29-30 mówi, że Jozjasz zginął w Megiddo, a zgodnie z dosłownym tłumaczeniem Greena Jozjasz „jechał martwy” z Megiddo do Jerozolimy. Wyrażenie „jechał martwy” może oznaczać, że był już martwy, albo że jechał jak człowiek martwy, tj. śmiertelnie ranny.
Brak określonej kolejności wydarzeń: 2 Kronik 35:24 mówi, że przywieziono go do Jerozolimy i że tam zmarł, ale nie wskazuje to na kolejność wydarzeń. Jozjasz mógł zmarć w Megiddo, w Jerozolimie lub w drodze.
Podsumowując, Pismo Święte nie określa dokładnego miejsca śmierci; niezależnie od tego, gdzie Jozjasz wydał ostatnie tchnienie, został zabity przez egipskich łuczników na polu bitwy pod Megiddo.
Pytanie: Czy w 2 Krl 24:6 Jojakim „zasnął ze swoimi ojcami”, czy też, jak podaje 2 Krn 36:6, Nabuchodonozor zabrał go w brązowych kajdanach do Babilonu?
Odp.: Obie wersje są poprawne. Wyrażenie „zasnął ze swoimi ojcami” oznacza po prostu, że Jojakim zmarł. 2 Król. 24:6 nie podaje, jak zmarł ani gdzie zmarł.
Pytanie: Czy w 2 Krl 24,8 Jojachin (Jekoniasz) miał osiemnaście lat, gdy został królem, czy też osiem lat, jak podaje 2 Krn 36,9?
Odp.: Poprawny jest tekst z 2 Królów 24:8; w 2 Kronikach 36:9 występuje błąd kopisty. Jeden rękopis hebrajski, niektóre wersje Septuaginty oraz tekst syryjski podają osiemnaście lat, podczas gdy większość rękopisów hebrajskich podaje osiem lat.
Biorąc pod uwagę kontekst, możemy być pewni, że liczba 18 jest prawidłowa, a nie 8. 1 Kronik 3:17 mówi, że Jojachin miał siedmiu synów, a panował zaledwie 3 miesiące (2 Królów 24:8), zanim został uwięziony w Babilonie. Uwięzienie ośmioletniego chłopca, który miał siedmiu synów, nie wydaje się zbyt prawdopodobne.
(Odpowiedź ta powtarza się w 2 Krn 36:9).
Pytanie: Czy w 2 Krl 24:8 Jojachin panował nad Jerozolimą przez trzy miesiące, czy też przez trzy miesiące i dziesięć dni, jak podaje 2 Krn 36:9? (Pytanie zadał muzułmanin.)
Odp.: I to, i to, ponieważ trzy miesiące i dziesięć dni, zaokrąglone do najbliższego miesiąca, to trzy miesiące. To prowadzi do szerszej kwestii dotyczącej rozumienia Biblii. Dwie rzeczy mogą być jednocześnie prawdziwe, ale charakteryzować się różnym stopniem dokładności. Na przykład Księga 2 Królów i 2 Kronik nie podają, ile godzin, minut, sekund i milisekund trwał jego panowanie. Jednak przekaz jest jasny: Jojachin panował jedynie około trzech miesięcy, podczas gdy panowanie większości królów mierzy się w latach lub dekadach.
Z drugiej strony, jeśli na przykład jedno źródło podaje coś w rodzaju „sześciu dni”, a inne „ośmiu dni”, to oczywiście nie jest to zaokrąglenie. Koran mówi, że ziemia została stworzona w ciągu sześciu dni (Sura 7:54; 10:3; 11:7; 25:29). Jednak zgodnie z Surą 41:9-12 trwało to osiem dni.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 24:12 Jojachin wyszedł na spotkanie króla babilońskiego?
A: Dlaczego słabo uzbrojony bandyta, nie mający zakładników, poddaje się, gdy jest otoczony przez silnie uzbrojoną policję? Nie chce się poddać, ale dochodzi do wniosku, że lepiej dla niego jest wyjść z tego żywym, niż pozwolić, by jego prześladowcy wkroczyli za nim do środka. Kiedy Jojachin musiał zaufać łasce Babilończyków po tym, jak się zbuntował, znalazł się w dość żałosnej sytuacji.
P: Czy w 2 Krl 24:18 mowa była o proroku Jeremiaszu?
Odp.: Nie, był to inny Jeremiasz z Libny, a prorok Jeremiasz pochodził z Anatot.
P: Dlaczego w 2 Krl 24:20 Sedekiasz zbuntował się przeciwko Babilonowi?
Odp.: Na katastrofalną decyzję Sedekiasza o buncie najprawdopodobniej wpłynęły cztery czynniki.
Brak zaufania do Boga był podstawowym problemem Sedekiasza, jak pokazuje Jeremiasz 37:2.
Sydekiasz postrzegał siebie jako bezradną marionetkę, podczas gdy prawdziwą władzę sprawowali dostojnicy, jak mówi Jeremiasz 38:5.
Kluczowym błędem było pokładanie nadziei w fałszywej obietnicy – jak pokazuje Jeremiasz 38:5 – kiedy Sedekiasz i arystokracja liczyli na pomoc Egiptu.
Obawiając się, że to, co spotkało Jojachina, może spotkać również jego, Sedekiasz „wyciągnął wnioski”. Niestety, Sedekiasz wyciągnął niewłaściwe wnioski i mimo to zbuntował się. Jednak gdy już zaczął bunt, nie uznał poddania się za realną opcję.
Pytanie: Jak to się stało, że w 2 Krl 25:7 i Ez 12:13 król Sedekiasz nie widział Babilonu, skoro w Jer 34:3 jest napisane, że udał się do Babilonu?
Odp.: Odpowiedź ta stanowi powtórzenie omówienia fragmentu z Księgi Jeremiasza 34:3.
Chociaż te dwa stwierdzenia mogą wydawać się niemal niemożliwe do pogodzenia, Księga Jeremiasza 52:11 odpowiada na to w dość prosty sposób. Babilończycy wyłupili Sedekiaszowi oczy, zanim zabrali go do Babilonu. Więcej informacji można znaleźć w książce „When Critics Ask” na stronach 278–279.
P: Co jeszcze jest istotne w odniesieniu do Serajasza, arcykapłana, o którym mowa w 2 Krl 25:18?
O: Zgodnie z Księgą Ezdrasza 7:1 był on najwyraźniej ojcem lub przodkiem proroka Ezdrasza.
P: Czy w 2 Krl 25:22 mamy jakieś dowody archeologiczne na istnienie namiestnika Gedaliasza?
Odp.: Tak, mamy inskrypcję, która prawdopodobnie odnosi się do niego. Z Lachisz pochodzi odcisek glinianej pieczęci z napisem: „należący do Gedaljasza, który sprawuje władzę nad domem”. Więcej informacji można znaleźć w „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 4, str. 299.
Ponadto, zgodnie z „The Communicators Commentary”, tom 1, 2 Królów, str. 432, wizerunek Lachisz znajduje się na płaskorzeźbie ściennej w pałacu królewskim Sennacheryba w Niniwie.
Pytanie: Dlaczego w 2 Krl 25:27 król babiloński był łaskawy dla Jojachina, a okrutny wobec Sedekiasza, o czym mowa w 2 Krl 25:7?
Odp.: Jojachin poddał się armii babilońskiej i nigdy faktycznie nie zbuntował się. Sedekiasz się zbuntował.
Pytanie: Czy w 2 Krl 25:29 istnieją jakieś pozabiblijne dowody na to, że Jojachin został „rehabilitowany” i regularnie spożywał posiłki przy królewskim stole?
Odp.: Tak, jeśli przez „przy królewskim stole” rozumie się spożywanie królewskich racjonowanych posiłków. Zgodnie z „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 4, str. 300, tabliczki z racjami żywnościowymi z czasów panowania Nabonida zawierają wzmiankę o „Yaukinie, królu ziemi Yahud [Judy]”.
P: Jakie wersety z 2 Księgi Królewskiej znajdują się w Zwojach znad Morza Martwego?
Odp.: Ogółem w Zwojach znad Morza Martwego zachowało się 16 wersetów spośród 729 wersetów z 2 Księgi Królewskiej (2,2%).
2 Krl 5:26; 6:32; 7:8-10,20; 8:1-5; 9:1-2; 10:19-21.
P: Którzy z wczesnych pisarzy odwoływali się do 2 Księgi Królewskiej?
Odp.: Pisarze z okresu przed nicejskiego, którzy odwoływali się lub nawiązywali do wersetów z 2 Księgi Królewskiej, to:
Meleto/Melito z Sardes (170–177/180 r. n.e.) w swoim liście do Onesimusa wspomina o „czterech księgach królestw” [1 i 2 Księga Samuela, 1 i 2 Księga Królów] wśród ksiąg Starego Testamentu. W dziele *O Paschę*, str. 72. Zachowane w *Historii kościelnej* Euzebiusza, księga 4, rozdz. 26.
Ireneusz z Lyonu (182–188 r. n.e.) nawiązuje do 2 Księgi Królewskiej 6:6 w dziele „Przeciw herezjom”, księga 5, rozdział 17.3, str. 545
Klemens Aleksandryjski (193–202 r. n.e.) sparafrazował 2 Królów 23:22. „Stromata”, księga 1, rozdział 21, str. 328
Klemens Aleksandryjski (193–217/220 r. n.e.) cytuje 2 Królów 6:17–19 z Septuaginty. W dziele „Instruktor”, tom 2, rozdział 1, str. 242
Tertulian (198–220 r. n.e.) cytuje 1/3 2 Królów 4:26: „Elizeusz bowiem nakazał swojemu słudze, by tak samo pozdrowił Sunamitkę, gdy ją spotka; miał jej powiedzieć: «Pokój mężowi twemu, pokój dziecku twemu»”. „Pięć ksiąg przeciwko Marcionowi”, księga 4, rozdz. 24, s. 387
Tertulian (198–220 r. n.e.) cytuje 3/4 fragmentu 2 Królów 4:29. Pięć ksiąg przeciwko Marcionowi, księga 4, rozdział 24, str. 387
Hipolit (222–235/6 r. n.e.) nawiązuje do 2 Królów 24:10 i 25:27 w swoim komentarzu do Księgi Daniela, str. 177
Orygenes (225–254 r. n.e.) odwołuje się do 2 Królów 4:17, nazywając ten fragment „czwartą księgą Królów” (1 i 2 Księga Samuela były czasami nazywane 1 i 2 Księgą Królów). Orygenes, „Przeciw Celsusowi”, księga 8, rozdz. 46, s. 656
Novatian (ok. 250/254–256/7 n.e.) cytuje połowę 2 Królów 19:16 jako „niebiańskie Pismo”: „lub gdy jest napisane: «Pochyl swoje ucho i słuchaj»”. Traktat o Trójcy Świętej, rozdz. 6, s. 616–616
Cyprian z Kartaginy (ok. 246–258 r. n.e.) cytuje fragment z 2 Księgi Królewskiej 17:20,21 jako „Pismo Święte głosi w Księgach Królewskich”. Listy Cypriana, list 75, rozdz. 6, s. 399
Metodiusz z Olimpu i Patary (270–311/312 r. n.e.) nawiązuje do tego, jak Ezechiasz przygotował kiść fig w 2 Księdze Królewskiej 20:7 i Księdze Izajasza 38:21. „Uczta dziesięciu dziewic”, Rozprawa 10, rozdz. 3, s. 350
Laktancjusz (ok. 303–ok. 325 r. n.e.) wspomina o Żydach uprowadzonych do niewoli, nawiązując do 2 Królów 15 oraz Jeremiasza 39 i 52. „Instytucje boskie”, księga 4, rozdz. 5, s. 105. Nie ma on żadnych innych odniesień do 2 Królów.
Po soborze nicejskim
Afrahata Syryjczyka (337–345 r. n.e.) (aluzja)
Atanazy (367 r. n.e.) wspomina o „czterech księgach królów” w wykazie ksiąg Starego Testamentu. List wielkanocny 39, rozdz. 4, s. 552.
Efraim Syryjczyk (350–378 r. n.e.)
Bazyli z Kapadocji (357–378/379 r. n.e.) (aluzja)
Cyryl z Jerozolimy (ok. 349–386 r. n.e.) (domniemane)
Ambroży z Mediolanu (370–390 r. n.e.)
Grzegorz z Nazjanzu (330–391 r. n.e.) (aluzja)
Grzegorz z Nyssy (ok. 356–397 r. n.e.) (aluzja)
Epifaniusz z Salaminy (360–403 r. n.e.) (domniemane) „Panarion”
Jan Chryzostom (-407 r. n.e.) cytuje 2 Król. 2:10 w „Homiliach na Dzieje Apostolskie”, homilia 1, s. 7
Sobór Kartagiński (393–419 r. n.e.)
Rufinus (374–406 r. n.e.)
Hieronim (373–420 r. n.e.) omawia księgi Starego Testamentu. W szczególności omawia Księgę Rodzaju, Księgę Wyjścia, Księgę Kapłańską, Księgę Liczb, Księgę Powtórzonego Prawa, Pięcioksiąg, Księgę Hioba, Księgę Jozuego, Księgę Sędziów, Księgę Rut, Księgi Samuela i Królów (2 księgi), dwunastu proroków: Ozeasza, Joela, Amosa, Obadiasza, Jonasza, Micheasza, Nahuma, Habakuka, Sofoniasza, Aggeusza, Zachariasza, Malachiasza, Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela, Daniela, Estery, Ezdrasza, Nehemiasza, List 53, rozdz. 7–8, str. 99–101.
Pelagiański heretyk Teodor z Mopsuestii (392–423/429 r. n.e.)
Augustyn z Hippony (338–430 r. n.e.) (aluzja)
Jan Kasjan (419–430 r. n.e.)
Sokrates, historyk Kościoła (400–439 r. n.e.), cytuje połowę wersetu z 2 Księgi Królewskiej
Po soborze nicejskim pojawiają się również inni pisarze.
Pytanie: Jakie są różnice w tłumaczeniu 2 Księgi Królewskiej między tekstem hebrajskim a grecką Septuagintą?
Odp.: Oto kilka różnic w tłumaczeniu. Aby zaprezentować przykładowe różnice między tekstem masoreckim a grecką Septuagintą, w tej części skupiono się na rozdziale 10.
2 Krl 1:17 „Joram” a „Jego brat Joram” (Septuaginta, syryjski)
2 Krl 5:12 „Abanah [rzeka]” (Kethib, Septuaginta, Wulgata) a „Amanah [rzeka]” (Zwoje znad Morza Martwego, syryjski, targumy)
2 Krl 7:13 „pozostali w mieście. Oto są oni jak cała rzesza Izraela, która w nim pozostała. Oto są oni jak cała rzesza Izraela, która zginęła. A my wyślemy tam i sprawdzimy” (tak, to jest powtórzenie) a „pozostali tutaj; oto są oni w liczbie pozostałej z całej rzeszy Izraela; a my wyślemy tam i sprawdzimy”.
2 Krl 8:16 „Achab z Izraela, a Jehoszafat był królem Judy” w porównaniu z „Achab z Izraela” (Septuaginta, syryjski)
2 Krl 9:27 „w rydwanie” vs. „I zastrzelili go w rydwanie” (syryjski, Wulgata)
2 Krl 10:1 „listy” a „list” (słowo „list” występuje w liczbie pojedynczej zarówno w tekście masoreckim, jak i w Septuagincie w wersecie 2). Józef Flawiusz w dziele „Starożytności żydowskie” 9.125.6.5 (ok. 93–94 r. n.e.) podaje, że Jehu napisał dwa listy: jeden do strażników, a drugi do urzędników Samarii. (Komentarz biblijny Expositor's Bible Commentary, tom 4, str. 213)
2 Krl 10:1 „Jezreel” (tekst masorecki, syryjski, targumy) a „Samaria” (Septuaginta) a „miasto” (Wulgata, niektóre wersje Septuaginty)
2 Krl 10:1 „zwolennicy/strażnicy Achaba” (tekst masorecki, niektóre wersje Septuaginty) a „strażnicy synów Achaba” (niektóre wersje Septuaginty)
2 Krl 10:12 „wstał, wszedł i udał się do Samarii” a „wstał i udał się do Samarii”
2 Krl 10:13 „aby zapytać o zdrowie” vs. „aby pozdrowić”
2 Krl 10:15 „Czy twoje serce jest szczere, tak jak moje serce jest szczere wobec twojego serca?” a „Czy twoje serce jest szczere wobec mojego serca, tak jak moje serce jest szczere wobec twojego serca?”
2 Krl 10:15 „Jeśli tak jest” vs. „Jehu rzekł: Jeśli tak jest”
2 Krl 10:15 „podaj mi rękę” vs. „podaj mi swoją rękę”
2 Krl 10:16 „uczynili go” (tekst masorecki) a „wziął go” (Septuaginta, syryjski, targumy)
2 Krl 10:17 „zniszczyli” a „całkowicie zniszczyli”
2 Krl 10:19 „wezwijcie do mnie...” a „zróbcie wszystko... wezwijcie wszystkich... do mnie”
2 Krl 10:19 „nie będzie żył” a „umrze”
2 Krl 10:20 „ogłosili” kontra „wydali ogłoszenie”
2 Krl 10:21 „i weszli wszyscy słudzy Baala. Nie pozostał ani jeden człowiek, który by nie wszedł” a „Niech teraz przyjdą wszyscy słudzy Baala, wszyscy jego kapłani i wszyscy jego prorocy, niech nikogo nie zabraknie, bo zamierzam złożyć wielką ofiarę; ktokolwiek nie pojawi się, ten nie będzie żył”.
2 Krl 10:23 „słudzy Baala” a „sami słudzy Baala”.
2 Krl 10:25 „trzeci dowódcy” vs. „dowódcy” (dwukrotnie)
2 Krl 10:25 „uderzcie ich” kontra „zabijcie ich” (niezależnie od tego, kontekst wyraźnie wskazuje na zabicie ich)
2 Krl 10:26 „filary... spalił je” (tekst masorecki) a „filar... spalił go” (Septuaginta, Wulgata, tekst syryjski, targumy)
2 Krl 10:27 „filary” a „filar”
2 Krl 10:28 „zniszczył” vs. „zniósł”
2 Krl 10:29 „Tylko... spowodował” kontra „Niemniej jednak... doprowadził”
2 Krl 10:29 „cielęta” a „jałówki”
2 Krl 10:30 „ponieważ dobrze postąpiłeś” a „z powodu wszystkich twoich czynów, w których dobrze postąpiłeś”
2 Krl 10:30 „zasiądą za ciebie” a „zasiądą”
2 Krl 10:32 „granice Izraela” a „wszystkie wybrzeża Izraela”
2 Krl 10:33 „Gadytowie” a „Gadytowie z Gaddi”
2 Krl 10:33 „Aroar nad rzeką Arnon, a mianowicie” w porównaniu z „Aroar, które leży nad brzegiem potoku Arnon, i”
2 Krl 10:34 „jego potęga” a „jego potęga i wojny, w które się angażował”
2 Krl 11:1 „potomstwo królestwa” vs. „potomstwo królewskie”
2 Krl 11:2 „ukryli” (tekst masorecki) a „ukryła” (Septuaginta, syryjski, Wulgata)
2 Krl 11:4 „biegacze” a „Rhasim”
2 Krl 13:6 „ale on szedł” (tekst masorecki) a „ale szedł” (Septuaginta, syryjski, targumy, Wulgata)
2 Krl 15:10 „przed ludem” (tekst masorecki) a „w Keblaam” (Septuaginta) a „w Ible’am” (recenzja lukiańska Septuaginty)
2 Krl 16:6 „Edomici” (większość tekstów) kontra „Syryjczycy” (kilka starożytnych rękopisów według NKJV)
2 Krl 19:31 „Pan Zastępów” (wiele hebrajskich rękopisów i starożytnych wersji według NKJV) „Pan” (tekst masorecki)
2 Krl 20:13 „Gdy Ezechiasz usłyszał o nich” (tekst masorecki) a „Ezechiasz powitał ich” (Septuaginta, Wulgata, syryjski)
2 Krl 20:13 „całą swoją zbrojownię” (tak w wielu hebrajskich rękopisach, syryjskim, targumach) w przeciwieństwie do „swoją zbrojownię” (tekst masorecki)
2 Krl 23:16 „człowiek Boży ogłosił, który ogłosił te rzeczy” vs. „człowiek Boży przemówił” (Septuaginta)
2 Krl 23:33 „Neko skuł go w kajdany w Ribla w ziemi Hamat” (tekst masorecki) w porównaniu z „Neko w Ribla w Hamat usunął go” (Septuaginta, 2 Kronik 36:3)
2 Krl 25:4 „wszyscy żołnierze w nocy” w porównaniu z „król wraz ze wszystkimi żołnierzami uciekł w nocy”
Bibliografia do tego pytania: tłumaczenie hebrajskie pochodzi z „Literal Translation” Jaya P. Greena, a tłumaczenie Septuaginty – z przekładu Sir Lancelota C.L. Brentona pt. „The Septuagint: Greek and English”. Wykorzystano również „The Expositor's Bible Commentary” oraz przypisy w Bibliach NASB, NIV, NKJV i NRSV.
O ile nie zaznaczono inaczej, cytaty z Pisma Świętego pochodzą z Berean Standard Bible (BSB), która znajduje się w domenie publicznej. https://berean.bible/