< Pytanie biblijne dotyczące Księgi Powtórzonego Prawa

Pytanie: Jaki jest główny przekaz Księgi Powtórzonego Prawa (Pwt 1–34)?

Odp.: Księga Powtórzonego Prawa jest jedną z czterech najczęściej cytowanych ksiąg w Nowym Testamencie. Jest to ostatnia z pięciu ksiąg Prawa, zwanych Torą. W Księdze Powtórzonego Prawa 17:14 królom nakazano konkretnie, aby czytali (i ponownie czytali) tę księgę. Angielskie słowo „Deuteronomy” pochodzi z greckiego i oznacza „drugie prawo” lub „powtórzenie prawa”. Nie jest to jednak drugie prawo, lecz ponowne sformułowanie i częściowe streszczenie praw zawartych w Księdze Wyjścia, Księdze Kapłańskiej i Księdze Liczb. Księga ta skupia się na ludziach niebędących lewitami, a zwłaszcza ma im przypominać o pewnych sprawach przed wkroczeniem do Ziemi Obiecanej. Nie jest to kompletne streszczenie – na przykład nie zawiera szczegółowych informacji na temat poszczególnych praw społecznych, obrzezania itp. Raczej Bóg zlecił Mojżeszowi wygłoszenie tych przemówień, aby zwrócić uwagę Izraelitów na to, na czym powinni się skupić przed wkroczeniem do Ziemi Obiecanej; na przykład powtórzenie Dziesięciu Przykazań i innych praw, ustanowienie miast schronienia oraz wyznaczenie jednego centrum składania ofiar. Centrum to przeniosło się z góry Ebal (Księga Powtórzonego Prawa 27:1-8; Księga Jozuego 8:30-35) do Sichemu (Księga Jozuego 24:1-28), następnie do Silo (Księga Jozuego 18:1 i Księga Sędziów 21:19), a w końcu do Jerozolimy.

Księga Powtórzonego Prawa została przekazana przez Boga za pośrednictwem człowieka, któremu Bóg oznajmił, że wkrótce umrze, nie wkroczywszy do Ziemi Obiecanej. W trakcie wieloletniej wędrówki, która miała wkrótce dobiec końca, Mojżesz w swoim pożegnalnym dziele zasadniczo mówi: gdy spotkacie się z materialnymi błogosławieństwami, a także z wpływami pogańskimi, „pamiętajcie zwłaszcza o tych rzeczach”.

Pytanie: Jakie są kluczowe zwroty w Księdze Powtórzonego Prawa (Kpł 1–34)?

Odp.: W Księdze Powtórzonego Prawa pojawiają się: „Pan, twój Bóg” 280 razy, „weź w posiadanie” 18 razy, „ziemia” 200 razy oraz „nie bój się” 9 razy.

Pytanie: Dlaczego powinniśmy studiować Księgę Powtórzonego Prawa (Pwt 1–34)?

O: Istnieją co najmniej cztery powody. Po pierwsze, całe Pismo (a nie tylko jego fragmenty) jest pożyteczne do nauczania, obnażania błędów, naprawiania i wychowywania w sprawiedliwości, zgodnie z 2 Listem do Tymoteusza 3:16. Po drugie, jak pokazuje poniższa tabela, Księga Powtórzonego Prawa często zajmowała umysł Jezusa i autorów Nowego Testamentu. Kiedy Jezus był kuszony na pustyni, za każdym z trzech razy odpowiadał szatanowi, powołując się na Księgę Powtórzonego Prawa. Po trzecie, potrzebujemy wyważonego spojrzenia na Boga: na Jego łaskę, gniew oraz Jego tajemniczą i majestatyczną wielkość. Po czwarte, możemy konkretnie dowiedzieć się, jak celowe i zorganizowane ma być nasze dążenie do pobożności w oczach Boga. Możemy również przypomnieć sobie o znaczeniu odpowiedzialności wspólnotowej, świadectwa wobec naszych bliźnich, materializmu, skutecznego przywództwa pomimo wyczerpujących ciągłych narzekań oraz nauczania następnego pokolenia.

Pytanie: Jaki jest zarys tej księgi w rozdziałach Pwt 1–34?

Odp.: Badacze, w tym Kenneth A. Kitchen, dostrzegli szereg podobieństw między strukturą Księgi Powtórzonego Prawa a hetyckimi traktatami o zwierzchnictwie politycznym z II tysiąclecia p.n.e. Peter Craigie zwrócił również uwagę na pewne podobieństwa z egipskimi umowami o pracę.

Większa część Księgi Powtórzonego Prawa opiera się na trzech długich przemówieniach Mojżesza.

1–4 Pierwsza mowa: Prolog

. 1:1-5 Preambuła

. 1:6–3:29 Wprowadzenie historyczne

. 4:1–40 Podstawowe postanowienia

5:1–11:32 Druga mowa: Warunki przymierza

12:1–26:29 Zastosowanie

27–30 Trzecie przemówienie

. 28:1-14 Korzyści/błogosławieństwa wynikające z przestrzegania przymierza

. 28:15-38 Kary/przekleństwa za złamanie przymierza

. 29:1-30:30 Podsumowanie

31–34 Uwagi końcowe

W traktatach suzerennych często poruszano kwestię miłości wasala do pana. Istniała jednak jedna zasadnicza różnica między hetyckimi traktatami suzerennymi a strukturą Księgi Powtórzonego Prawa. Traktaty suzerenne zazwyczaj wzywały wielu bogów do poświadczenia traktatu, czego nie ma w Księdze Powtórzonego Prawa.

Pytanie: Gdzie w Nowym Testamencie cytowana jest Księga Powtórzonego Prawa lub pojawiają się do niej aluzje?

Odp.: Jest on przywoływany w wielu miejscach.

Pytanie: Jak długo, zgodnie z Pwt 1:1, Izraelici mieli przebywać na pustyni?

Odp.: Księga Powtórzonego Prawa 1:2 przypomina nam, że podróż na południowy zachód Kanaanu miała zająć około jedenastu dni. Jednak ponieważ nie posłuchali Boga i nie weszli do tej ziemi po złej relacji dziesięciu z dwunastu zwiadowców, minęło 38 do 40 lat. Izraelici zostali ukarani, ale nie zostali opuszczeni. Kara ta jednak nie trwa wiecznie. Możesz zareagować na tę karę, czyniąc z niej czas szczególnego oddania się Bogu.

Raymond Brown pisze: „Pobici i przygnębieni buntownicy zostali zepchnięci z powrotem na ponurą pustynię. Ponura mieszanka ściśle powiązanych grzechów – zapominalstwo, nieposłuszeństwo, upór i arogancja – pozbawiła ich lepszego losu. Wszystko mogło potoczyć się zupełnie inaczej. … W kolejnych latach setki tych smutnych niewierzących trafiły do grobów. Każdy pogrzeb był ponownym świadectwem powagi grzechu. Jednak ich gorzka klęska z rąk Amorytów stała się blaknącym wspomnieniem. Stopniowo zaczął świtać nowy dzień. Nadszedł czas, by zacząć od nowa”.

Pytanie: Dlaczego w Pwt 1:6, 9, 14; Pwt 15:2, 5; Pwt 11:2, 7 Mojżesz powiedział ludowi, że są świadkami tego, co wydarzyło się przed czterdziestoletnią wędrówką, skoro w Lb 14:29–30 i Lb 26:64–65 jest napisane, że wszyscy zginą na pustyni?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.

Przez około siedem lat lud przebywał na pustyni, zanim nałożono na niego klątwę 40-letniej wędrówki.

Lb 26:64-65 mówi jedynie, że wszyscy ci, którzy zostali policzeni podczas spisu wojskowego, nie żyli wcześniej.

W Lb 14,29-30 obiecano jedynie, że wszyscy mężczyźni uwzględnieni w poprzednim spisie zginą przed dotarciem do Ziemi Obiecanej, z wyjątkiem Jozuego i Kaleba.

W ten sposób z klątwy wykluczeni zostali wszyscy mężczyźni poniżej 20 roku życia (którzy nie zostali uwzględnieni w spisie), lewici w każdym wieku oraz wszystkie kobiety. Wielu z nich pozostało przy życiu jako osobiste świadki poprzednich wydarzeń. Osoby urodzone po rozpoczęciu okresu 40 lat byłyby jedynie świadkami z drugiej ręki, czerpiąc wiedzę od swoich rodziców i społeczności.

Pytanie: Jakie cechy przywództwa Mojżesza możemy dostrzec w Księdze Powtórzonego Prawa 1:6-18?

Odp.: Mojżesz wykazał się co najmniej sześcioma cechami.

Uległość – życie Mojżesza przechodziło przez wiele różnych etapów: od ulubieńca dworu, przez wyjętego spod prawa, odważnego wyzwoliciela, przeciążonego sędziego, aż po tajemniczego cudotwórcę. Jedyną stałą cechą było jednak posłuszeństwo Mojżesza wobec Boga.

Realistyczny – Mojżesz był realistą zarówno w stosunku do siebie, jak i do innych. Zdawał sobie sprawę ze swoich niedoskonałości i tego, że nie jest w stanie sam udźwignąć tego ciężaru. Nie zadręczał się więc bezskutecznie, próbując złagodzić poczucie porażki wynikające z niemożności zrobienia wszystkiego. Zamiast tego podjął konkretne działania i znalazł ludzi, którzy mu pomogli. Mojżesz nie mógł poprowadzić ludu z miejsca, w którym chciałby, aby się znajdowali, ale musiał poprowadzić ich z miejsca, w którym faktycznie się znajdowali.

Ufność w Bogu – Mojżesz był osobą bardzo pewną siebie, ale nie czerpał tej pewności z siebie samego, zwłaszcza jeśli chodzi o swoje zdolności oratorskie i przywódcze. Był jednak przekonany o mocy Boga i o tym, że Bóg go wykorzysta, pomimo wszelkich jego braków.

Poświęcenie – Mojżesz miał podwładnych, którzy dalecy byli od ideału. Zamiast pracy zespołowej i harmonii, Mojżesz nieustannie musiał radzić sobie z narzekaniami i sporami. Z wyjątkiem krótkiej chwili w Meriba, Mojżesz nigdy się ich nie zrezygnował. Mojżesz nie był tylko przywódcą w próżni; był przywódcą właśnie dla nich.

Współodpowiedzialność – Mojżesz przekazał wiele codziennych decyzji siedemdziesięciu starszym. Nie powierzył im jedynie konkretnych zadań, ale przekazał im odpowiedzialność za sprawiedliwe i mądre postępowanie.

Podatność na słabości – Mojżesz wymienił trzy pułapki, na które przywódcy muszą uważać: faworyzowanie, strach i samotność.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 1:8-12 „ja”, które tutaj przemawia, to Mojżesz, czy Bóg?

Odp.: W Księdze Powtórzonego Prawa 1:6 Mojżesz powiedział: „Tak rzekł Bóg”, więc „ja” w wersecie 8 to Bóg. Kiedy Mojżesz skończył powtarzać słowa Boga na końcu wersetu 8, od wersetu 9 i dalej „ja” odnosi się do Mojżesza.

P: W Księdze Powtórzonego Prawa 1:8. Skoro Izraelici mieli posiąść tę ziemię, dlaczego później zostali wygnani przez Asyryjczyków i Babilończyków?

Odp.: Rzeczywiście udali się tam i weszli w posiadanie tej ziemi. Jednak z powodu swojego nieposłuszeństwa nie zdołali jej utrzymać i stracili ją na 70 lat. Księga Powtórzonego Prawa 4:25-31; 28:20-28; 29:22-28; 30:1-10; 32:23-43 – we wszystkich tych fragmentach ostrzegano, że tak się może stać. Bóg może nam również dać obietnice i błogosławieństwa, ale jeśli nigdy ich nie przejmujemy, możemy ich nie otrzymać. Jednak to, że Bóg dał im tę ziemię, nie oznaczało, że mogli robić, co tylko chcieli, i nadal na niej mieszkać. Oni (i my) możemy je również utracić z powodu nieposłuszeństwa.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 1:13,16 lud sam wybrał swoich sędziów, czy też Mojżesz mianował ich w Księdze Wyjścia 18:25?

Odp.: Pomocna może być tutaj analogia. Czy prezydent Stanów Zjednoczonych nominuje osoby na stanowiska w rządzie, czy też Senat je zatwierdza?

Obie te rzeczy są prawdziwe. W Biblii lud przedstawiał osoby, które miały być ich sędziami, a Mojżesz wybierał tych mężczyzn. Być może Mojżesz wybierał wszystkich, których mu przedstawiono, ale niekoniecznie tak było.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 1:22-23 wyznawcy Wszechwiedzącego Boga musieli wysłać szpiegów po całej ziemi?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę dwie odrębne kwestie.

1. Mojżesz prawdopodobnie uznał to za dobry pomysł, ponieważ Bóg pozwala nam uczyć się wielu rzeczy samodzielnie. Mogli zbadać Kanaan, aby poznać najlepszą drogę wkroczenia do kraju oraz względną siłę tamtejszych sił zbrojnych.

2. Jednak Bóg nigdy nie nakazał im wysłać szpiegów. To lud zwrócił się do Mojżesza z tą propozycją, a Mojżesz w wersecie 23 uznał ją po prostu za dobrą. Okazało się to jednak katastrofą, ponieważ gdy napotkali pewne trudności, stracili wiarę. Nie stracili wiary w to, że Bóg tam jest, ale stracili wiarę w to, że Bóg ich ochroni.

Dla dzisiejszych chrześcijan płyną stąd dwie kluczowe lekcje. Po pierwsze, analiza sytuacji jest na ogół czymś dobrym. Jeśli jednak jednym z celów tej analizy jest podjęcie decyzji, czy zaufać Bogu, czy też nie, albo czy być Mu posłusznym, czy nie, sama analiza jest zła, ponieważ wynika ze złych motywów.

Druga kluczowa lekcja dotyczy przywództwa. Mojżesz nie miał tu żadnych złych motywów i prawdopodobnie nie zdawał sobie sprawy, że ukrytym motywem niektórych osób proszących o wysłanie zwiadowców było podjęcie decyzji, czy chcą być posłuszni, czy nie. Kiedy ktoś zwraca się do nas z dziwną prośbą, która wydaje się nieszkodliwa, zamiast impulsywnie jej przychylać się lub odrzucać, lepiej najpierw zrozumieć, dlaczego.

Pytanie: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 1:26-43 Bóg chciał, aby Izraelici natychmiast udali się do Kanaanu, a oni początkowo odmówili, dlaczego Bóg był na nich zły, gdy zdecydowali się wyruszyć?

Odp.: List do Rzymian 14:23 wyraźnie określa zasadę przedstawioną w Księdze Powtórzonego Prawa 1:26-43: „wszystko, co nie wynika z wiary, jest grzechem”. Początkowo Izraelici odmówili wyruszenia z powodu braku zaufania do Boga. Później zdecydowali się wyruszyć, ponieważ zaufali samym sobie. Bóg nie był tak bardzo zainteresowany tym, czy wyruszą w określonym czasie, czy nie, jak ich posłuszeństwem wobec Niego.

Jeśli przed przeczytaniem odpowiedzi miałeś trudności z tym pytaniem, warto pamiętać o następującej rzeczy. Niektórzy skupiają się na tym, co należy robić, a czego nie, aby być w zgodzie z Bogiem. To jednak nie jest sedno sprawy. Bóg chce, abyśmy nie tylko starali się być Mu posłuszni z daleka, ale abyśmy wzywali Go, zbliżali się do Niego i byli Mu posłuszni. Przeczytaj List do Rzymian 14, gdzie znajdziesz przykłady, które zrozumiesz tylko wtedy, gdy pojmiesz tę zasadę.

Pytanie: Co w Księdze Powtórzonego Prawa 1:27 powiedziano o Izraelitach?

Odp.: Ich obawy sprawiły, że źle to zrozumieli, mimo że widzieli dowody wskazujące na coś przeciwnego. Zapomnieli o cudownych sposobach, w jakie Bóg ich ocalił w przeszłości – przy Morzu Czerwonym, mannie i przepiórkach. Nawet w przyszłości Bóg miał zsyłać wielkie kamienie na południowych Kananejczyków. Myśleli, że Bóg, który pomógł im przejść przez Morze Czerwone, nie może ich ocalić przed Amorytami. Uznali, że Bóg ich nienawidzi i zniszczy ich, gdy stawiał przed nimi nowe wyzwanie. Uważali, że Boże przykazania mają większy zasięg niż Jego łaska i moc. Widzieli tylko krótkoterminową perspektywę i to, co sami mogli osiągnąć, a nie to, co Bóg mógł uczynić.

Pytanie: Kim są synowie Anaka (Anakim), Emici i Refaitowie, o których mowa w Pwt 1:28, Pwt 2:10 i Pwt 9:2?

Odp.: Anakici byli potomkami mężczyzny imieniem Anak. Było to plemię, którego mężczyźni byli przerażającymi wojownikami, prawdopodobnie ze względu na swój wzrost i siłę. Ponieważ łuki nie były wówczas zbyt potężne, a duży zasięg ramion i siła stanowiły cenne cechy bojowe dla ludzi walczących mieczami i pałkami, te trzy spokrewnione klany wydały na świat wielu budzących strach wojowników. Więcej informacji można znaleźć w omówieniu Księgi Powtórzonego Prawa 31:3.

P: Jak w Księdze Powtórzonego Prawa 1:34-46 i 1:2 ludzie reagują po tym, jak zaprzepaścili wielką szansę, jaką dał im Bóg?

Odp.: Mogą zareagować, ponownie zaczynając być posłuszni. Może to być trudne do osiągnięcia, choć wcześniej byłoby to znacznie łatwiejsze, ale Bóg nadal chce, abyśmy to osiągnęli. Z drugiej strony ktoś mógłby całkowicie się zbuntować i nigdy nie powrócić. W pewnym sensie są oni rozgoryczeni na samych siebie, a nie na Boga.

P: Co w Księdze Powtórzonego Prawa 1:39 oznacza „poznanie Boga” i „wiek odpowiedzialności”?

Odp.: Wiek odpowiedzialności to koncepcja, zgodnie z którą dzieci osiągają wiek, od którego są odpowiedzialne przed Bogiem za swoje wybory. Żaden werset nie wskazuje, że wiek ten jest taki sam dla każdego dziecka. W tym fragmencie przedstawiono trzy zasady Bożej sprawiedliwości.

1. Bóg osądza na podstawie tego, co ludzie wiedzą, a małe dzieci, które z powodu niewiedzy nie wybierają tego, co słuszne, nie są za to osądzane. Grzech nie jest zaliczany tam, gdzie nie ma prawa (Rzymian 4:15; 5:12).

2. Bóg nie osądza ludzi za to, czego nie mogli wybrać. Kobieta zgwałcona na wsi, gdzie jej krzyki nie mogły zostać usłyszane, nie została ukarana za grzech seksualny (Księga Powtórzonego Prawa 22:25-27). Podobnie nawet nastolatki, które rozumiały różnicę między dobrem a złem, ale nie miały głosu w zgromadzeniu ani w podejmowaniu decyzji, nie podlegały karze śmierci na pustyni.

3. Niemniej jednak w tym życiu ludzie często ponoszą konsekwencje zła popełnionego przez innych. Dzieci i tak musiały żyć na pustyni przez 40 lat. Jednak w dniu sądu ostatecznego Bóg wszystko sprawiedliwie rozstrzygnie.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 1:30-46 Izraelici postąpili źle, zbyt późno słuchając Boga i walcząc z Amorytami?

Odp.: Podstawową kwestią w umysłach większości Izraelitów było to, czy walczyć z Amorytami, czy nie. Byli w błędzie. Podstawową kwestią było to, czy być posłusznym Bogu, czy nie. Kierowali się rezultatem, a nie posłuszeństwem. Kiedy Bóg powiedział, że nie mogą już teraz iść walczyć z Amorytami, ich nieposłuszeństwo w tej chwili nie różniło się od tego, kiedy wcześniej odmówili pójścia.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 2:4-8 Izraelici nie byli w stanie pokonać Edomitów, skoro byli od nich o wiele silniejsi?

Odp.: Izraelici nigdy z nimi nie walczyli, a nie pokonuje się słabszego narodu, gdy odmawia się walki z nim. Nigdzie nie jest napisane, że nie byli w stanie pokonać Edomitów. Raczej Bóg nakazał im, by nie walczyli z Edomitami, a oni byli posłuszni.

Więcej informacji można znaleźć na stronie https://www.thetorah.com/article/ar-moab.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 2:4-7 Bóg powiedział Izraelitom, że wkrótce przejdą przez Edom, skoro Księga Liczb 20:14-21 i Księga Powtórzonego Prawa 2:8 pokazują, że nigdy tego nie zrobili? Czy Bóg nie wiedział o tym z góry?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.

1. Bóg wie wszystko, co nas spotka (Psalm 139:16, Izajasz 46:10; 41:22-23; 42:9; 44:7, 1 List Jana 3:20)

2. Bóg polecił Mojżeszowi przekazać Izraelitom te rozkazy. Popularna trasa przebiegająca przez centrum Moabu nazywana była Drogą Królewską i podróżowanie tą trasą mogło być najłatwiejsze.

3. Mieli „wkrótce” przejść przez wnętrze Edomu i zrobiliby to, gdyby Edomici im na to pozwolili. Ponieważ jednak nie pozwolili, przeszli jedynie wzdłuż zewnętrznej granicy Edomu.

Ponadto w „The Bible Knowledge Commentary: Old Testament” (str. 265) podano, że obecnie na tym terenie opady wynoszą zaledwie około pięciu cali rocznie (choć w tamtych czasach prawdopodobnie było ich nieco więcej). Edomici mogli obawiać się, że tak liczna rzesza ludzi zużyje całą wodę.

Jak zauważył Gleason Archer w kolejnym pytaniu, inna odpowiedź brzmi: prawdopodobnie przebywali w Edomie, kiedy zwrócili się z prośbą do Edomitów, i przeszli przez przedmieścia Edomu, więc w rzeczywistości jednak przeszli przez Edom.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 2:4-7 i Księdze Liczb 20:14-21 Izraelici okrążyli Edom, czy też przeszli przez Edom, jak mówi Księga Powtórzonego Prawa 2:4-7?

Odp.: Księga Powtórzonego Prawa 2:4-7 nigdzie nie wspomina, że przeszli przez Edom. Raczej przed dotarciem do granicy Edomu Izraelici zostali poinformowani, że wkrótce będą przechodzić przez Edom i powinni uważać, by nie sprowokować Edomitów do wojny.

Zarówno Księga Liczb 20 pokazuje, że Edomici nie pozwolili im przejść przez Edom, jak i to, że Edomici zmobilizowali swoją armię. Izraelici nie wybrali więc typowej trasy, zwanej Drogą Królewską, i okrążyli Edom.

Czasami ludzie mogą być bliscy podjęcia jakiegoś działania, a gdy nadchodzi przeciwko nim armia, decydują się zamiast tego na coś innego. Zobacz także następne pytanie

Gleason Archer podaje inną odpowiedź. Jeśli prześledzimy ich wędrówkę, prawdopodobnie znajdowali się w Edomie, kiedy prowadzili rozmowy z Edomitami. Następnie przeszli wzdłuż (nieoznakowanej) granicy Edomu, więc w pewnym sensie nadal przez niego przeszli, choć nie tą łatwiejszą trasą, którą chcieliby pokonać.

Pytanie: Jak postępować w sytuacjach opisanych w Księdze Powtórzonego Prawa 2:4-19 i Księdze Liczb 20:14-21, kiedy musisz pójść okrężną drogą, by wykonać to, co powinieneś, wyłącznie z powodu uporu innych?

Odp.: Czy sądzisz, że kiedy Bóg powierza ci jakieś zadanie, demony lub inni ludzie nigdy nie będą stawiać oporu? Czasami Bóg powierza nam coś do zrobienia i musimy pójść okrężną drogą, ale to nie oznacza, że mamy się poddać – należy wykazać się wytrwałością w realizacji tego zadania. Kiedy musisz pójść okrężną drogą, powinieneś podchodzić do tego z godnością, bez gniewu, nienawiści czy myśli o zemście. Nie musisz im niczego udowadniać. Ale Bóg wytyczył, jak będziesz prowadzić swoje życie w służbie dla Niego, i bez wątpienia Bóg to również wziął pod uwagę. Kiedy pojawia się pokusa, by się zdenerwować, nie złość się, tylko bądź zdecydowany.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 2:7 Izraelitom niczego nie brakowało, czy też warunki były na tyle złe, że mieli powody do narzekania, tak jak w Księdze Wyjścia 16:2-3 i Księdze Liczb 11:4-6?

Odp.: Warunki były znośne, ponieważ ludzie mieli wystarczającą ilość pożywienia, wody i odzieży. Jednak, podobnie jak dzisiaj, to, czy dana sytuacja jest warta narzekania, zależy w równym stopniu od narzekającego, co od samej sytuacji. Wierzącym Paweł nakazał w Liście do Filipian 2:14-15, abyśmy wszystko czynili bez narzekania i sprzeczania się.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 2:9-12, 22, 37 Izraelici nie podbili Moabitów i Ammonitów?

Odp.: Z tego prostego powodu, że Bóg nakazał Izraelitom, by z nimi nie walczyli. Prawdopodobnymi powodami, dla których Bóg tak nakazał, są: pokrewieństwo Moabitów i Ammonitów z Izraelitami, fakt, że Izraelici mieli skupić się na Kananejczykach, oraz to, że nie było sensu, by choćby jeden wojownik zginął w walce o ziemię, której i tak nie mieli przejmować.

Na marginesie, Ar w Moabie nie było miastem (przynajmniej w tym czasie), lecz raczej „zamieszkałym regionem” (Księga Liczb 21:14), w którym znajdowało się wiele strumieni.

Więcej informacji można znaleźć na stronie https://www.thetorah.com/article/ar-moab. Komentarz Keila-Delitzscha do Starego Testamentu, tom 1, część 3, str. 293, przedstawia pogląd, że miasto Ar również istniało, ale że termin ten odnosi się do regionu.

Pytanie: W Księdze Powtórzonego Prawa 2:10-12, w jaki sposób Kanaan był „ziemią ich dziedzictwa”, skoro jeszcze do niej nie wkroczyli?

Odp.: Ziemia na zachód od rzeki Jordan została im obiecana jako dziedzictwo. Ponadto Księga Powtórzonego Prawa została prawdopodobnie napisana jako ostatnia, a dwa i pół plemienia zajęło już ziemię na wschód od rzeki Jordan.

Więcej informacji oraz kilka interesujących porównań między poglądem zwolenników autorytetu Pisma Świętego a krytycznym stanowiskiem chrześcijańskich liberałów można znaleźć w książce „When Critics Ask” na stronach 115–117. (Nawiasem mówiąc, termin „chrześcijański liberał” odnosi się do poglądów religijnych, a nie politycznych).

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 2:19 Bóg nie przekazał Izraelitom ziemi Ammonitów, czy też Mojżesz przekazał im ją w Księdze Jozuego 13:25?

Odp.: Obie tezy są prawdziwe. Ammonici posiadali dwie części swojego królestwa: część odziedziczoną po przodkach oraz część zdobytą w wyniku podbojów. Przed wydarzeniami opisanymi w obu tych wersetach Izraelici zajmowali tę drugą część. Dlatego Księga Powtórzonego Prawa 2:19 została napisana właśnie po to, by poinformować Izraelitów, że nie powinni przejmować ziemi, którą Ammonici posiadali zarówno obecnie, jak i pierwotnie.

Ponadto ziemia położona na wschodnim brzegu rzeki Jordan nie była częścią Kanaanu. Izraelici podbili ją i zajęli, ale Bóg jej im nie obiecał. Czasami dzisiaj zdarza się, że zdobywamy rzeczy, których Bóg nie chce, byśmy mieli, co później budzi w nas żal.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 2:30 Pan zatwardził serce Sihona, króla Hesbonu?

Odp.: Prawdopodobnie z podobnego powodu, dla którego Bóg zatwardził serce faraona. Serce Sihona było już zatwardziałe wobec Boga i Jego ludu, a Bóg zatwardził je jeszcze bardziej. Ktoś kiedyś porównał wpływ Boga do światła słonecznego. Światło słoneczne zmiękcza wosk, ale utwardza glinę, mimo że jest to to samo światło słoneczne.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 2:31 i Księdze Liczb 21:23-26 lud musiał walczyć z Sihonem, a niektórzy zginęli, mimo że Bóg powiedział, iż już dał im tę ziemię w posiadanie?

Odp.: Bóg przeznaczył im podbój tej ziemi i dał im prawo do jej podboju, ale oni nadal musieli wykonać tę pracę. Bóg może dziś obdarzyć nas jakimś błogosławieństwem, ale jeśli nie będziemy gotowi również pracować, aby je zdobyć, nie otrzymamy go.

P: W Księdze Powtórzonego Prawa 3:11, czym było „łóżko” króla Oga z Baszanu i jak długie było?

Odp.: Miało ono około 13 do 13,5 stóp długości. Hebrajskie słowo oznaczające tutaj „łóżko” jest niejednoznaczne. Mogło odnosić się do łóżka, na którym spędzał noc, lub do „łóżka grobowego” (w rzeczywistości sarkofagu lub grobowca), w którym spoczywało jego ciało. Znaleziono inne sarkofagi o takich wymiarach, nawet w Fenicji.

Na marginesie, Baszan leżał na północ od miejsca, do którego musieli dotrzeć, aby wejść do Ziemi Obiecanej. Nie chcieliby jednak wysłać niemal wszystkich swoich oddziałów na drugą stronę rzeki Jordan, narażając się na to, że wrogie królestwo na północy spustoszy ich rodziny, stada i trzody. Zatem Baszan prawdopodobnie nie zostałby podbity, gdyby przezwyciężyli swoją chęć walki z Izraelitami wynikającą ze strachu i zachowali wobec nich pokojowe nastawienie po tym, jak Mojżesz wysłał do nich delegację pokojową (Lb 21:21-22).

Pytanie: Jak to możliwe, że w Księdze Powtórzonego Prawa 3:11 łóżko króla Oga było żelazne, skoro nie dysponowali oni zaawansowaną technologią obróbki żelaza?

Odp.: Nie oznacza to koniecznie, że całe łóżko było wykonane z żelaza (byłoby to raczej niewygodne). Zamiast tego łóżko było wykończone żelazem. Egipcjanie używali żelaza z meteorytów jako ozdób i sztyletów co najmniej od 3000 r. p.n.e. Jednak mimo że dysponowali pewną ilością żelaza z meteorytów, bardzo trudno było im oczyścić rudę żelaza, ponieważ wymagało to ognia hutniczego znacznie gorętszego niż w przypadku brązu lub mosiądzu.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 3:12-17 plemiona Gada, Rubena i połowy Manassesa zamieszkiwały po wschodniej stronie Jordanu, skoro lud miał mieszkać w Kanaanie?

Odp.: Po prostu dlatego, że zdecydowali się tam zamieszkać. Pismo Święte odnotowuje ich wybór, nie wyrażając jednak zgody na niego. Historia pokazuje, że ich wybór nie był mądry. W regionie tym opady deszczu były niewielkie, ale był to dobry teren do hodowli bydła.

Czasami dzisiaj, gdy wierzący chcą zrobić coś, co nie jest jawnym sprzeciwem, ale nie jest też całkowicie zgodne z tym, czego Bóg od nas oczekiwał, Bóg pozwala nam na swobodę dokonania naszego nierozsądnego wyboru i często pozwala nam dostrzec jego konsekwencje.

P: W Pwt 3:21-22,28 w jaki sposób Mojżesz przygotował przekazanie przywództwa?

Odp.: Skuteczni przywódcy mogą niechętnie przekazywać swoją posługę innym, gdy się starzeją; muszą jednak to zrobić mimo wszystko. Chociaż dla Mojżesza, świadomego tego, że wkrótce umrze, było to prawdopodobnie nieprzyjemne, zaczął ten proces raczej wcześniej, niż zwlekał. Mojżesz nie zaczął tego dopiero teraz; już dawno temu rozpoczął szkolenie Jozuego. Proces ten przebiegał stopniowo, zgodnie z oczekiwaniami, i nie był wielkim szokiem dla organizacji, gdy doszło do przekazania przywództwa. Chrześcijańskie służby borykały się czasem z trudnościami z powodu nieudolnego przekazania przywództwa. Jednak w Księdze Powtórzonego Prawa 3:21-22,28 Bóg przypomniał Mojżeszowi, by kontynuował szkolenie Jozuego.

Pytanie: Jakie cechy charakteryzują modlitwę Mojżesza w Księdze Powtórzonego Prawa 3:23-25?

Odp.: Mojżesz zaczyna od wersetu 23, co pokazuje, że bardziej zależy mu na uwielbieniu imienia Bożego niż na prośbie dotyczącej siebie samego. W wersetach 24–25 Mojżesz prosi Boga, by zmienił zdanie i pozwolił mu wejść do Ziemi Obiecanej. Całe życie Mojżesza, przez ostatnie 40 lat, polegało na doprowadzeniu ludu do Ziemi Obiecanej, a on prosił Boga, by mógł zobaczyć spełnienie swojego największego marzenia. Bóg odmówił; to się spełni, ale Mojżesz nie doczeka tego na ziemi.

Pytanie: W jaki sposób doświadczenie Izraela związane z tą ziemią, opisane w Księdze Powtórzonego Prawa 4:1-4,40, odzwierciedla to, co Bóg czyni w naszym życiu?

Odp.: Bóg dał, ale oni musieli ją posiąść i powinni byli pragnąć, by trwała. Bóg dał Izraelowi tę ziemię jako szczególny dar; nie musieli oni nic robić, by Bóg spełnił tę obietnicę. W ramach tego, co Bóg im dał, mogli się rozwijać, prosperować i (miejmy nadzieję) być światłem dla innych narodów. Musieli jednak ciężko pracować, aby ją posiąść. Jak jednak pokazuje Księga Powtórzonego Prawa 4:43, niektórzy mogli nie wejść do tej ziemi z powodu swojej niegodziwości. Do tej niegodziwości podżegali ich inni (Moabici i Midianici w Księdze Liczb 22,26), ale oni sami ponoszą odpowiedzialność za to, że zdecydowali się pójść za nimi. Jak pokazuje okres wygnania, gdy już znaleźli się w tej ziemi, Bóg mógł ich z niej wygnać za to, że odwrócili się od Niego. Księga Powtórzonego Prawa 4:40 podkreśla, że ich pobyt w tej ziemi nie był czymś oczywistym; powinni pragnąć przedłużyć swoje dni w tej ziemi, przestrzegając przykazań Bożych.

Bóg obdarzył każdego z nas jednym lub kilkoma darami jako „dobrem”. Może to być zdolność do zarabiania pieniędzy, możliwość fizycznej pomocy innym dzięki dobremu zdrowiu, relacje, umiejętności i doświadczenie, albo jakaś dziedzina, którą Bóg nam zapewnił – „wyjątkowa szansa” lub „sfera doskonałości” – w której, pozostając w niej, będziemy się świetnie rozwijać i będziemy mogli błogosławić innych. Nie jest jednak pewne, że w niej pozostaniemy. Jeśli odwrócisz się od Boga, On może cię wyrzucić. Możesz również opuścić swoją „sferę doskonałości” z powodu apatii, miłości do świata lub zbytniego zajęcia sprawami nieistotnymi.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 4:2 przykazanie, by nie dodawać nic do słowa, które dał Bóg, oznacza, że w Biblii nie powinno być żadnych ksiąg po Księdze Powtórzonego Prawa?

Odp.: Wcale nie. Ten werset stanowi konkretne ograniczenie dla ludzi, aby nie dodawali ani nie ujmowali niczego z przykazań zawartych w Księdze Powtórzonego Prawa. Nie jest to ograniczenie dla Boga, aby nie zsyłał dalszych objawień. Ogólnie rzecz biorąc, ograniczenia, które Bóg nakłada w Biblii, nie ograniczają samego Boga.

P: O co w Księdze Powtórzonego Prawa 4:9 Mojżesz chciał, aby ludzie zwrócili szczególną uwagę?

Odp.: Mojżesz wydawał się dość „zdesperowany”, by to zapamiętali. Najwyraźniej Bóg powiedział Mojżeszowi coś o przyszłości w Księdze Powtórzonego Prawa 4:27-30. Księga Powtórzonego Prawa 4:9-40 odpowiada na pytanie, o czym Mojżesz chciał, by pamiętali. Podsumowując, są cztery części.

Wersety od 8 i 23: Zwracajcie uwagę, aby uczyć się, pamiętać i nauczać postanowień i obietnic Prawa, zarówno pozytywnych, jak i negatywnych.

Wersety 6, 23 i następne: Zwracajcie uwagę, by przestrzegać Prawa i nie tworzyć żadnych obrazów ani nie czynić innych rzeczy, które naruszają Prawo.

Wersety 7, 9, 33 i następne: Starajcie się uczyć się, zapamiętywać i nauczać o cudownych dziełach Boga wśród ludu.

Wersety 9 i 25: Starajcie się uczyć ich zarówno swoje dzieci, jak i wnuki.

Pytanie: Jak w Księdze Powtórzonego Prawa 4:9, 25; 6:2 nauczacie swoje wnuki Bożych dróg, nawet jeśli nie mieszkacie z nimi na stałe?

Odp.: W idealnym przypadku dobrze wychowaliście swoje dzieci, a one zawarły dobre małżeństwa, to znaczy poślubiły wierzących, którzy również będą je uczyć. Możecie wzmocnić to nauczanie i być dobrym przykładem w tym, co robicie i mówicie, a także dawać przykład wyznania winy, przyznając się, gdy popełniliście błąd.

Czasami jednak dzieci chrześcijan odwracają się od Pana lub zawierają małżeństwo z osobą, która nie zna Pana. Wtedy jest to większe wyzwanie. Jeśli rodzice są na to otwarci, zabieraj wnuki do kościoła, na wakacyjną szkołę biblijną, programy bożonarodzeniowe i inne zaplanowane zajęcia. Dziel się z nimi również tym, czym Chrystus jest dla ciebie, podczas nieplanowanych spotkań. Kiedy podejmujesz decyzje oparte na tym, co podoba się Bogu, opowiadaj wnukom, jakie miałeś opcje i dlaczego dokonałeś takiego wyboru.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 4:10-15 Bóg dał Mojżeszowi Dziesięć Przykazań na górze Horeb, czy też na górze Synaj, jak mówi Księga Wyjścia 19:11?

Odp.: Istnieją dwie możliwe odpowiedzi.

Synonimy: Te dwie nazwy były używane zamiennie, podobnie jak w przypadku teścia Mojżesza, który nazywał się zarówno Jitro, jak i Reul. Występowanie wielu nazw jest bardzo powszechne w miejscach, gdzie współistnieje wiele języków i kultur. Na Alasce znajduje się góra Denali, która dawniej nazywała się Mount McKinley. Komentarz biblijny „The Believer’s Bible Commentary” (str. 205) sugeruje właśnie to.

Region: Horeb może obejmować nie tylko samą górę Synaj. Może to być nazwa regionu lub płaskowyżu, a nie tylko szczytu.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 4:12 lud nie widział postaci Boga, czy też Mojżesz widział postać Boga w Księdze Liczb 4:12?

Odp.: I to, i to. Mojżesz miał przywilej ujrzenia postaci Boga, prawdopodobnie przedwcielonego Chrystusa. Lud nie ujrzał żadnej postaci. Przypomina to sytuację Saula z Tarsu, który w drodze do Damaszku usłyszał głos Jezusa, podczas gdy jego towarzysze słyszeli jedynie dźwięk.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 4:13 były dwie kamienne tablice?

Odp.: Chociaż niektórzy uważają, że na każdej z nich można było zapisać po pięć przykazań, nie byłoby żadnej trudności w umieszczeniu całego tekstu na jednej tablicy. Bardziej prawdopodobną odpowiedzią jest to, że w traktatach suzerenityjnych z czasów Mojżesza sporządzano również dwie kopie traktatu: po jednej dla każdej ze stron. Tak więc jedna kopia została umieszczona wewnątrz arki, gdzie nikt już jej nie zobaczył, a druga była wystawiona na widoku.

P: Czy przykazanie z Księgi Powtórzonego Prawa 4:16-18 zakazywało wszelkich przedstawień ludzi lub zwierząt?

Odp.: Oczywiście, że nie, ponieważ w Księdze Wyjścia 37:8-9 nad arką znajdowały się posągi cherubów. Mojżesz otrzymał również polecenie wykonania miedzianego węża w Księdze Liczb 21:4-9. W świątyni Salomona również znajdowały się cheruby, o czym mowa w 1 Księdze Królewskiej 6:23-27. Wiele innych wizerunków cherubów zostało wyrzeźbionych w świątyni, jak opisano w 1 Księdze Królewskiej 6:39, 32, 35.

Zabronione jest wykorzystywanie wizerunków jako przedmiotów kultu na dwa sposoby. Zabroniono im czcić pogańskie bóstwa za pomocą wizerunków, a także czcić prawdziwego Boga za pomocą wizerunków. Poganie czcili zarówno same posągi, jak i pogańskich bogów poprzez wizerunki tych posągów.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 4:20 Egipt został nazwany „piecem”?

Odp.: Był on piecem przynajmniej z trzech różnych powodów.

1. Egipt był suchym, gorącym miejscem; gorętszym niż Palestyna.

2. Piece mogą pochłaniać, spalać i niszczyć rzeczy nietrwałe.

3. Piece służą do oczyszczania metali i usuwania żużlu.

Niektóre dzisiejsze doświadczenia są jak piece. To samo doświadczenie może zniszczyć jedną osobę, a inną oczyścić, uszlachetniając „złoto” w jej sercu.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 4:20 Egipt został porównany do „żelaznego” pieca, skoro rok 1447 p.n.e. przypada na okres przed epoką żelaza i nie istniały wówczas piece wykonane z żelaza?

Odp.: Archeologia wskazuje, że w Egipcie istniały narzędzia żelazne już od 3000 r. p.n.e. Jednak obróbka żelaza była trudna, a sam metal bardzo drogi, ponieważ wymagał wyższej temperatury niż brąz czy miedź. Ten werset nie odnosi się do pieca wykonanego z żelaza, ale raczej do pieca zbudowanego w celu wytapiania żelaza.

P: W Pwt 4:24; 5:9; 6:15; Wj 20:5; 34:14; Joz 24:19; Nah 1:2 – w jaki sposób Bóg jest Bogiem zazdrosnym?

Odp.: Bóg podkreślał to wyłączne wymaganie swojej świętej miłości, ponieważ jest to powszechne sformułowanie w Piśmie Świętym. Tak jak mąż lub żona domagają się wierności w przymierzu małżeńskim, tak Bóg domaga się od nas wyłącznego oddawania czci. Bóg z miłością nas stworzył, troszczy się o nas i będzie z Swoimi dziećmi na zawsze. Odwrócenie się od Niego i oddawanie czci komuś lub czemuś innemu jest jak policzek wymierzony Bogu. Bóg nie chce, by czczono status czy inne wizerunki. Bóg nie chce, by czczono cokolwiek innego, nawet jeśli nie ma to postaci fizycznego wizerunku. Wreszcie, Bóg nie chce, byśmy czcili jakiekolwiek obrazy czy wizerunki, nawet jeśli twierdzi się, że przedstawiają Jego. Trzeba to zrozumieć, zanim będzie można pojąć, dlaczego bałwochwalstwo było dla Boga tak wielką sprawą, nawet jeśli czczono również prawdziwego Boga.

Trudno im jednak było z nich zrezygnować. Jak powiedział Marcin Luter: „Jeśli człowiek nie chce Boga, musi mieć swoich bożków”. Raymond Brown, „The Message of Deuteronomy”, str. 69.

Pytanie: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 4:25-26 napisano, że jeśli będą czcić bożki, to całkowicie zginą, a przecież czcili bożki, to dlaczego nie zginęli całkowicie?

Odp.: Odpowiedź można znaleźć w następnym wersecie: Księga Powtórzonego Prawa 4:27. Bóg miał zniszczyć Żydów jako naród i rozproszyć ich pośród narodów. Jednak słowo „zniszczyć” w tym kontekście nie oznacza całkowitego zniszczenia. Księga Powtórzonego Prawa 4:28-29 doprecyzowuje wersety 25-27, mówiąc, że jeśli potem będą szukać Pana, to ci, którzy to uczynią, powrócą.

Patrząc na Żydów z perspektywy kulturowej, można dostrzec jedną ogromną różnicę między Żydami przed wygnaniem do Babilonu a tymi po powrocie z Babilonu. Odkąd powrócili z Babilonu, pomimo wszystkich swoich wad, nie ulegali już pokusie oddawania czci bożkom. Jeśli nic innego nie działa, czasami potrzeba katastrofalnego wydarzenia, aby wyleczyć osobę lub naród z grzechu.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 4:41, 19:1-13 oraz w Księdze Liczb 35:10-34 Mojżesz wyznaczył trzy miasta?

Odp.: Te trzy miasta zostały wyznaczone w szczególności jako miasta schronienia, do których mógł uciec ktoś, kto nieumyślnie zabił drugą osobę. Tylko w obrębie miasta byli oni bezpieczni przed mścicielem krwi. Jednak po śmierci arcykapłana mogli bezpiecznie powrócić do swoich domów.

P: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 4:41 dosłowne wyrażenie w języku hebrajskim „w stronę wschodzącego słońca” oznacza, że słońce krąży wokół Ziemi?

Odp.: Nie. Nawet najbardziej kompetentni współcześni astronomowie mówią o wschodzie i zachodzie słońca. Fakt, że Bóg użył potocznego wyrażenia, nie potwierdza poglądu naukowego, tak samo jak współczesny naukowiec nie zostanie wyrzucony ze swojej dziedziny za to, że mówi, iż lubi zachody słońca.

Aby werset biblijny był zgodny lub sprzeczny z poglądem naukowym, musi on przedstawiać jako fakt coś na temat naszego świata, tak jak robią to niektóre wersety z Księgi Rodzaju.

Pytanie: Jakie znaczenie ma „przestrzeganie” praw w Księdze Powtórzonego Prawa 5:1?

Odp.: „Przestrzeganie” oznacza posłuszeństwo poprzez działanie. Pozwólcie, że zilustruję to przykładem. Znam zasady koszykówki całkiem dobrze, ale zamierzałem się uczyć, aby poznać je jeszcze lepiej. Wtedy myślałem o tym, żeby spróbować swoich sił w drużynie Dallas Mavericks. Byłem pewien, że mnie przyjmą ze względu na moją ogromną wiedzę o tej grze. Czy mnie przyjmą? A może wolą kogoś, kto potrafi „grać” – trafiać do kosza, dobrze podawać, bronić i blokować rzuty oraz zbierać piłki z tablicy? Zasady można nauczyć, ale tylko niektórzy potrafią je zastosować w praktyce. Podobnie każdy Izraelita mógł dorastać, znając prawo, ale Bóg wymagał od nich, by je stosowali. Oczywiście, aby przestrzegać prawa, trzeba je znać, ale nigdzie w Starym Testamencie nie ma obietnicy jakiejkolwiek korzyści dla tych, którzy znali prawo, ale go nie przestrzegali.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 5:1-30 zaimek „wy” w tym rozdziale występuje w liczbie pojedynczej czy mnogiej?

Odp.: Wydaje się, że w tym rozdziale formy liczby pojedynczej i mnogiej są mieszane bez rozróżnienia. Kenneth A. Kitchen (AOOT, str. 129) zauważył, że jest to powszechne w dokumentach semickich. Możemy z tego wywnioskować, że prawa te odnoszą się nie tylko do poszczególnych osób, ale także do całego narodu.

Pytanie: Kim są „ojcowie” w Księdze Powtórzonego Prawa 5:2-3?

Odp.: Istnieją różne poglądy na ten temat.

Nie mogli to być hebrajscy niewolnicy w Egipcie, wbrew temu, czego nauczał Kalwin.

Bóg zawarł przymierze z poprzednim pokoleniem, które obecnie niemal całkowicie wygasło, jak nauczał Augustyn.

Jednak jeszcze wcześniej Bóg zawarł przymierze z patriarchami: Abrahamem, Izaakiem i Jakubem.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 5:3 jest napisane, że Bóg nie zawarł przymierza z ich ojcami, skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 5:2 jest napisane, że Bóg je zawarł?

O: Mojżesz, pełniąc rolę proroka Bożego, podkreśla tu pewną kwestię. Zostało to podsumowane słowami: „Bóg nie ma wnuków”.

Bóg rzeczywiście zawarł przymierze z Abrahamem, Izaakiem i ich przodkami w przeszłości. Jednak to im teraz nie pomoże. Potwierdzenie przymierza to poważna sprawa; to oni sami zawierają przymierze z Bogiem. Albo zawarłeś przymierze z Bogiem, albo nie. Jednak to, że twoi rodzice zawarli przymierze z Bogiem, w ogóle ci nie pomoże, jeśli sam nie zawrzesz przymierza. Albo jesteś dzieckiem Bożym, albo nie. Księga Ezechiela 18 zawiera bardziej szczegółowe wyjaśnienie tej kwestii.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 5:6-10 pierwsze dwa przykazania są wymienione jako pierwsze?

Odp.: Dziesięć Przykazań nie zaczyna się od zakazów, lecz od tego, kim jest Bóg. Jezus powiedział, że miłość do Pana, Boga twego, całym sercem, umysłem, duszą i siłą jest największym przykazaniem, a te dwa pierwsze przykazania skupiają się właśnie na tym. Stanowią one również fundament dla wszystkiego innego. Jeśli nie jesteś wierny Bogu, pozostałe przykazania nie mają tak wielkiego znaczenia. Możesz okazać niewierność, podążając za czymś innym, co uważasz za boga, albo posiadając wizerunek, o którym wiesz, że sam w sobie nie jest bogiem, a który odciąga cię od Prawdziwego, niewidzialnego Boga.

Nawiasem mówiąc, nauczanie Kościoła rzymskokatolickiego ma inną kolejność Dziesięciu Przykazań niż protestanci i Żydzi. Niektóre nauki Kościoła rzymskokatolickiego traktują Księgę Powtórzonego Prawa 5:6-10 jako jedno przykazanie, a ostatnie przykazanie, dotyczące pożądania, dzielą na dwa. W okresie od około 500 do 700 roku n.e., kiedy Kościół katolicki ortodoksyjny próbował stworzyć listy grzechów, zarówno śmiertelnych, jak i powszednich, jedynym grzechem, który umknął ich uwadze, było czczenie obrazów.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 5:6-21 jest to jedynie parafrazą Księgi Wyjścia 20:2-17, która zawierała dokładne słowa Boga?

Odp.: Krótka odpowiedź brzmi: Księga Powtórzonego Prawa 5:6-21 zawiera przypomnienie dla ludu, a Mojżesz użył tu parafrazy. Prawdopodobnie zrobiono to celowo, aby pokazać nam, że liczy się znaczenie, a nie dosłowne sformułowanie.

Dłuższa odpowiedź wskazuje na różnice i przedstawia cztery kwestie, które należy wziąć pod uwagę.

Różnice między Księgą Wyjścia a Księgą Powtórzonego Prawa

„Pamiętaj” (20:8) a „Przestrzegaj… tak jak nakazał ci Pan, Bóg” (5:12)

Ani twoje zwierzęta (20:10) a.n. ani twój wół, twój osioł ani żadne z twoich zwierząt (5:13)

[brak] (20:10) a (5:14) dodaj: „aby twój sługa i twoja służebnica mogli odpocząć, tak jak ty”.

Cały werset 20:11 a cały werset 5:15

[brak] (20:12) w porównaniu z: „jak nakazał ci Pan, twój Bóg… i aby ci się dobrze wiodło” (5:16)

dom… żona (20:17) w porównaniu z: „żona… dom lub ziemia” (5:21)

Te same przykazania: Nie ma żadnych różnic w tym, czego należało przestrzegać.

Księga Powtórzonego Prawa 5:6-21 również może być dosłowna: Księga Powtórzonego Prawa może również zawierać dosłowne słowa. Mogą to być dosłowne słowa parafrazy Mojżesza. Nie ma jednak problemu, gdyby nie były to dosłowne słowa Mojżesza. Starożytna koncepcja cytowania obejmowała zarówno dosłowne cytaty, jak i to, co nazywamy parafrazami.

Czego możemy się nauczyć: To znaczenie, a nie dokładne słowa, Bóg chciał, aby ludzie zapamiętali.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 5:9, skoro Bóg karze za nieprawość aż do trzeciego i czwartego pokolenia tych, którzy Go nienawidzą, jest Bóg sprawiedliwy?

Odp.: Biblia naucza, że wszystkie drogi Boga są sprawiedliwe (Księga Powtórzonego Prawa 32:4; Psalm 99:4), ale zanim zrozumiemy, czym jest sprawiedliwość, musimy zdefiniować cztery pojęcia.

Sprawiedliwość: Bóg obdarza nagrodami za prawe uczynki, zgodnie z tym, co obiecał, i wymierza karę za nieposłuszeństwo wobec Niego, zgodnie z tym, co obiecał. Boża sprawiedliwość nie jest czymś tajemniczym i niezrozumiałym, lecz została opisana w Jego Słowie, czyli w Biblii.

Równość: Równość oznacza zarówno to, że każdy jest traktowany dokładnie tak samo, jak i to, że Bóg zawsze traktowałby wszystkich dokładnie tak samo. Bóg nie jest sprawiedliwy w sensie równości, ani nie twierdzi, że jest taki w Biblii, jak pokazują Ewangelię Mateusza 20:1-16, Księga Powtórzonego Prawa 5:9, List do Rzymian 9:10-18 i inne wersety. Ewangelia Jana 19:11 oraz 2 List Piotra 2:21 pokazują, że ci, którzy mają większą wiedzę, są sądzeni surowiej. To pośrednio wskazuje, że nie każdemu jest dana taka sama ilość wiedzy, co jest niesprawiedliwe. Bóg jest jednak nadal sprawiedliwy i bierze to pod uwagę (List do Rzymian 4:15; 5:12). Wielu ludzi ma bardzo różne koncepcje sprawiedliwości, a jeśli twoje rozumienie sprawiedliwości nie dopuszcza żadnej nierówności, pamiętaj, że Bóg obiecał być sprawiedliwym wyłącznie zgodnie ze swoją definicją sprawiedliwości, przedstawioną w Biblii, a nie zgodnie z jakąkolwiek konkretną ludzką definicją.

Wina/Odpowiedzialność: Wina może być ludzką emocją, ale nie o tym rodzaju winy tutaj mowa. Tutaj wina oznacza odpowiedzialność, wynikającą z wymogów Bożej sprawiedliwości, za poddanie się gniewowi Bożemu. Istnieje większa i mniejsza wina (J 19,11). Każdy człowiek jest winny własnego grzechu; nie ponosimy odpowiedzialności za grzechy naszych przodków (Ezechiel 18; Powtórzonego Prawa 24:16) i nie dzielimy winy naszych dzieci (Ezechiel 18:20).

Konsekwencje: Wiele błogosławieństw, przekleństw i innych konsekwencji wynikających z działań jednej osoby jest dziedziczonych i przekazywanych innym. Kiedy matka może zdecydować się powstrzymać od palenia, picia, niezdrowej diety, kokainy i innych narkotyków albo im ulegać, to dziecko ponosi tego konsekwencje. Przykładami przekazywanych konsekwencji są: osoba urodzona z chrześcijańskich rodziców, dziecko z wadami wrodzonymi urodzone w bardzo zanieczyszczonym obszarze oraz dzieci poddane aborcji lub zamordowane po urodzeniu.

Konsekwencje wydają się niesprawiedliwe i sprawiałyby, że Bóg wydawałby się niesprawiedliwy, gdyby to krótkie, ziemskie życie było wszystkim, co istnieje. Były redaktor magazynu „Scientific American”, agnostyk o imieniu Martin Gardiner, przedstawił głęboką myśl w swojej książce „The Whys of a Philosophical Scrivener”. Stwierdził, że jeśli wierzy się w sprawiedliwość (a on wierzył), to trzeba wierzyć w życie pozagrobowe. Innymi słowy, życie na tej ziemi jest tak niesprawiedliwe, że jeśli każdy ma otrzymać sprawiedliwość, musi istnieć czas po śmierci, w którym sprawiedliwość zostanie wymierzona. My, chrześcijanie, nazywamy to Dniem Sądu Ostatecznego. Wieki wcześniej Laktancjusz (ok. 303–325 r. n.e.) przedstawił niemal tę samą myśl w dziele „Instytucje boskie”, księga 6, rozdział 9, str. 171–172.

A teraz odpowiedź na pytanie dotyczące sprawiedliwości Bożej z Księgi Powtórzonego Prawa 6:4. Bóg jest sprawiedliwy, ale nie jest równoprawny. Ludzie mogą dziedziczyć konsekwencje, ale nie winę. Chwała Bogu, że jest On nie tylko sprawiedliwy, ale i miłosierny.

Pytanie: Jakie są różne sposoby, w jakie ludzie używają imienia Bożego nadaremno w Księdze Powtórzonego Prawa 5:11 i Księdze Wyjścia 20:7?

Odp.: Hebrajskie znaczenie tego wyrażenia jest tutaj bardzo szerokie. Dosłownie oznacza ono przypisywanie imienia Boga do pustki. Obejmuje to używanie imienia Boga jako przekleństwa, do przeklinania kogoś lub jako magicznej formuły.

P: Skoro zwierzęta nie znają Prawa Mojżeszowego, dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 5:14 nie wolno im było pracować?

Odp.: Chociaż Pismo Święte nie podaje powodu, możemy dostrzec kilka możliwych przyczyn.

Nie miały one przynosić korzyści swoim właścicielom podczas pracy.

Dla zwierząt zdrowsze byłoby również zapewnienie im dnia odpoczynku.

Nie powinniśmy zapominać (tak jak zrobili to sami Izraelici), że mieli być światłem i przykładem dla innych narodów, aby te traktowały Boże przykazanie bardzo poważnie.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 5:15 Izraelici mieli przestrzegać szabatu, ponieważ byli niewolnikami w Egipcie, czy też Bóg nakazał im to, ponieważ stworzył niebo i ziemię w sześć dni, jak mówi Księga Wyjścia 20:11?

Odp.: Obie przyczyny są prawdziwe. Powód nawiązujący do Bożego dzieła stworzenia podano w Księdze Wyjścia 20:11. Dodatkowy powód – wynikający z faktu, że byli niewolnikami (bez szabatu) w Egipcie – podano w Księdze Powtórzonego Prawa 5:15.

Warto rozważyć ludzki przykład działania z trzech różnych motywacji. Jednej osobie możemy powiedzieć, by nie plotkowała, ponieważ tak nakazuje Bóg. Drugiej osobie możemy powiedzieć, by nie plotkowała, ponieważ świadczy to o jej miłości i szacunku wobec Boga. Trzeciej osobie możemy powiedzieć, by nie plotkowała z miłości do innych. Inny przykład można znaleźć w książce „Trudności biblijne i pozorne sprzeczności”, str. 209–210.

Uogólniając, chrześcijanie mogą być motywowani do czynienia dobra na podstawie charakteru Boga, na podstawie przeszłych doświadczeń własnych lub innych osób, na podstawie obecnej miłości do Boga i innych lub na podstawie przyszłej nadziei. Najsilniejszą motywacją jest prawdopodobnie połączenie wszystkich powyższych czynników. W książce „Kiedy krytycy pytają” (str. 118) znajduje się podobna odpowiedź, mówiąca, że coś może być zapamiętane z dwóch powodów. Jednym z nich był „początkowy” powód stworzenia, a drugim „późniejszy” powód odkupienia.

Pytanie: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 5:17 i Księdze Wyjścia 20:13 jest napisane: „Nie zabijaj?”, to dlaczego istniała kara śmierci?

Odp.: Bóg nigdy nie powiedział „nie zabijaj”, lecz nakazał: „nie dopuść do morderstwa” (Wj 20,13; Pwt 5,17). Widać to nie tylko w języku hebrajskim, ale wynika to również z samego kontekstu, ponieważ Izraelici otrzymali polecenie skazywania ludzi na śmierć za określone przestępstwa, jak w Księdze Wyjścia 21,12–17. Ponadto zarówno w Księdze Wyjścia, jak i w Księdze Powtórzonego Prawa wojny były uzasadnione w określonych okolicznościach.

W Nowym Testamencie nakazuje się nam kochać naszych wrogów (Łukasz 6:27-36 i Mateusz 5:43-44), a jako jednostki nie powinniśmy mścić się, jak uczy List do Rzymian 12:17-21. Jednakże, jako przeciwwaga, już następny rozdział uczy, że rząd ma przed Bogiem obowiązek „noszenia miecza jako narzędzia gniewu, by karać złoczyńców”, jak pokazuje List do Rzymian 13:4.

Pytanie: Jakie są sposoby kradzieży wymienione w Księdze Powtórzonego Prawa 5:19 i Księdze Wyjścia 20:15?

Odp.: Najbardziej oczywistym sposobem jest kradzież pieniędzy lub dóbr materialnych, jak w Księdze Wyjścia 22:2. Odnosi się to jednak również do kradzieży ludzi, takiej jak porwanie lub zniewolenie, jak pokazują Księga Powtórzonego Prawa 24:7 i Księga Wyjścia 21:16. Może to również oznaczać bezprawne przywłaszczenie pieniędzy poprzez oszustwo lub podstęp. Kradzież może polegać na nielegalnym korzystaniu z różnych rzeczy, takich jak oprogramowanie, płyty DVD czy utwory muzyczne. Kradzież może polegać na kradzieży czasu od pracodawcy. Kradzież może być nielegalna lub może wynikać z złych przepisów, ale w każdym razie w oczach Boga jest złem.

P: Jakie są sposoby składania fałszywego świadectwa, o których mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 5:20 i Księdze Wyjścia 20:16?

Odp.: Oprócz składania fałszywych zeznań w sądzie może to również oznaczać kłamstwo w celu zawarcia sprzedaży, nakłonienia kogoś do sprzeciwu wobec czegoś innego lub próby zyskania czyjejś sympatii. Bóg nie jest uwielbiony, jeśli powiesz coś, o czym wiesz, że jest nieprawdziwe, aby przekonać kogoś do chrześcijaństwa. Głosząc ewangelię, czasami stajemy przed wyborem: „zniekształcić prawdę”, by być bardziej przekonującym, czy szczerze powiedzieć całą prawdę, nawet jeśli jest ona mniej przekonująca. Ilekroć znajdziesz się w takiej sytuacji, uświadom sobie, że pierwsza opcja – „zniekształcenie prawdy” – jest dla nas pokusą, by nie podobać się Bogu. Zawsze wybieraj drugą opcję.

Pytanie: Czym różni się to przykazanie od pozostałych dziewięciu, o których mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 5:21 i Księdze Wyjścia 20:17?

Odp.: Gdy ktoś łamie którekolwiek z pierwszych dziewięciu przykazań, widać to na zewnątrz, ale człowiek może w głębi serca pożądac czegoś, nie okazując żadnych oznak. Można pożądac czyjegoś bogactwa, małżonka, sławy, popularności czy wyglądu i nie podejmować żadnych działań. Jednak postawa serca polegająca na pożądaniu nadal jest grzechem.

P: Dlaczego Księga Powtórzonego Prawa 5:21, ostatnie z dziesięciu przykazań, [rzekomo] naucza, że żony są własnością mężczyzn? (Tak twierdził pewien muzułmanin.)

Odp.: NIE naucza ono, że żony są własnością mężczyzn. Mówi ono, że mężczyzna nie powinien pożądac żony swojego bliźniego ani jego mienia, ale to nie oznacza, że żona jest własnością.

Z drugiej strony znam co najmniej jednego muzułmanina, który po przybyciu do Ameryki, gdy musiał zadeklarować swój majątek, umieścił swoją żonę na liście. Po wyjaśnieniu fragmentu z Koranu dotyczącego „kobiet, które posiadają wasze prawe ręce”, być może warto byłoby wyjaśnić następujący fragment z hadisów sunnickich.

Gdy ktoś otrzymuje kobietę, sługę lub bydło, powinien chwycić je za czoło i modlić się do Allaha. Ibn-i-Majah, tom 3, nr 1918, str. 157

„Traktujcie kobiety dobrze, gdyż są one dla was [jak] zwierzęta domowe (‘awan) i nie posiadają niczego na własność”. al-Tabari, tom 9, str. 113. [Inni muzułmańscy uczeni nie zgadzali się z Tabarim, że kobietom nie wolno posiadać niczego na własność.]

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 5:22 napisano, że Bóg nie dodał nic więcej, skoro istniały inne przykazania?

Odp.: Należy tu rozróżnić kwestię mniej istotną i kwestię zasadniczą.

Po pierwsze, w czasie i miejscu, w którym Bóg dał Dziesięć Przykazań, nie dodał wówczas nic więcej.

Ważniejsza kwestia polega na tym, że w żadnym momencie Bóg nigdy nie ustanowił jedenastego przykazania. Bóg wydał wiele przykazań – Żydzi naliczyli ich 613 w Torze – ale są to przede wszystkim „wielka dziesiątka”, a nie żadne dodatkowe przykazania.

P: W Księdze Powtórzonego Prawa 5:28-29, z czego dokładnie Bóg jest zadowolony i co tutaj chwali?

Odp.: Nie chwali ich za przestrzeganie Dziesięciu Przykazań, ponieważ zostały one właśnie nadane i w tym momencie nie mieli jeszcze żadnego doświadczenia w przestrzeganiu tego, co otrzymali. Bóg jest raczej zadowolony z ich postawy pełnej czci i pełnego oddania w dążeniu do ich przestrzegania. Jednak Bóg, który zna przyszłość, w Księdze Powtórzonego Prawa 5:29 pokazuje, jak bardzo pragnął – na próżno – aby lud zawsze pozostawał wierny swojemu zobowiązaniu do zadowalania Go.

P: W Księdze Powtórzonego Prawa 6:3, 11:9; 26:9,15; 27:3; 31:20; w Księdze Wyjścia 3:8,17; 13:5; 33:3; w Księdze Kapłańskiej 20:24; w Księdze Liczb 13:27; 14:8; 16:14; w Księdze Jozuego 5:6; w Księdze Jeremiasza 11:5; 32:22; oraz w Księdze Ezechiela 20:6,15 – dlaczego Stary Testament często wspomina o ziemi mlekiem i miodem płynącej?

O: Przyjrzyjmy się najpierw mleku, a potem miodowi.

Mleko, które ludzie pili, pochodziło od krów, owiec, kóz i wielbłądów. Pasterze nie mogli żywić się wyłącznie mięsem, a mleko dostarczało większości pozostałych składników odżywczych. W końcu mleko jest jedynym pożywieniem dla młodych zwierząt. Mleko występowało więc niemal na wszystkich ziemiach, ale było go więcej tam, gdzie ludzie mogli hodować więcej zwierząt.

Miód: Miód był przysmakiem służącym do słodzenia potraw. Aby uzyskać duże ilości miodu, potrzeba wielu kwiatów, których w Egipcie na ogół brakowało. Według czasopisma „PEQ” nr 98 (lipiec–grudzień 1966 r.) Kanaan słynął z miodu. Około 1950/1920 r. p.n.e. egipski podróżnik Sinuhe wspomniał, że w Kanaanie obfitowało w miód i oliwki (ANET, s. 19–20). Faraon Totmes III (1483–1450 p.n.e.) zebrał z Kanaanu setki dzbanów miodu jako daninę. Jednak izraelscy malkontenci, Datan i Abiram, w Księdze Liczb 16:13 nazwali Egipt krainą mlekiem i miodem płynącą. W Ugarit (na północno-zachodnim wybrzeżu współczesnej Syrii) pisano o Kanaanie w sposób hiperboliczny: „Z nieba lała się oliwa, a strumienie płynęły miodem” (BA, 27 grudnia 1965 r.). Miód był tak obfity, że Jonatan zjadł trochę miodu, który po prostu leżał na ziemi (1 Samuela 14:29-43). Jan Chrzciciel żywił się wyłącznie szarańczą i dzikim miodem (Mateusza 3:4). Król Ezechiasz hodował pszczoły w ulach.

Pytanie: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 6:4 Bóg jest „Jeden”, to co z Trójcą Świętą?

Odp.: Po pierwsze, w wielu hebrajskich rękopisach ten werset ma na końcach wyjątkowo duże litery, zwane po łacinie i angielsku majuscula. Oto kilka słów oznaczających „jeden”, używanych w Starym Testamencie.

chad: oznacza po prostu „jeden” i jest rzadko używane.

‘ishshah: jeden, każdy, każda, kobieta

‘oysh: mężczyzna lub osoba. (bardzo powszechne w Starym Testamencie)

‘echad: co oznacza „zjednoczony, podobny, samotny i w całości” (bardzo powszechne w Starym Testamencie)

Słowo użyte w Księdze Powtórzonego Prawa 6:4 to „echad”. Można by zatem przetłumaczyć to słowo jako „zjednoczeni”, choć „jedno” jest tłumaczeniem szerszym i bardziej preferowanym. To samo słowo pojawia się również w:

Księga Rodzaju 2:24 mówi, że mąż i żona są jednym ciałem.

Księga Powtórzonego Prawa 6:4 mówi, że jest jeden Bóg.

W Księdze Rodzaju 1:5 czytamy: „Wieczór i poranek były jednym dniem”.

Przykładem użycia tego słowa w znaczeniu jedności złożonej z kilku części jest Księga Wyjścia 26:6,11, gdzie pięćdziesiąt klamer utrzymuje zasłony (w liczbie mnogiej), aby namiot stanowił „jedność”. Księga Ezechiela 37:17,19,22 również mówi o dwóch laskach połączonych w „jedność”, używając tego samego słowa.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 6:4 to przykazanie, zwane szema, wspomina o sercu, duszy i sile?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia, ale możemy dostrzec następujące kwestie.

1. Wyobraźmy sobie, że Biblia nakazywałaby nam kochać Boga jedynie duszą. Ufalibyśmy Mu, że zachowa nasze życie, i być może chcielibyśmy zachować czystość naszej duszy, ale nie oznaczałoby to, że bylibyśmy w jakikolwiek sposób oddani Bogu.

2. Wyobraź sobie, że Biblia nakazywałaby kochać Boga wyłącznie naszą siłą. Wypełnialibyśmy nasze obowiązki wobec Boga i ciężko pracowalibyśmy w Jego służbie, ale zaangażowanie nie oznacza, że darzymy Boga jakimkolwiek uczuciem lub sympatią.

3. Wyobraźmy sobie, że Biblia nakazywałaby kochać Boga wyłącznie sercem. Odczuwalibyśmy wielkie pragnienie głębszej relacji z Bogiem, nie przestając jednak ufać samym sobie i nie podejmując żadnych wysiłków, by być Mu posłusznym i służyć Mu.

Choćbyśmy się jak najbardziej starali, nie możemy w pełni kochać Boga bez wszystkich trzech elementów. Czwarty element znajdziesz w Ewangelii według św. Marka 12:30.

Na marginesie, Księga Powtórzonego Prawa 6:4 może być uznana za podsumowanie całego rozdziału 6–11 tej księgi. Słowo „szema” dosłownie oznacza „słuchaj”.

Pytanie: Czy zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 6:7,20 powinniśmy wychowywać nasze dzieci, czy po prostu pozwolić im dorastać i samodzielnie podejmować decyzje?

Odp.: Nauczanie nie jest praniem mózgu i tak jak rodzic dopuściłby się zaniedbania, nie ucząc swoich dzieci zasad bezpieczeństwa, tak samo chrześcijańscy rodzice dopuszczają się zaniedbania, jeśli nie uczą swoich dzieci o Bogu. Nasze dzieci są naszym obowiązkiem. Nie odpowiadamy przed Bogiem za wybory, których one dobrowolnie dokonują, ale jesteśmy rozliczani z tego, jak je wychowaliśmy i czego je nauczyliśmy. Księga Przysłów 22:6 mówi, aby wychowywać dziecko zgodnie z drogą, którą powinno podążać. List do Efezjan 6:4 zawiera nakaz dla ojców, by wychowywali swoje dzieci w nauczaniu i pouczeniu Pana. Jezus w Ewangelii Mateusza 19:14 powiedział, by pozwolić dzieciom przychodzić do Niego i nie przeszkadzać im.

Zamiast martwić się o to, czy uczymy je właściwych rzeczy, troszczmy się o złe postawy, które mogą przejąć z otoczenia, jeśli nie będziemy ostrożni. Zamiast pozostawiać je samym sobie, módlmy się za nie i módlmy się razem z nimi każdego dnia. To rodzina ponosi główną odpowiedzialność za nauczanie dzieci o Bogu, a kościół – drugorzędną, a nie na odwrót.

Pytanie: Czy zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 6:8-9 wierzący powinni nosić szema (Pwt 6:4) na czole i rękach?

Odp.: Zobacz następne pytanie, aby dowiedzieć się, jak rozpoznać, kiedy traktujesz coś zbyt dosłownie i legalistycznie.

Nie ma dowodów na to, że ktokolwiek w Izraelu rozumiał ten fragment nadmiernie dosłownie aż do czasów faryzeuszy. Nie mamy żadnych zapisów, że sam Mojżesz czy Jozue tak postępowali.

Z drugiej strony, współcześni chrześcijanie często umieszczają w swoich domach dekoracje z cytatami biblijnymi. Nie wynika to z legalizmu, ale z pragnienia, by Słowo Boże było w naszych sercach.

P: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 6:8-9 wierzący nie muszą nosić wersetów biblijnych na czole, to jak rozpoznać, czy interpretujesz dany fragment zbyt dosłownie?

Odp.: Jeśli zamierzasz traktować ten fragment nadmiernie dosłownie, powinieneś być konsekwentny i podchodzić w ten sam sposób do całego fragmentu. Księga Powtórzonego Prawa 6:6 mówi, że słowa te powinny być w naszym sercu, a skoro obecnie przeprowadza się operacje na otwartym sercu…

Poważnie, zanim znajdziesz odpowiedź na pytanie, jak interpretować dany fragment, ważne jest, aby w modlitwie zadać właściwe pytanie. Właściwe pytanie brzmi: „w jaki sposób Bóg i ludzki autor zamierzali, aby wierzący interpretowali ten fragment?”. Istnieje pięcioczęściowy test, który powinieneś zastosować do swojej interpretacji każdego fragmentu, aby odpowiedzieć na to pytanie.

1. Czy moja interpretacja jest spójna, czy też interpretuję część fragmentu w jeden sposób, a część w inny?

2. Czy moja interpretacja sprawia, że niektóre fragmenty tekstu tracą sens? Jeśli tak, to coś jest nie tak z moją interpretacją.

3. Czy moja interpretacja ma sens w świetle kontekstu wersetów poprzedzających i następujących po tym fragmencie?

4. Czy moja interpretacja jest spójna z tym, co Bóg powiedział w pozostałej części Pisma Świętego na temat tych prawd i tego fragmentu? Należy jednak pamiętać, że jeden fragment może zawierać więcej niż jedną prawdę.

5. Na koniec jest jeszcze test o mniejszym znaczeniu. Zobacz, w jaki sposób Bóg prowadził biblijnych chrześcijan – zarówno tych z czasów pierwszych, jak i współczesnych – do interpretacji tego fragmentu.

Pytanie: W Księdze Powtórzonego Prawa 6:10-13, kiedy pobożni ludzie osiągają dobrobyt lub poprawę stanu zdrowia, jakie czynniki sprawiają, że niektórzy pozostają wdzięczni i blisko Boga, podczas gdy inni oddalają się od Niego, skoro nie mają już żadnych pilnych potrzeb?

Odp.: Wierzący mogą bardzo różnie reagować na pokusę oddalenia się od Boga z powodu bogactwa, z wielu różnych powodów.

Niektórzy nawet nie dostrzegają pokusy oddalenia się, dopóki już w nią nie wpadną.

Niewdzięczność

Uwięzieni przez miłość do świata. (1 J 2,15)

Stracili kontakt z budzącą podziw naturą Boga. (Psalm 50:21)

Pycha, ponieważ sądzili, że osiągnęli to sami. (Psalm 115:1)

Nie uważają, że potrzebują teraz Boga, aby zrobił dla nich cokolwiek jeszcze. (Przysłów 30:7-9)

Uwięzieni przez pieniądze; albo pragną zarobić więcej, boją się utraty wszystkiego, albo obawiają się, że coś im umknie. 1 List do Tymoteusza 6:9-11

Uwodzili swoich nowo poznanych przyjaciół.

Zapominają o cennych obietnicach, jakie Bóg nam dał.

Pytanie: Co jest istotnego w odniesieniu do Massah w Księdze Powtórzonego Prawa 6:16?

Odp.: W języku hebrajskim „massah” oznacza „próbę”. Tak nazwali miejsce, w którym narzekali na Boga, ponieważ nie mieli wody. Zapomnieli, jak Bóg troszczył się o nich wcześniej – podczas zagrożenia ze strony armii faraona i podczas ich wcześniejszych wędrówek po pustyni – i zaczęli wątpić, czy Bóg nadal będzie się o nich troszczył.

Jezus zacytował ten werset w Ewangelii Mateusza 4:7 i Łukasza 4:12, kiedy szatan kusił Go, mówiąc, by rzucił się z dachu świątyni. Podobnie my nie powinniśmy robić nic szalonego tylko po to, by sprawdzić, czy Bóg nas ochroni.

Chrześcijanie mogą przechodzić w życiu trudne chwile, w których zaczynają wątpić, czy Bóg nadal będzie się o nich troszczył. Może to być dla nas miejsce o nazwie „Massah”. Kiedy znajdziemy się w takiej sytuacji, nadal wielbmy Boga, pamiętajmy, jak Bóg troszczył się o nas w przeszłości, i zachowajmy nadzieję, że nadal będzie się o nas troszczył na ziemi, aż nadejdzie czas, byśmy powrócili do domu w niebie.

P: Co jest celem nauczania zawartego w Księdze Powtórzonego Prawa 6:20?

Odp.: Rodzice mieli uczyć swoje dzieci dzień po dniu. Kiedy dziecko miało pytanie, zwłaszcza tak ważne jak to, rodzice nie powinni odchodzić, by przygotować odpowiedź. Powinniśmy być w stanie odpowiedzieć natychmiast, ponieważ mamy już gotową odpowiedź. Powinniśmy być w stanie uczyć tyle, ile dziecko chce, na poziomie odpowiednim dla niego.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 6:20 nie wspomniano o córkach?

Odp.: Zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 6:7 mieli oni uczyć wszystkie dzieci, zarówno chłopców, jak i dziewczynki. W języku hebrajskim słowo „człowiek” może odnosić się do ludzi w ogóle, a słowo „synowie” – do dzieci w ogóle. Zgodnie z artykułem opublikowanym w magazynie „Christianity Today” z 27 października 1997 r., str. 35, w języku hebrajskim nie ma słowa oznaczającego „dzieci”, a jedynie słowo oznaczające „synów” i słowo oznaczające „córki”. Gdy osoba posługująca się językiem hebrajskim miała na myśli zarówno synów, jak i córki, używano słowa „synowie”.

Pytanie: Jaka była szacowana liczba ludności siedmiu narodów w Kanaanie, które przewyższały liczebnością Izraelitów, o czym mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 7:1?

Odp.: Nie. Chodzi o to, że kiedy Izraelici zastanawiali się nad swoją tożsamością jako narodu i świętego ludu, nie musieli tracić czasu na rozmyślania o swojej potędze militarnej, ponieważ Bóg powiedział, że w porównaniu z Kananejczykami nie była ona aż tak wielka. Odpowiedź składa się z trzech części.

1. Izraelici mieli mniejszą liczbę ludności niż łączna populacja Kananejczyków.

2. W tamtych czasach w Palestynie opady deszczu były obfitsze, więc ziemia mogła wyżywić więcej ludzi. 2,5 miliona Izraelitów w czasach biblijnych to wciąż mniej niż 5 milionów Izraelczyków dzisiaj.

3. Oto dane dotyczące liczby ludności w czasach Jozuego, oszacowane na stronie± 40%.

Źródło tych danych podano w następnym pytaniu.

P: Skąd pochodzą dane dotyczące liczby ludności z poprzedniego pytania, o których mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 7:1?

Odp.: Nie znalazłem żadnej literatury, w której starożytna liczba ludności byłaby przedstawiona w tak szczegółowy sposób, więc powyższe dane są podsumowaniem moich własnych szacunków. Oto moje liczby. Należy pamiętać, że liczba podana obok danego miasta nie odnosi się do liczby mieszkańców samego miasta, ale do liczby mieszkańców miasta wraz z otaczającymi je obszarami wiejskimi.

Pytanie: Kim byli Girgaszyci, o których mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 7:1?

Odp.: Dzisiaj nie wiemy, kim oni byli. Jednak poza pismami biblijnymi wspomina o nich Ugarit, zgodnie z G. Douglasem Youngiem, „Concordance of Ugaritic”, str. 14 oraz C.H. Gordonem, „UT”, str. 381.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 7:1 Mojżesz powiedział, że tego dnia przekroczą rzekę Jordan, skoro najprawdopodobniej miało to nastąpić ponad 24 godziny później?

Odp.: Hebrajskie słowo oznaczające dzień, „jom”, może również oznaczać okres czasu, na przykład „Dzień Pański”. Innym przykładem jest nadchodzący „Dzień Pański” bezpośrednio poprzedzający powrót Chrystusa, który potrwa dłużej niż 24 godziny. Oczywiście mogli oni również przekroczyć Jordan w ciągu 24 godzin, gdyby kolumna przekraczających rzekę ludzi była bardzo szeroka.

P: Jakie było rzeczywiste niebezpieczeństwo, na które Izraelici mieli wkrótce się narazić, o którym mowa w Pwt 7:1-5?

Odp.: Z ludzkiego punktu widzenia mogłoby się wydawać, że prawdziwym zagrożeniem było wkroczenie na ziemię, gdzie ich wrogowie byli dobrze uzbrojeni i liczniejsi od Izraelitów. Jednak nie było to prawdziwe zagrożenie; Bóg mógł sobie z tym poradzić, nawet gdyby musiał zsyłać z nieba kamienie, by z nimi walczyć, co zresztą uczynił. Istniało jednak bardzo realne i większe niebezpieczeństwo, że przestaną walczyć i pójdą na kompromis. Zaczęliby czcić ich bogów, zawierać małżeństwa mieszane, pozwalać swoim dzieciom na zawieranie takich małżeństw. Kiedy zaczęli czcić bogów kananejskich, Bóg wstrzymał swoją pomoc w obliczu widocznego zagrożenia ze strony armii Kananejczyków i Filistynów.

Przyszłość była pełna obietnic, ale też pełna niebezpieczeństw. Udawali się do wspaniałej ziemi mlekiem i miodem płynącej, ale czekały ich wielkie zmiany życiowe. Czasami, gdy Bóg obdarza nas dobrymi rzeczami, pomijamy fakt, że będziemy musieli się zmienić lub że w naszym życiu również nastąpią wielkie zmiany.

Warto zauważyć, że problemem nie było odwrócenie się od Jedynego Prawdziwego Boga. Problemem było zwrócenie się ku innym bogom, niezależnie od tego, czy nadal wyznawali oni Jedynego Prawdziwego Boga tylko na pozór, czy też nie.

Pytanie: Jakie są dzisiaj, w świetle Księgi Powtórzonego Prawa 7:2-5, sposoby, by „nie zawierać przymierza” z innymi rzeczami, gdy pojawia się pokusa, by to uczynić?

Odp.: Z jakiego innego powodu chrześcijanin miałby zajmować się astrologią, upijać się, zażywać marihuanę lub inne narkotyki? Zdrowa dieta to nic złego, ale dlaczego osoba łatwowierna – chrześcijanin czy nie – miałaby chcieć płacić za uzdrawiającą moc kryształów? Demony mają niemal nieograniczoną liczbę rzeczy, do których mogą kusić chrześcijan, aby się nimi zajmowali lub dzielili swoją lojalność: LGBTQ+, aborcja, łączenie chrześcijaństwa z islamem, łączenie chrześcijaństwa z hinduizmem, klasyczna mitologia grecko-rzymska. Łączenie chrześcijaństwa ze świecką psychologią, łączenie chrześcijaństwa ze świecką filozofią. Można je jednak podzielić na kilka kategorii.

Przyjemność lub korzyść osobista (Ewangelia sukcesu)

W latach 1896–1911 Wallace Wattles był socjalistycznym pisarzem nurtu „Nowa Myśl”. Napisał książkę „Nauka o bogaceniu się” i został ekskomunikowany przez metodystów.

1879–1925 Russell H. Conwell był baptystą z Filadelfii, który pełnił funkcję pastora w największym wówczas kościele w Stanach Zjednoczonych. Nauczał, że jeśli się dobrze rozejrzeć, w swoim ogrodzie można znaleźć diamenty. („World Christian Trends AD 30–AD 2200”, str. 143)

Próby wprowadzania innowacji poprzez nowe idee („swędzące uszy”)

1831–1844 Świecki pastor baptystów William Miller z północno-wschodniej części stanu Nowy Jork założył ruch millerytów. Twierdził, że Chrystus powróci między 21 marca 1843 r. a 21 marca 1844 r. Ruch liczył od 50 000 do 100 000 wyznawców. Następnie 22 października 1844 r. nastąpiło wydarzenie znane później jako „Wielkie Rozczarowanie”. Ruch ten dał początek Świadkom Jehowy (około 8,8 mln), chrystadelfianom (dzisiaj pozostało ich zaledwie 60 tys.) oraz Adwentystom Dnia Siódmego (około 21 mln).

W latach 1843–1864 Hung Hsiu-Chuan nazywał siebie „bratem Jezusa”. Zapoczątkował powstanie Tai-ping, w którym zginęło 35 milionów ludzi, próbując ustanowić „Wielkie Pokojowe Królestwo Niebieskie”. Chociaż niewielu ludzi na Zachodzie o tym wie, wydarzenia te miały miejsce mniej więcej w tym samym czasie co wojna secesyjna w Stanach Zjednoczonych i w porównaniu z nimi sprawiły, że wojna ta wyglądała jak niewielka potyczka.

1783–1872 N.F.S. Grundvig pragnął włączyć mitologię nordycką do luteranizmu.

1867 r. Pierwsze ogólnokrajowe zgromadzenie ruchu świętości w Vinland w stanie New Jersey. Odbywały się tam okrzyki, taniec w Duchu, święty śmiech i święte przewracanie się, zgodnie z publikacją „World Christian Trends AD 30 – AD 2200”, str. 142

1855–1900: Bardzo wielu mieszkańców wysp Pacyfiku przeszło z chrześcijaństwa na mormonizm. Hawajska świątynia mormonów została poświęcona w 1909 roku.

1907– „Wiek Wodnika” – L.H. Dowling napisał „Ewangelię Jezusa Chrystusa w duchu Wodnika”. Twierdził, że Jezus studiował hinduizm pod okiem guru.

1919 – Le Van Trung zakłada w Wietnamie Kościół Misyjny Cao Da, łączący buddyzm, etykę konfucjańską, kult przodków oraz organizację na wzór katolicki.

1954 – Sung Myung Moon wierzył, że jest powracającym Chrystusem [nie Jezusem], napisał „Boską zasadę” i założył Kościół Zjednoczenia.

1933–1959 – Victor i Florence Houteffowie opuścili Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, aby założyć Kościół Adwentystów Dnia Siódmego Dawidian. Bóg miał zabić niegodziwych adwentystów dnia siódmego 22 kwietnia 1959 r. Następnie doszło do rozłamu, a jedna z grup przekształciła się w Branch Davidians.

1964 – Kościół Boga Stowarzyszenia Misji Światowej (= Kościół Ahnsahnghonga, = Elohiści) (2 miliony wiernych) Wyznaje wiarę w niebiańskiego Ojca i niebiańską Matkę. Założony przez Ahnsahnghonga, który twierdził, że jest wcieleniem niebiańskiego Ojca. Wymaga przestrzegania świąt Starego Testamentu.

-1978 – Jim Jones i Jonestown w Gujanie, gdzie zginęło 925 osób. Mieszkańcom Jonestown podano do wypicia czerwony napój Kool-Aid z cyjankiem.

1985 – Apollo Quiboloy jest filipińskim ewangelistą wyznającym doktrynę jedności Boga. Twierdził, że jest „Wyznaczonym Synem Bożym”, który decyduje o tym, kto pójdzie do nieba.

1931–1986 – Herbert W. Armstrong założył Światowy Kościół Boga. Nauczał, że pochwycenie nastąpi w 1986 roku. Głosił brytyjski izraelizm i przestrzegał mojżeszowych przepisów żywieniowych. Uważał Trójcę Świętą za szatańską. Po jego śmierci doszło do rozłamów, a jedna z grup zaakceptowała Trójcę Świętą.

1941–2000 George Hunston Williams, heretyk unitarny, historyk socyniańskich unitarian

1985–2014 Andrew B. Murray i Shepherd’s Chapel. Modaliści, doktryna „nasienia węża”, preegzystencja dusz, brytyjski izraelizm, Ruch Tożsamości Chrześcijańskiej, zaprzeczają pochwyceniu, anihilacjonizm

Możliwość dotarcia z przesłaniem do większej liczby osób

Nie powiem, że docierają do nich z ewangelią, ponieważ często muszą „wykastrować ewangelię” i docierają do ludzi jedynie z okrojoną wersją ewangelii. Oto kilka przykładów:

Tłumacze z Wycliffe Bible Translators stworzyli tłumaczenie Biblii na język arabski, a także turecki, w którym zastąpili słowa „Syn” i „Ojciec” w odniesieniu do Boga.

Andy Stanley i akceptowanie praktykujących osób LGBTQ+ bez mówienia im, że muszą pokutować i wyrzec się swojego stylu życia.

Rick Warren (autor książki „Życie z sensem”) nauczał, że muzułmanie wierzą w tego samego Boga.

Próba wtopienia się w otoczenie lub uniknięcia prześladowań

Może to oznaczać czerpanie elementów z innych religii i próbę połączenia ich z chrześcijaństwem.

130 – Tak postępowało około trzydziestu kultów gnostyckich w pierwszych kilku stuleciach chrześcijaństwa, zwłaszcza gnostycy hermetyczni. Bóg posłał Adama, potem Mojżesza, następnie Herkulesa, a potem Jezusa.

1870 – Ruch „Insider” skierowany do hindusów został zapoczątkowany w 1870 roku przez Kali Chana Banurjiego.

1875/1879 – Mary Baker Eddy chciała włączyć „zasady naukowe” do chrześcijaństwa jako „Naukę Chrześcijańską”. (Obecnie od 100 tys. do 400 tys. członków, po wcześniejszych rozłamach)

1899 – Charles Fillmore był założycielem Unity School of Christianity (1 milion członków)

Lata 70. XIX wieku – „Chrislam” to religia synkretyczna w Nigerii

Lata 70. XX wieku – ruch „Insider” (C5) skierowany do muzułmanów. Głosi on, że Koran i Mahomet również pochodzą od Boga, a jego członkowie generalnie odrzucają dogmat Trójcy Świętej. Nie chcą być nazywani chrześcijanami (z wyjątkiem sytuacji, gdy proszą o pieniądze od zachodnich kościołów).

Liberalny kompromis chrześcijaństwa ze światem

Lata 1930–1945 – luterański Dietrich Bonhoeffer był zwolennikiem „ewangelii społecznej”. Zaprzeczał fizycznemu zmartwychwstaniu Chrystusa. Brał udział w spisku mającym na celu zamach na Hitlera i został stracony tuż przed kapitulacją Niemiec.

1848– Światowa Rada Kościołów (SRK) w 1990 r. liczyła 404 miliony członków. Wspierała marksistowskich partyzantów w Rodezji/Zimbabwe, którzy zabijali chrześcijańskich misjonarzy.

1951–1963 – liberał Paul Tillich: Bóg = miłość, więc miłość = Bóg.

1901–1965 – Albert Schweitzer, liberalny chrześcijanin i misjonarz medyczny. Pisał o poszukiwaniu historycznego Jezusa.

1955–1968 – Martin Luther King Jr., amerykański pastor baptystów. Wybitny przywódca ruchu na rzecz praw obywatelskich opartego na zasadach niestosowania przemocy, który zaprzeczał zmartwychwstaniu Jezusa w ciele i miał liczne romanse.

1944–1969 Agnostyk, a następnie kapłan episkopalny James Pike. Później grożono mu wyrzuceniem ze zgromadzenia. Podczas seansów spirytystycznych kwestionował niepokalane poczęcie, piekło i Trójcę Świętą. Jako jeden z pierwszych w radiu prowadził audycję, która cieszyła się większą popularnością niż program Fultona J. Sheena. Absolwent Union Theological Seminary.

1915–1973 C.H. Dodd kierował tłumaczeniem Biblii w ramach projektu „New English Bible”. Wierzył w „teraźniejsze rzeczywistości”, a nie w apokaliptyczną przyszłość, i uważał, że Paweł po prostu mylił się w niektórych kwestiach.

1966–2021 Desmund Tutu. Południowoafrykański duchowny anglikański, laureat Pokojowej Nagrody Nobla, później polityk. Przeciwnik apartheidu i segregacji rasowej. Opowiadał się za kościelnymi ślubami osób tej samej płci oraz teologią wyzwolenia wykluczającą przemoc.

H. Richard Neibuhr był „postliberalistą” w duchu Bartha (1924–1962), który trafnie podsumował teologię liberalną: „Bóg bez gniewu wprowadził ludzi bez grzechu do królestwa bez sądu poprzez posługę Chrystusa bez krzyża”.

Kompromis z agnostycyzmem lub ateizmem

1950–1979 Matka Teresa z Kalkuty, Indie. Laureatka Pokojowej Nagrody Nobla. Założycielka Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia w Indiach. Katoliczka, zwolenniczka ochrony życia, pomagała ubogim. Uważała, że ból nie tylko nie powinien być łagodzony, ale wręcz gloryfikuje Boga.

Kompromis z marksizmem

1964– Leonardo Boff – teologia wyzwolenia. Były ksiądz katolicki. Nazwał papieża Benedykta XVI (Ratzingera) przywódcą terroryzmu religijnego.

1954–1966 Camilo Torres Restrepo. Marksistowsko-leninowski katolik, zwolennik teologii wyzwolenia. Zginął walcząc w szeregach partyzantów ELN przeciwko rządowi kolumbijskiemu. Jego najsłynniejszy cytat brzmi: „Gdyby Jezus żył dzisiaj, byłby partyzantem”.

Lata 50. – 1971 – Gustavo Gutiérrez był jednym z założycieli teologii wyzwolenia

1981 r. Objawienie Matki Bożej z Medjugorje ( ) w Bośni. Między innymi poleciła ludziom studiowanie książki „Poemat o Bogu-Człowieku”. Znajduje się ona na rzymskokatolickiej liście książek zakazanych, ponieważ zawiera herezję. Kościół katolicki zatwierdził ją dopiero w 2019 r. za pontyfikatu papieża Franciszka.

1962–2003 Canaan Banana, były pastor metodystyczny i pierwszy prezydent Zimbabwe. Jest autorem książki „Ewangelia według getta”. Jeśli chodzi o jego poglądy na temat teologii wyzwolenia: „Kiedy widzę partyzanta, widzę Jezusa”. Odbył 6 miesięcy kary więzienia za homoseksualizm. Był aktywnym członkiem Światowej Rady Kościołów oraz Organizacji Jedności Afrykańskiej.

Podsumowanie

Nie chodzi tu o to, że te rzeczy są złe (bo są), ale o to, że chrześcijanie mylą się, uznając którekolwiek z nich za chrześcijańskie. Tak, wśród niektórych z tych rzeczy są prawdziwi chrześcijanie, a niektórzy z nich zostali nawet tutaj wymienieni. Nie powinniśmy jednak akceptować tych błędów jako chrześcijańskich. W Apokalipsie 2:20-23, jeśli przyjrzeć się uważnie, to nie fałszywa prorokini Jezabel jest tutaj upominana. Raczej jest to kościół, który ją tolerował i akceptował. Jest to część starożytnego motywu zapoczątkowanego w Księdze Jeremiasza i kontynuowanego aż do Apokalipsy, aby „uciekać z Babilonu”, wyjść z niego i oddzielić się od niego.

Czy macie wrażenie, że siły demoniczne „bombardują Kościół oszustwami”? Cóż, demony są dobre w tym, co robią, i są bardzo zajęte. To prawie jak metafora, że jesteśmy armią chrześcijan idących naprzód, by głosić ewangelię i służyć Bogu, ale nasi towarzysze broni są wyeliminowywani na prawo i lewo przez demoniczne kłamstwa. Jednak czytając listę tego, co przyjęli różni chrześcijanie, proszę, unikajcie pokusy myślenia, że chrześcijanie są niesamowicie głupimi, łatwowiernymi ofiarami. Dotyczy to tylko niektórych (choć być może większości) spośród tych, którzy nazywają siebie chrześcijanami, a nie wszystkich. Co więc myślicie, gdy chrześcijański pastor chwali Matkę Teresę, Dietricha Bonhoeffera, Martina Luthera Kinga Jr., Desmonda Tutu lub Światową Radę Kościołów?

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 7:6-8 Bóg wybrał Izraelitów?

Odp.: Część odpowiedzi znajduje się w Księdze Powtórzonego Prawa 7:7-9. Nie stało się tak dlatego, że byli potężnym lub wspaniałym ludem. Stało się tak raczej z powodu Bożej miłości i wyboru Abrahama, a następnie Izaaka i Jakuba. Często ludzie czerpią korzyści dzięki temu, co uczynili przed nimi inni. Czy inni ludzie odniosą korzyści dzięki temu, co ty uczynisz?

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 7:10 Bóg czuje potrzebę wymierzenia kary niektórym ludziom, zwłaszcza że my sami nie powinniśmy się mścić?

Odp.: Nie powinniśmy mścić się nie dlatego, że inni nigdy na to nie zasługują, ale dlatego, że to Bóg jest sędzią, który wymierza odpowiednią karę. Gdyby Bóg ukarał niektórych, którzy popełnili zło, a po prostu zignorował innych, którzy popełnili to samo zło lub inne równie poważne przewinienia, nie byłoby to zgodne z tym, co Bóg objawił w Biblii na temat swojej sprawiedliwości. Zobacz także następne pytanie.

P: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 7:10 jest napisane, że Bóg musi wymierzać karę sprawiedliwie, to dlaczego w ogóle chce On wymierzać jakąkolwiek karę?

Odp.: Czy Bóg powinien pozwolić wszystkim uniknąć kary i mimo to trafić do nieba? A co, gdyby oni nie chcieli iść do nieba i żyć z Bogiem na zawsze? Poza tym, jakim niebem by to było?

Wyobraź sobie Hitlera, Tamerlana, Stalina, Idi Amina lub innych „wielkich” morderców, nieokazujących skruchy, a mimo to przebywających w niebie? Jakim czystym miejscem by to było? Jeśli największą rzeczą w niebie jest wielbienie Boga, czy potrafisz sobie wyobrazić, że Bóg zmuszałby ludzi do przebywania w niebie na zawsze wbrew ich woli? Ja nie potrafię.

Pytanie: W Księdze Powtórzonego Prawa 7:14 jest mowa o tym, że Bóg miał usunąć bezpłodność z kobiet izraelskich, ale co w takim razie z Michal (2 Sam 6:20-23), Hanną (1 Sam 1:2,5-8) i Elżbietą (Łk 1:7)?

Odp.: Michal niekoniecznie była bezpłodna. Bardziej prawdopodobne jest, że Dawid nie utrzymywał z nią stosunków małżeńskich. Zarówno Anna, jak i Elżbieta były bezpłodne przez część swojego życia, ale Bóg usunął ich bezpłodność i uczynił z niej szczególne błogosławieństwo. Czasami, gdy Bóg zamierza dać nam coś wspaniałego, na przykład dzieci, musimy poczekać na Jego czas.

P: Dlaczego w Pwt 7:15 pojawia się konkretna wzmianka nie tylko o chorobach, ale o „chorobach egipskich”?

O: W Egipcie występowały uciążliwe muchówki piaskowe, a na zachodnim brzegu Nilu panował wirus Zachodniego Nilu, ale ze względu na położenie w regionie bagiennym w Egipcie występowała również malaria. Z powodu Nilu i stojącej wody chorób było tam więcej niż w miejscach o niewielkiej ilości wody. Historyk Pliniusz Starszy, po omówieniu różnych chorób Egiptu, nazwał ten kraj „matką chorób”.

P: Czy fragmenty z Pwt 7:19, Wj 13:14, Wj 15:8, 12, 16, Wj 31:8; Ps 91:4; Hbr 4:13 dowodzą, że Bóg ma palce, dłonie, ramiona, nozdrza, skrzydła, pióra i oczy?

Odp.: Nie. Jest to wyrażenie antropomorficzne. Odpowiedź znajdziesz w omówieniu Księgi Wyjścia 8:19.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 7:22 Bóg czasami usuwa pewne rzeczy z naszego życia stopniowo, a nie od razu?

Odp.: Czasami Bóg uważa, że Jego cele najlepiej realizują się stopniowo. William Carey pracował jako misjonarz w Indiach przez siedem lat, zanim zobaczył pierwszą osobę, która poznała Pana. Czasami opóźnienie wynika z przygotowań, które muszą nastąpić w twoim życiu. Jednak często powód, dla którego Bóg zwleka, nie ma z tobą absolutnie nic wspólnego. Może to być przygotowywanie wydarzeń na świecie, przygotowywanie serc niewierzących lub otrzymywanie potrzebnej pomocy od innych wierzących. W niebie będzie to niesamowite, gdy zobaczymy, jak Bóg połączył tak wiele wątków, które na pierwszy rzut oka nie miały ze sobą żadnego związku, aby zrealizować jedno zadanie. Jednak choć często tego nie rozumiemy, powinniśmy wykazać się cierpliwością wobec sposobu, w jaki Bóg działa.

Istnieje przypowieść o bogatym królu i jego ukochanym synu, księciu. Raz w roku syn stawał przed ojcem i prosił o kieszonkowe, które ojciec mu dawał. Potem ojciec prawie nigdy nie widywał syna przez cały rok. Król był nie tylko bogaty, ale także mądry. Dlatego następnym razem, gdy syn poprosił o kieszonkowe, ojciec dał mu tyle, ile wystarczyło tylko na ten dzień. W ten sposób syn musiał przychodzić i rozmawiać z ojcem każdego dnia, jeśli chciał otrzymać kieszonkowe. Czy kiedykolwiek czujesz, że traktujesz swojego Ojca Niebieskiego tak, jak książę początkowo traktował swojego ojca?

Czytałem o dwóch młodych Szkotach, przyjaciołach, którzy byli alkoholikami. W końcu rozstali się, a potem obaj stali się chrześcijanami. Spotkali się i dzielili się swoją drogą wiary. Jeden z nich opowiadał, jak kiedy po raz pierwszy nawrócił się, Bóg w cudowny sposób odebrał mu wszelkie pragnienie alkoholu. Drugi opowiadał, jak wielokrotnie był silnie kuszony, by ulec i znów pić, ale nigdy się nie poddał. Czasami Bóg działa w życiu ludzi, uświęcając ich od grzechu w ten pierwszy sposób, a czasami działa w ten drugi. W tym drugim przypadku człowiek musiał codziennie wołać do Boga o pomoc w walce z pokusą. Oba sposoby przynoszą chwałę Bogu, ale kto może powiedzieć, że ten drugi sposób przynosi Bogu mniej chwały niż pierwszy?

Niektóre rzeczy wymagają czasu, abyśmy mogli pielęgnować bliską relację z Bogiem. Inne natomiast wymagają czasu, abyśmy je po prostu zrozumieli i się nauczyli. Nawet najlepszy Nauczyciel na świecie potrzebował trzech lat, by wyszkolić swoich dwunastu uczniów. Nawet wtedy nie obyło się bez wielu rozczarowań, a jeden z nich okazał się całkowitą porażką.

Pytanie: Kiedy, zgodnie z Pwt 7:25-26, nie powinniśmy czerpać korzyści z tego, co uczynili ludzie, z którymi nie powinniśmy zawierać przymierza, a kiedy powinniśmy to robić, tak jak w Wj 11:2-3; 12:35-36?

Odp.: W tych konkretnych przypadkach krótka odpowiedź brzmi: wtedy, gdy Bóg mówi, żeby tego nie robić, i wtedy, gdy Bóg mówi, że jest to w porządku. Uogólniając jednak tę kwestię, zauważamy, że Izraelici mogli prowadzić handel i zawierać przymierza z innymi ludami pogańskimi, z wyjątkiem Kananejczyków. Dlatego dzisiaj możemy zawierać umowy i prowadzić interesy z ludźmi w ogóle, niezależnie od ich przekonań religijnych. Jeśli jednak istnieje organizacja, która sprzeciwia się chrześcijanom lub prowadzi niemoralną działalność, nie powinniśmy mieć z nią nic wspólnego. Na przykład prowadzenie konta dla gangsterów lub granie na fortepianie w burdelu nie jest w porządku dla wierzących.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 8:1 ten okres jest zazwyczaj określany jako pobyt na pustyni?

Odp.: Nie była to pustynia taka jak Sahara czy Arabska Pustynia. Nie było tam wystarczającej ilości wody do uprawy roślin, ale wystarczająco dużo roślinności do wypasu. Abraham przebywał na pustyni. Dawid również przebywał na pustyni, podobnie jak Jan Chrzciciel. Jezus przebywał na pustyni przez 40 dni. Kobieta z Apokalipsy 12 będzie chroniona na pustyni. Jak stwierdza „New International Bible Commentary” (str. 265), w całym Piśmie Świętym „pustynia jest miejscem, gdzie Bóg spotyka się z człowiekiem w ramach dyscypliny i wybawienia”. Pustynia jest miejscem ochronnym oraz miejscem rozwoju, zwłaszcza w posłuszeństwie, wierze i bliskości z Bogiem. Na pustyni polegali na Bogu – jaką mieli alternatywę? Pustynia nie zawsze jest jednak przyjemnym miejscem.

Pytanie: W jaki sposób, zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 8:1, miały nastąpić wielkie zmiany?

Odp.: Mieli opuścić pustynię i wkroczyć do krainy dobrobytu i pokus. Z mieszkańców pustyni mieszkających w namiotach mieli stać się mieszkańcami miast i miasteczek. Mieli przejść od polegania na mannie – tym samym pożywieniu przez 40 lat – do zróżnicowanej, smaczniejszej diety obejmującej miód, winogrona, oliwki, figi, granaty, jabłka, jagody, pszenicę i jęczmień. Musieli uważać, by nie zapomnieć o swojej pierwszej miłości: Bogu.

Pytanie: Jak, w świetle Księgi Powtórzonego Prawa 8:1, należy postąpić, gdy widzisz, że w twoim życiu zbliżają się wielkie zmiany?

Odp.: Okoliczności mogą się znacznie zmienić, ale Bóg pozostaje ten sam. Miałeś wielbić Boga, być radosnym, posłusznym i prosperować w poprzednich okolicznościach. Teraz masz robić to samo w nowych okolicznościach.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 8:2 Bóg jest naprawdę wszechwiedzący?

Odp.: Tak. Nic, co się wydarzyło, dzieje się lub kiedykolwiek się wydarzy, nie jest ukryte przed Bogiem. Bóg zna koniec od początku (Izajasz 46:10). Każdy dzień naszego życia został zapisany w Bożej księdze, zanim jeszcze którykolwiek z nich nastąpił (Psalm 139:16). To, kto zostanie zbawiony, było znane, zanim jeszcze zaistnieliśmy (Rzymian 9:10-23; 8:29; Efezjan 1:4). Bóg bada wszystkie nasze drogi (Przysłów 5:21).

W Ewangelii św. Jana 21:17 Piotr powiedział do Jezusa, że Jezus wie wszystko, a Jezus nie zaprzeczył temu poglądowi. 1 List św. Jana 3:20 mówi, że Bóg wie wszystko. Jednak hipotetyczny przypadek niekoniecznie jest „rzeczą”. Na przykład, gdyby świnie potrafiły latać, czy niebo byłoby zielone? Pismo Święte milczy na temat Boga i „metawiedzy”, czyli tego, że Bóg zna każdy hipotetyczny szczegół każdej możliwości. Pogląd, że Bóg posiada metawiedzę o każdej możliwości, nazywany jest również molinizmem.

Pytanie: W Księdze Powtórzonego Prawa 8:3, w jaki sposób spożywanie manny było upokorzeniem?

Odp.: Było to przypomnieniem dla ludu, że przez 40 lat nie żywili się przede wszystkim własnym pożywieniem. Każdego ranka po prostu zbierali mannę, którą zapewniał im Bóg.

P: Jak to się stało, że w Księdze Powtórzonego Prawa 8:4 i 29:5 ubrania i sandały Izraelitów nie zużywały się?

Odp.: Nie jest naturalne, aby ubrania i sandały wytrzymały czterdzieści lat pod słońcem pustyni. Pokazuje to jeden ze sposobów, w jaki Bóg udziela nadprzyrodzonych błogosławieństw. To wspaniałe widzieć, że Bóg nie tylko dokonuje kilku wielkich cudów, ale może również dokonywać milionów podobnych małych cudów.

P: Czy, jak podano w Pwt 8,7, dzisiejsza Palestyna jest bardziej sucha niż w czasach Mojżesza?

Odp.: Tak. W przeszłości warunki pogodowe ulegały znacznym zmianom. Na przykład klimatolodzy twierdzą, że w późnym średniowieczu miała miejsce „średniowieczna epoka ocieplenia”. Znaleźli nawet na to dowody w postaci suszy, która dotknęła Kalifornię w 1340 r. n.e. (Natural History, wrzesień 1996 r.). Jęczmień uprawiano na Grenlandii po 1000 r. n.e. Innym przykładem jest stwierdzenie klimatologów, że Sahara nie była pustynią przed około 4000 r. p.n.e.

P: Gdzie, zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 8:9, znajdowały się wzgórza zawierające miedź, które zostały obiecane Izraelitom?

Odp.: 20 mil (33 km) na południe od Morza Martwego znaleziono wiele pieców i żużlu miedzianego. Niektóre złoża miedzi są nadal widoczne na powierzchni.

W „Expositor’s Bible Commentary”, tom 3, str. 75, wspomniano również o słynnych kopalniach miedzi Salomona w Ezion-Geber.

W „New International Dictionary of the Bible”, str. 1124, podano, że rzemieślnicy zajmujący się obróbką miedzi mieszkali w Beer-Szebie już w epoce chalkolitu (4500–3100 r. p.n.e.). Ruda pochodziła z obszaru położonego 60 mil na południe. Najstarszy przedmiot z miedzi w Palestynie pochodzi z Jerycha i datuje się na okres 4500–4400 r. p.n.e.

Pytanie: Jakie są dwa kluczowe punkty w Księdze Powtórzonego Prawa 8:16–20?

Odp.: W obliczu pokusy dobrobytu musieli pamiętać o dwóch rzeczach.

Nie przypisujcie sobie ani własnym zdolnościom chwały, która słusznie należy się Bogu.

Skoro zawarliście przymierze z Panem, nie pozwólcie, by jakikolwiek inny bożek „ukradł” oddanie, które słusznie należy się Bogu. Bóg ostrzega ich, że jeśli będą postępować jak Kananejczycy, Bóg potraktuje ich jak Kananejczyków.

P: W Księdze Powtórzonego Prawa 8:16-20, kiedy dobrobyt kusi cię, by odłożyć Boga „na bok” i polegać na sobie samym, co możesz zrobić, by powrócić na właściwą ścieżkę polegania na Bogu?

Odp.: Spójrz na Boga i pamiętaj. Nie ma niczego, co możesz posiadać – dóbr materialnych, relacji, zdrowia, życia itp. – czego nie można by odebrać w jednej chwili. Pamiętaj, by już dziś powiedzieć swojej rodzinie, że ich kochasz, ponieważ nie masz pewności, czy jutro będziesz w stanie im to powiedzieć. Ale choć nie wiesz, co przyniesie jutro, wiesz, Kto ma jutro w swoich rękach. Dlatego w tej chwili, właśnie teraz, raduj się i czerp pokój oraz zadowolenie od Pana.

Pytanie: W Księdze Powtórzonego Prawa 9:1 – kiedy przekroczyli rzekę Jordan?

Odp.: „Dzisiaj” oznacza w tej chwili, a nie ten 24-godzinny okres, zgodnie z „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 3, str. 78. W tłumaczeniu NIV słowo to oddano jako „teraz”. W rzeczywistości było to około miesiąca przed przekroczeniem Jordanu.

W Księdze Zachariasza 14:7 wyrażenie „jeden dzień” (yom 'ehad) to to samo słowo, które użyto w Księdze Rodzaju 1. Nie jest sprecyzowane, czy oznacza to dokładnie 24 godziny, czy nie.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 9:3-6 Kananejczycy zostali zniszczeni szybko, czy też powoli, jak w Księdze Powtórzonego Prawa 7:22?

Odp.: Izraelici zajęli Kanaan z błyskawiczną szybkością. Wynika to z faktu, że Bóg wielokrotnie szybko niszczył Kananejczyków przed Izraelem, między innymi w Jerychu i Dolinie Ajalon. Księga Powtórzonego Prawa 9:3 przepowiada, że Bóg tak postąpi. Niebezpieczeństwo związane z ich całkowitym zniszczeniem w jednym momencie polega na tym, że Izraelici mogliby pomyśleć, iż dokonali tego własną siłą, i zaufać samym sobie.

Jednakże, choć niektóre ludy kananejskie zostały całkowicie unicestwione, Księga Powtórzonego Prawa 9:3 nie mówi, że każdy naród kananejski zostanie szybko w 100% unicestwiony. W rzeczywistości każdy, kto przeczyta tę księgę, zauważy, że Księga Powtórzonego Prawa 7:22 zawęża zakres Księgi Powtórzonego Prawa 9:3, stwierdzając, że nie wszyscy Kananejczycy zostaną szybko zniszczeni.

Pytanie: Jaka jest różnica w Księdze Powtórzonego Prawa 9:3 między tym, że Bóg jest z nimi/wśród nich, a tym, że Bóg idzie przed nimi?

Odp.: Mamy skłonność do mieszania tych dwóch aspektów, ponieważ oba są prawdziwe, ale w rzeczywistości są one odrębne. Bóg był pośród nich i mogli oni widzieć mannę oraz przepiórki, chmurę w dzień i słup ognia w nocy. Jednak Bóg również szedł przed nimi, aby przygotować im drogę. Dlatego dzisiaj możemy wielbić Boga za to, że jest z nami, ale możemy również wielbić Go za to, że idzie przed nami.

P: Dlaczego, jak wynika z Księgi Powtórzonego Prawa 9:4-6, ludzie często tak niechętnie uznają dar za dar, a zamiast tego tak chętnie przypisują sobie zasługi?

Odp.: Biorąc pod uwagę, że dzieło lub błogosławieństwo już się wydarzyło, czasami chcemy przypisać sobie zasługi, mówiąc innym, że stało się to dzięki temu, że byliśmy tak dobrzy lub silni, podczas gdy nie był to wyłącznie nasz wysiłek, a czasem tylko w niewielkim stopniu. Po drugie, chcemy wmówić to sobie samym, ponieważ nasza samoocena i duma mogą opierać się, przynajmniej częściowo, na tym, co MY osiągnęliśmy.

P: Jaka jest różnica w Księdze Powtórzonego Prawa 9:4 między tym, że Bóg był z nimi/wśród nich, a tym, że Bóg szedł przed nimi?

Odp.: Mamy skłonność do mieszania tych dwóch aspektów, ponieważ oba są prawdziwe, ale w rzeczywistości są one odrębne. Bóg był pośród nich i mogli oni widzieć mannę oraz przepiórki, chmurę w dzień i słup ognia w nocy. Jednak Bóg również szedł przed nimi, aby przygotować im drogę. Dlatego dzisiaj możemy chwalić Boga za to, że jest z nami, ale możemy również chwalić Go za to, że idzie przed nami.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 9:7-12, 20-24 Mojżesz podkreślał negatywne aspekty wielkich grzechów, które popełnili, zamiast skupiać się na pozytywach?

Odp.: Na obie rzeczy jest odpowiedni czas i miejsce. Mojżesz poruszył tę kwestię, aby nie popadli w arogancję, lecz starali się postępować lepiej i z większym wysiłkiem być posłuszni Bogu. Dzisiaj, jeśli pracownik, uczeń, dziecko lub przyjaciel naprawdę „zawiódł w swojej roli”, nie chcesz fałszywie mówić, że wykonał dobrą robotę, fałszywie twierdzić, że to nie miało znaczenia, podczas gdy w rzeczywistości miało, ani sugerować mu, że nie ma potrzeby wprowadzania zmian. Zazwyczaj teologia zawarta w wielu chrześcijańskich pieśniach jest dobra, ale w zeszłym tygodniu usłyszałem wyjątek. Mówiła ona, że Bóg kocha cię takim, jakim jesteś, i nie chce niczego zmieniać. W rzeczywistości, jako wierzących, Bóg kocha nas takimi, jakimi jesteśmy, ale kocha nas zbyt mocno, by chcieć, abyśmy tacy pozostali.

Aby powstrzymać ich przed arogancją wynikającą z poczucia własnej sprawiedliwości, Mojżesz powiedział im, że są jedenastoma rzeczami: aroganccy (9:4), uparci (9:6, 13, 27), buntowniczy (9:7, 23–24), prowokujący (9:8, 18), zepsuci (9:12), bałwochwalczy (9:12, 16), grzeszni (9:16), źli (9:18), niewierni (9:23), nieposłuszni (9:23) i nikczemni (9:27). Być może Księga Powtórzonego Prawa 9:7-24 można by uznać za jedno wielkie pytanie. Bóg pyta: czy po tych wszystkich okresach buntu nauczyliście się już wystarczająco dużo, by mi teraz zaufać?

Jest czas na negatywne nastawienie. Z drugiej jednak strony nie chcemy doprowadzać do zniechęcenia naszych dzieci (Efezjan 6:4) ani innych osób. Nie zniechęcajcie ich, ale nawet w upomnieniu pokazujcie im obraz tego, kim mogą się stać i na co mogą liczyć.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 9:13-18, 25-29 Mojżesz odrzucił ofertę Boga, by uczynić z niego wielki naród?

Odp.: To pokazało serce Mojżesza. Czy Mojżesz był bardziej zainteresowany własną władzą i sławą, czy też bardziej troszczył się o lud? Jak prawdziwy przywódca, bardziej zależało mu na chwale Boga i na ludziach. Dzisiejsi przywódcy kościelni powinni postępować tak samo.

Argument Mojżesza zawarty w Księdze Powtórzonego Prawa 9:25-29 sprowadza się do tego, że gdyby lud został zniszczony, można by powiedzieć, że Bóg nie był w stanie zaopiekować się swoim ludem i go ocalić. Czasami Bóg może znaleźć się „między młotem a kowadłem”, ponieważ rozważa wszystkie konsekwencje swoich działań.

W książce Raymonda Browna „The Message of Deuteronomy” (str. 129–133) znajduje się dobra analiza cech pobożnego przywódcy, takiego jak Mojżesz. Był on uległy (9:18, 25), wytrwały (9:18, 25), gotowy do poświęceń (9:18), konkretny (9:14), współczujący (9:20), wszechstronny (9:26, 28–29) i ostatecznie skuteczny. Mojżesz poświęcał więcej czasu na modlitwę za nich niż na przekonywanie ich.

Pytanie: Co jest istotne w modlitwie opisanej w Księdze Powtórzonego Prawa 9:25–29 oraz Księdze Wyjścia 32:9–14?

Odp.: Była to kluczowa modlitwa wstawiennicza za lud. Jestem pewien, że Aaron również cieszył się, że Mojżesz modlił się za niego. Mojżesz nie modlił się za Datana i Abirama. Zwróć uwagę, że w tej modlitwie Mojżesz nie modlił się za lud ani za „mój” lud, ale raczej, zwracając się do Boga, mówił o „Twoim” ludzie, podkreślając nie tylko ich relację z Bogiem, ale także Boże przewodnictwo nad nimi.

Inną kluczową modlitwą wstawienniczą była modlitwa Samuela w Mizpie, opisana w 1 Księdze Samuela 7:5-9.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 9:18 Mojżesz naprawdę pościł przez czterdzieści dni i nocy, nie pijąc nawet wody?

Odp.: Nie był to zwykły post, ponieważ byłoby to niemożliwe przy pomocy środków naturalnych. Jednak gdy znajdziemy się w Niebie, nie będziemy potrzebowali ziemskiego pożywienia, a kiedy Mojżesz przebywał z Bogiem, Bóg był w stanie utrzymać go przy życiu również bez jedzenia.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 9:28, Księdze Wyjścia 32:31-35 oraz Księdze Liczb 14:11-19 Mojżesz miał rację?

Odp.: Tak. Bóg powiedział to do Mojżesza, aby ten mógł wykazać swoje właściwe zrozumienie charakteru Boga na dwa sposoby.

1. Mojżesz potraktował słowa Boga bardzo poważnie, ponieważ wiedział, że Bóg, ze względu na swoją sprawiedliwość, miał pełne prawo do całkowitego zniszczenia Izraelitów.

2. Mojżesz znał na tyle dobrze Boże obietnice i wierność, by „przypomnieć” Bogu, że nie zniszczy On tego upartego ludu.

Jest tu pewna lekcja, którą możemy wyciągnąć na temat naszej rozmowy z Bogiem. W naszych modlitwach możemy spokojnie opierać się na obietnicach, które złożył Bóg.

Pytanie: Jakie znaczenie ma fakt, że drugie tablice były takie same jak pierwsze (Pwt 10:1-3 i Wj 34:1-3)?

Odp.: Kiedy Mojżesz zszedł z góry z pierwszym zestawem tablic, rozbił je, widząc, jak Izraelici urządzają wielką uroczystość na cześć złotego cielca. Po tym, jak Bóg uporał się z tą sytuacją, Mojżesz ponownie wszedł na górę i przyniósł nowy zestaw kamiennych tablic. Po nieposłuszeństwie Izraelitów, karze i skrusze wszystko było tak, jak przedtem. Było kilka różnic, na przykład to, że Bóg stworzył pierwszy zestaw kamiennych tablic w Księdze Wyjścia 32:15-16, a Mojżesz musiał wykonać nowy zestaw w Księdze Wyjścia 34:1. Jednak Bóg

Podobnie, gdy jesteśmy nieposłuszni, a potem okazujemy skruchę, nasza relacja z Bogiem może znów stać się taka, jaka była wcześniej. Bóg zapisał Dziesięć Przykazań na nowych kamiennych tablicach, tak jak uczynił to na starych, a oni wznowili swoją wędrówkę, jakby ich relacja nigdy nie została przerwana.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 10:3 arka została wykonana po 40 latach wędrówki po pustyni, czy też przed tym okresem, jak sugerują fragmenty Księgi Wyjścia 25:10; 35:12 i 37:1?

Odp.: Mamy tu do czynienia z dwiema kwestiami.

1. Księga Powtórzonego Prawa, w tym rozdział 10, stanowi ogólne, skondensowane podsumowanie ich wędrówek. Mówi ona, że arka została wykonana przed drugą parą kamiennych tablic; nie podaje jednak, jak długo przed tym wydarzeniem arka została wykonana.

2. Arka została wykonana po pierwszej wyprawie na górę Synaj, o której mowa w Księdze Wyjścia 19. Komentarz „Expositors Commentary”, tom 3, str. 83, wspomina, że kiedy Księga Powtórzonego Prawa 10:1 mówi „w tym czasie”, odnosi się to do czasu modlitwy opisanej w Księdze Powtórzonego Prawa 9:25-29, a nie do późniejszego okresu, kiedy spisano rozdział 10.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 10:3 Mojżesz sam wykonał Arkę Przymierza, czy też wykonał ją Bezalel, jak opisano w Księdze Wyjścia 37:1-9?

Odp.: Mojżesz ściśle nadzorował wykonanie Arki przez Bezalela. Nie jest rzadkością, że przywódca mówi, iż sam coś uczynił (np. zbudował piramidę lub pobrał podatki), podczas gdy zadanie to zostało wykonane przez robotników pod jego kierownictwem. Księga Powtórzonego Prawa stanowi podsumowanie prawa, więc szczegóły znajdują się w Księdze Wyjścia, Księdze Kapłańskiej i Księdze Liczb.

P: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 10:3 Arka została zbudowana po tym, jak Mojżesz zszedł z góry, czy też wcześniej, jak pokazuje Księga Wyjścia 37:1-9?

Odp.: Została zbudowana wcześniej przez Bezalela. Księga Powtórzonego Prawa 10:3 mówi, że została wykonana, ale wydarzenia tutaj niekoniecznie są przedstawione w porządku chronologicznym. Jednak zarówno w Księdze Wyjścia, jak i w Księdze Powtórzonego Prawa arka nie była używana do przechowywania Dziesięciu Przykazań aż do późniejszego czasu. Zazwyczaj w przypadku traktatu suzerenitytowego istniały dwie kopie; każda z nich była przechowywana przez jedną ze stron.

P: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 10:6 Aaron zmarł w Mosera, czy też na szczycie góry Hor, jak podają Księga Liczb 20:22-29, Księga Liczb 33:37-39 i Księga Powtórzonego Prawa 32:50?

Odp.: Istnieją dwie różne odpowiedzi.

Region Mosera: Nie ma tu mowy o „górze” Mosera, a jedynie o Mosera i górze Hor. Chociaż Aaron zmarł konkretnie na górze Hor, miało to miejsce w regionie Mosera.

Wiele miejsc o nazwie „gorycz”: Słowo „Mosera” oznacza gorycz i nie jest znane jako nazwa miejscowości poza Biblią. Mogło to być bezimienne terytorium, a Izraelici prawdopodobnie nazwali więcej niż jedno miejsce „Mosera”. Przykładowo, w Arabii istnieją dwa miejsca o nazwie Nakhla, położone dość blisko siebie. Jedno znajduje się poza Mekką w kierunku Ta’if, a drugie to dolina poza Mekką na drodze do Iraku. W Izraelu istniały dwa miasta o nazwach Bet-Szemesz i Betlejem.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 10:6 Izraelici rozbili obóz najpierw w Bene-Jaakan, a potem w Mosera, czy też najpierw w Moserot, a potem w Bene-Jaakan, jak podaje Księga Liczb 33:37-38?

Odp.: Chrześcijanie mają dwie różne odpowiedzi.

Dwa różne miejsca: Mosera i Moserot to różne miejsca. Nazwy są podobne, ale w języku hebrajskim różnią się spółgłoskami. Księga Liczb 33 i Księga Powtórzonego Prawa 10 dotyczą różnych okresów podczas Wyjścia, kiedy to powrócili do tego samego ogólnego regionu.

Jedno miejsce i jeden region: Mosera była regionem, a Moserot – konkretnym miejscem. Chociaż Aaron zmarł właśnie na górze Hor, miało to miejsce w regionie Mosery.

Pytanie: Co w Księdze Powtórzonego Prawa 10:12 oznacza „chodzić drogami Boga”?

Odp.: Po części oznacza to przestrzeganie Bożych praw, wykonywanie tego, co Bóg wyraźnie nakazuje, oraz powstrzymywanie się od tego, czego Bóg wyraźnie zabrania. Oznacza to jednak znacznie więcej niż tylko to. Mamy dążyć do poznania Boga, zbliżać się do Niego i odkrywać, co podoba się Panu.

Chodzenie drogami Bożymi jest tak łatwe, że potrafi to nawet dziecko, a jednocześnie tak wymagające, że stanowi wyzwanie nawet dla najbardziej sprawiedliwego i najmądrzejszego dorosłego.

P: Jaką rolę odgrywa dzisiaj dla nas, zgodnie z Pwt 10,12-13, mówienie ludziom, że Bóg „wymaga” od nas i nakazuje nam robić pewne rzeczy?

Odp.: Jeśli tego nie zrobimy, to nie głosimy całej Ewangelii. Ludzie muszą podjąć decyzję, czy przyjąć Jezusa jako Pana i postępować zgodnie z tymi nakazami, czy też nie. Oni musieli podjąć decyzję, a Bóg wymagał od nich odpowiedzi – zarówno w słowach, jak i w czynach.

P: Co sądzisz o stwierdzeniu zawartym w Księdze Powtórzonego Prawa 10:12-16, że Bóg Starego Testamentu zwracał uwagę na zewnętrzne czyny, podczas gdy Bóg Nowego Testamentu zwraca uwagę na wnętrze serca?

Odp.: To nie tylko błędne, ale podwójnie błędne. Na przykład w Księdze Powtórzonego Prawa 10:12-16,19 na pierwszym miejscu było bojaźń Pańska. Izraelici mieli „obrzezac swoje serca”. Oczywiście Stary Testament kładzie również nacisk na czyny, jak pokazuje Księga Powtórzonego Prawa 10:13,19. Oczywiście w Nowym Testamencie mamy Ducha Świętego mieszkającego w nas. Mamy jednak unikać ludzi nieokazujących skruchy, którzy twierdzą, że są chrześcijanami, ale prowadzą niemoralne życie, są chciwi, oszukują lub oddają cześć bożkom, a także nawykowo piją alkohol, zgodnie z nakazem z 1 Listu do Koryntian 5:11-12.

Pytanie: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 10:17 Bóg jest Bogiem bogów i Panem panów, czy może istnieć więcej niż jeden Bóg?

Odp.: Nie i tak. Nie, ponieważ był, jest i zawsze będzie tylko jeden prawdziwy Bóg. Tak, ponieważ oprócz tego jednego prawdziwego Boga istnieje wielu fałszywych bogów. Podczas gdy otaczające ich narody czciły wiele bożków narodowych i innych, Bóg Izraela nie był im równy. Był Bogiem panującym nad wszystkimi narodami, bożkami, a także nad przesądami. Po drugie, jeśli ktoś kiedykolwiek boi się bożka lub złego ducha, powinien wiedzieć, że to zły duch ma więcej powodów, by bać się Jedynego Prawdziwego Boga, niż wierzący ma powodów, by bać się złego ducha.

Pytanie: W Księdze Powtórzonego Prawa 10:17 i następnych, w jaki sposób Bóg paradoksalnie jest zarówno bezstronnie sprawiedliwy, jak i okazuje miłosierdzie oraz miłość?

Odp.: Być może w czasach Starego Testamentu było to tajemnicą, ale my możemy dostrzec tę samą odpowiedź. Bóg nagradza tych, którzy Go kochają i podążają za Nim, ale bezstronnie karze każdy grzech. Niebo jest wspaniałym miejscem, ale gdyby tylko doskonali mogli tam trafić, to czy niebo byłoby puste? Wiemy, że Bóg zaspokoił wymagania sprawiedliwości, a mimo to nadal okazuje swoją łaskę i miłosierdzie poprzez to, że Jezus Chrystus poniósł karę za nasze grzechy. Nasze zbawienie nie jest darmowe. Bóg uczynił je dla nas darmowym, ale było ono bardzo kosztowne; kosztowało śmierć Syna Bożego.

Pytanie: Co jest niezwykłego w Księdze Powtórzonego Prawa 11:2-9?

Odp.: Chociaż Stary Testament pierwotnie nie zawierał żadnych znaków interpunkcyjnych, Księga Powtórzonego Prawa 11:2-9 wydaje się stanowić jedno zdanie. Długie zdania występują również w listach Pawła. „Surowe wymaganie” dotyczące braku długich zdań dotyczy współczesnego pisarstwa angielskiego, a nie starożytnego hebrajskiego czy greckiego.

Mojżesz prawdopodobnie nie zdawał sobie sprawy z tego, jak mówił, ponieważ bardzo mu na tym zależało. Lud, który wychodził z pustyni, był posłuszny Bogu, przechodząc przez trudne czasy i będąc świadkiem Bożych cudów oraz Jego sądu. Ale na ile przyszłe pokolenie będzie posłuszne, skoro nie doświadczyło tych rzeczy?

Pytanie: Co złego zrobili Datan, Abiram i ich rodziny w Księdze Powtórzonego Prawa 11:6-7 oraz Księdze Wyjścia 16:1-35?

Odp.: Postąpili źle, wszczynając bunt przeciwko Mojżeszowi i przeciwko autorytetowi Boga. Ich umysły nie były po prostu leniwe ani apatyczne; aktywnie odrzucili Bożą drogę i chcieli porzucić Mojżesza oraz powrócić do Egiptu. Nawet ich serca były w złym miejscu, nie tylko dlatego, że arogancko uważali się za równych Mojżeszowi, ale także dlatego, że tęsknili za „ziemią mlekiem i miodem płynącą”, a w Księdze Wyjścia 16:13 stwierdzili, że jest to Egipt. Mojżesz dostrzegł, że nie może nic powiedzieć ani zrobić, poza nakazaniem im, by udali się przed oblicze Pana, i tak też uczynił.

Czasami w naszym życiu napotykamy trudności, z którymi nie wiemy, jak sobie poradzić. Ale zawsze możemy zrobić jedną rzecz: powierzyć je Panu.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 11:6 ziemia jest postrzegana jako kobieta, skoro „otworzyła usta”?

Odp.: Nie. Wersja Króla Jakuba po prostu dosłownie przetłumaczyła rodzaj gramatyczny hebrajskiego zaimka. Dzisiaj mówimy o statkach oceanicznych jako o „niej”, a huragany i tajfuny nazywamy imionami kobiecymi i męskimi, ale to nie oznacza, że są one męskie lub żeńskie.

P: Co oznacza w Księdze Powtórzonego Prawa 11:10-12 wyrażenie „nawadniane stopą”?

Odp.: Egipt był spichlerzem świata śródziemnomorskiego dzięki wielkiej rzece Nil oraz systemowi nawadniania. Najwyraźniej odnosi się to do pompy nawadniającej napędzanej za pomocą pewnego rodzaju pedałów. W ziemi obiecanej nie będą musieli tego robić.

P: Jaką odpowiedzialność mamy wobec nauczania własnych i cudzych dzieci, o czym mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 11:18-22?

Odp.: Słowo Boże należy poznawać, dzielić się nim i wypełniać je. Te wersety sprawiają wrażenie, jakby Bóg zwracał się jednocześnie do rodziców i dzieci. Powinniśmy troszczyć się o nasze dzieci i ich dusze tak samo, jak o nasze własne. Prawda Boża powinna być dla nich swobodnie dostępna, dostosowana do ich poziomu. Prawdy Boże należy nauczać słowami i pokazywać poprzez nasze życie.

Jeśli dziecko nie ma chrześcijańskich rodziców i nie chodzi do kościoła, naszym wyzwaniem jest to, jak dzielić się z nim prawdą. Jednym ze sposobów w Ameryce są „Backyard Bible Clubs” (kluby biblijne w ogrodzie), gdzie dzieci z sąsiedztwa przychodzą pięć dni w tygodniu, po 90 minut każdego dnia, aby się uczyć i dobrze bawić.

P: W Księdze Powtórzonego Prawa 11:24 mowa jest o tym, że Izrael kontrolował tak rozległy obszar, sięgający aż do Eufratu. Kiedy to miało miejsce?

Odp.: Izrael osiągnął największy zasięg swoich terytoriów, obejmujący nawet Damaszek, za czasów Dawida i Salomona. Nie zamieszkiwali jednak Syrii aż po rzekę Eufrat; tereny te raczej płaciły im daninę. Jednak to wszystko zostanie w pełni spełnione podczas Tysiąclecia.

P: W Księdze Powtórzonego Prawa 11:25 jest napisane, że nikt nie będzie w stanie przeciwstawić się Izraelitom z powodu strachu, jaki Bóg wzbudzi w ich wrogach. Jak to się więc stało, że wrogowie Izraela czasami pokonywali Izraelitów?

Odp.: Księga Powtórzonego Prawa 11:22 zaczyna się od jednego bardzo ważnego słowa „jeśli”, a cały fragment z Księgi Powtórzonego Prawa 11:23-25 rozpoczyna się innym ważnym słowem – „wtedy”. Jest to jeden z wielu przykładów obietnicy warunkowej, a gdy warunki nie są spełnione, nie ma pewności, że się ona spełni.

Podsumowując, pierwszy fragment znajdował się w kontekście warunkowej obietnicy Boga. Gdy warunki nie zostały spełnione, obietnica nie była wiążąca.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 11:26-28 Bóg przedstawił im przekleństwo, skoro ich kochał?

Odp.: Bóg posługuje się przekleństwami na różne sposoby. Przekleństwa mogą służyć jako przypomnienie, sposób na zwrócenie uwagi ludzi, środek dyscyplinujący, kara oraz narzędzie zniszczenia. Ponieważ wszystko, co Bóg mówi, spełnia się, przekleństwa są również Bożym sposobem na wymierzanie dyscypliny, kary, sądu i gniewu.

Pytanie: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 11:26-32 przymierze mogło być zarówno błogosławieństwem, jak i przekleństwem, to jakie rzeczy mogą dziś być zarówno błogosławieństwem, jak i przekleństwem?

Odp.: Niektóre rzeczy, które mogą służyć dobru lub złu, to relacje, pieniądze, wpływy czy sława.

Relacje: Jeśli w związku (lub w kościele) ty i ludzie wokół ciebie stajecie się coraz bardziej „bliscy” Bogu dzięki twojemu wpływowi, to dobrze. Jeśli jednak tak nie jest, a wy stajecie się coraz bardziej „oddaleni”, to być może nadszedł czas, by odejść.

Pieniądze: Pewien chrześcijanin (z Arkansas, o ile dobrze pamiętam) wygrał sporą sumę na loterii. Natychmiast przekazał dziesięć procent tej kwoty kościołowi, a resztę zatrzymał, nie wiedząc, co z nią zrobić. Zaczął częściej chodzić do barów, a potem do klubów ze striptizem, i kilka razy został okradziony, idąc do i z samochodu oraz klubów. Jego życie znalazło się w opłakanym stanie, a na koniec powiedział: „Gdybym tylko nigdy nie wygrał na loterii”.

Wpływ: W przeszłości Ameryka była „miastem na wzgórzu”, promującym demokrację i prawa człowieka (zwłaszcza za rządów Jimmy’ego Cartera). Jednak od tamtych czasów Ameryka finansuje aborcje na całym świecie i wywiera presję na inne kraje, by zezwalały na aborcje. Nasze pieniądze z podatków, nawet tych płaconych przez chrześcijan, zostały wykorzystane do wspierania i finansowania rzeczy, które wzbudziłyby gniew Boga.

Sława: Wydaje się, że wiele osób na początku było porządnymi ludźmi, ale gdy tylko stały się sławne, zaczęły źle traktować innych. Byłoby dla nich lepiej, gdyby nigdy nie stały się sławne.

Wspólnym czynnikiem we wszystkich tych przypadkach jest to, że gdy ktoś pragnął związku bardziej niż czegokolwiek innego lub pragnął posiadać pieniądze, wpływy czy sławę, to właśnie te rzeczy w końcu opanowały ich.

Pytanie: Gdzie w Księdze Powtórzonego Prawa 11:26-32 znajduje się „trzecia góra”, symbolizująca stan pośredni?

Odp.: Nie było żadnego kompromisu; nie było trzeciej góry, na której można by przebywać, czerpiąc błogosławieństwa od Boga, a jednocześnie unikając obowiązków. Albo przestrzegało się przymierza, albo nie. Dzisiaj jesteś gotów powierzyć swoje życie Jezusowi jako swojemu Panu i Zbawicielowi,

P: Jaki jest zarys tego fragmentu z Księgi Powtórzonego Prawa 12:1-13:18?

Odp.: Pod względem tematycznym fragment ten dotyczy kultu, który jest miły Bogu, jednoczący, ofiarny, radosny, pełen współczucia i konsekwentny. Pod względem struktury fragment ten zawiera wiele powtórzeń. Mojżesz nie przekazuje tu Izraelitom zbyt wielu nowych treści; raczej celowo powtarza to, co już wiedzą, aby pamiętali o tym, gdy wejdą do Ziemi Obiecanej i staną w obliczu pokus. Oto ogólny zarys.

Pwt 12:1-4 – przeciwko bożkom

Pwt 12:5-14 Uporządkowane oddawanie czci i składanie ofiar we właściwym miejscu

- Pwt 12:15-16 Pokarmy niebędące ofiarami można spożywać gdziekolwiek się chce; nie wolno jednak spożywać krwi.

Pwt 12:17-18. Ofiary należy jednak spożywać w wyznaczonym miejscu

Pwt 12:19 Nie zapominajcie o trosce o Lewitów

Pwt 12:20 Jedzcie mięso, gdzie tylko chcecie

Pwt 12:21 Jeśli miejsce kultu jest zbyt odległe, sprzedaj swoją ofiarę za pieniądze, udaj się tam z pieniędzmi i kup tam to, co jest potrzebne.

Pwt 12:22-25 Możesz jeść dowolne czyste mięso, które nie jest ofiarą; nie wolno jednak spożywać krwi.

Pwt 12:26-28 Uważajcie, by przestrzegać nakazu: spożywajcie ofiary wyłącznie w wyznaczonym miejscu [a nie w jakichkolwiek miejscach kananejskich].

Pwt 12:28-13:18 Oddawajcie cześć wyłącznie Bogu; kult kananejski jest obrzydliwością

Pwt 13:1-11 Społeczność powinna zabić każdego, kto jest fałszywym prorokiem, nawet jeśli jest to bliski krewny

Pwt 13:12-18 Naród powinien całkowicie zniszczyć każde miasto, które masowo przeszło na kult fałszywych bogów

Ostatecznie, kiedy oddajesz cześć Bogu, dla kogo przede wszystkim to robisz? Czy przede wszystkim dla siebie samego, jako przykład dla innych, czy dla Boga?

Pytanie: Dlaczego w Pwt 12:1-13:18 to nauczanie nie było nieco bardziej przyciągające uwagę lub porywające?

Odp.: Kazania zasadniczo nie mają na celu przede wszystkim bycia wysłuchanymi; mają one przede wszystkim skłaniać do posłuszeństwa. Był kiedyś młody pastor, świeżo po seminarium, który otrzymał swoje pierwsze powołanie do głoszenia kazań w małym wiejskim kościele nad rzeką. Poznając miasto, dowiedział się, że przedsiębiorstwa drzewne położone w górę rzeki wycinały drzewa, spływały je rzeką i gromadziły w tartaku położonym w dolnym biegu rzeki. Aby śledzić, do kogo należy drewno, na końcach kłód umieszczano odpowiedni symbol firmy. Często mieszkańcy miasta wyławiali kilka kłód, odcinali ich końce i wykorzystywali je do własnych celów. Dlatego jednym z pierwszych kazań, jakie wygłosił pastor, było: „Nie kradnij”. Po nabożeństwie wiele osób pochwaliło go za to kazanie. Jednak w tym samym tygodniu zauważył, że nadal kradną drewno z rzeki. W następnym tygodniu wygłosił więc dokładnie to samo kazanie, z tą różnicą, że wszędzie, gdzie używał słowa „kraść”, zamienił je na „wyciągać kłody z rzeki i odcinać ich końce”. W końcu wygłosił kazanie w sposób, który przemówił do wiernych. Nie wiem jednak, jak długo po tym był ich pastorem.

P: W Księdze Powtórzonego Prawa 12:1 ziemia była darem, który Bóg dał Izraelitom. Jak możemy sobie przypominać, że nasz dom lub mieszkanie, praca, środki transportu, jedzenie, rodzina i przyjaciele są dla nas darem (a nie prawem)?

Odp.: Po pierwsze, codziennie dziękuj Bogu za te rzeczy. Dziękuj Mu również za nasze zdrowie, za sytuacje, w których uniknęliśmy niebezpieczeństwa, a nawet za trudne chwile, które były dla nas lekcją – one również są darami od Boga. Po drugie, opowiadaj innym o Bożej dobroci wobec ciebie i wobec nich.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 12:3 nakazano spalić święte gaje drzew?

Odp.: Same drzewa nie są ani dobre, ani złe. Jednak gdy drzewa są wykorzystywane w kulcie bałwochwalczym, stają się one dla tych ludzi narzędziem zła. Kananejczycy mieli nie tylko pojedyncze drzewa, ale także święte gaje. Bóg nie chciał, aby Izraelici mieszali się z innymi religiami.

P: Jakie znaczenie ma fakt, że zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 12:5-14 i Księgą Kapłańską 7:3-4 przyszłe ofiary miały być składane wyłącznie w jednym miejscu, którym początkowo miało być Szilo, a następnie Jerozolima?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia, ale możemy dostrzec co najmniej trzy powody.

a) Kananejczycy składali ofiary pogańskim bóstwom pod drzewami. Jak odróżniłbyś ofiarę złożoną prawdziwemu Bogu od tych ofiar? Dlaczego nie można po prostu składać obu rodzajów ofiar w tym samym miejscu? Nie, ponieważ Bóg jest święty i nie chciał, aby Jego święty lud mieszał się z kultem fałszywych bogów.

b) Pomogłoby to w budowaniu wspólnoty między Izraelitami. Widzieliby oni innych ludzi z różnych miast i plemion, co umocniłoby poczucie bycia jednym narodem.

c) Wspólne oddawanie czci pomogłoby zapobiec podziałom. Widać to na przykładzie buntowniczego króla Jeroboama, który odłączył plemiona północne. Celowo dążył do podziału, więc kazał im oddawać cześć w oddzielnym miejscu. Niektórzy mogli to postrzegać jako oddawanie czci prawdziwemu Bogu w oddzielnym miejscu, ale w rzeczywistości było to bałwochwalcze oddawanie czci złotym cielcom.

Oczywiście Izraelici mogli spożywać mięso niepochodzące z ofiar gdziekolwiek chcieli, a do studiowania Tory mieli wiele lokalnych miejsc spotkań, zwanych synagogami. Mówiąc metaforycznie, nadal możemy modlić się i oddawać cześć Bogu gdziekolwiek zechcemy.

Pytanie: Jak w Księdze Powtórzonego Prawa 12:5-14 kult w „świętym miejscu” odnosi się do nas dzisiaj?

Odp.: Można by powiedzieć, że oddajemy cześć Bogu w „duchowym domu”, ale 1 List Piotra 2:5 mówi, że to my sami jesteśmy tym duchowym domem. Co byście powiedzieli na wynajęcie meczetu na chrześcijańskie nabożeństwa albo świątyni buddyjskiej? A co z zapewnieniem kościołowi nieco większego dochodu poprzez wynajęcie go na nabożeństwa hinduskie i muzułmańskie? Księga Powtórzonego Prawa 12:5-14 ukazuje Boże serce i wskazuje, że Jego kult powinien być odrębny. Jednak korzystanie z budynków o charakterze niereligijnym, takich jak domy prywatne czy budynki użyteczności publicznej, byłoby w porządku.

Podobnie nie powinniśmy organizować wspólnych nabożeństw z hindusami, muzułmanami, a nawet satanistami.

Kiedyś do naszego kościoła przyszli muzułmanie i zapytali, czy mogliby co tydzień korzystać z jednej z sal na modlitwę. Jednym z rozwiązań było umieszczenie krzyża w tej sali. Muzułmańskie hadisy mówią, że można chodzić do kościoła, o ile nie ma w nim wizerunków ani krzyży.

Dobrze jest jednak wspólnie oddawać cześć Bogu w jedności z innymi prawdziwymi wierzącymi, czy to w ich świątyni, czy w naszej, czy też w innym miejscu. Nawet jeśli różnią się od nas w kwestiach drugorzędnych i drobnych sprawach, o ile tylko trzymają się spraw podstawowych i istotnych.

Pytanie: Co oznacza stwierdzenie w Księdze Powtórzonego Prawa 12:10, Księdze Izajasza 11:10; 28:12; 32:18; 66:1, że Bóg dał im odpoczynek?

Odp.: W pewnym sensie 1 Król. 8:56 mówi, że mieli odpoczynek, gdy przebywali w Ziemi Obiecanej. Jednak w innym sensie lud Boży nie zazna pełnego odpoczynku, dopóki Jezus nie powróci. Psalm 9:11 mówi, że ci, którzy zginęli podczas czterdziestoletniej wędrówki, nie wejdą do Bożego odpoczynku. Podobnie List do Hebrajczyków 4:3,5 mówi, że ci, którzy odstępują, nie wejdą do odpoczynku Bożego, a List do Hebrajczyków 4:11 mówi, aby dołożyć wszelkich starań, by wejść do tego odpoczynku. List do Hebrajczyków 4:8 mówi, że Jozue nie dał im odpoczynku. Księga Micheasza 2:10 mówi, że miejsce, w którym się znajdują, nie jest ich miejscem odpoczynku.

Pytanie: Jakie są, według Księgi Powtórzonego Prawa 12:13-14, sposoby, w jakie współcześni ludzie, którzy są powołani w imię Boga, mogą składać ofiary innym bogom?

Odp.: Może to odbywać się w sposób subtelny; nie poprzez jawne odwrócenie się od Boga, ale poprzez praktykowanie „na boku” innej religii. Tak postępuje każdy chrześcijanin zajmujący się astrologią, kartami tarota lub okultyzmem. Oczywiście robią to również ci, którzy próbują łączyć oddawanie czci Jednemu Trójjedynemu Bogu z hinduizmem, islamem lub czymkolwiek innym, co wyraźnie zaprzecza istnieniu Jedynego Boga lub temu, że Jezus jest Bogiem. Bardziej subtelne przykłady to masoneria, joga, medytacja transcendentalna, niektóre nurty psychologii oraz wszelka lojalność religijna, która nie podlega Bogu. Ale możemy to robić również wtedy, gdy ufamy Bogu, a jednocześnie pokładamy nadzieję w szczęściu, pieniądzach, a nawet wykształceniu – co może oznaczać kłanianie się innemu Bogu.

P: Czy Księga Powtórzonego Prawa 12:15,22 mówi, że Izraelici mogli czasami spożywać zarówno zwierzęta nieczyste, jak i czyste?

Odp.: Nie. Mówi się tam raczej, że zarówno osoby rytualnie czyste, jak i nieczyste mogły spożywać zwierzęta czyste.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 12:15-19 mogli zabijać woły, owce lub kozy w dowolnym miejscu, podczas gdy Księga Kapłańska 17:3-6 mówi, że musieli to robić przy Przybytku?

Odp.: Księga Kapłańska 17:3-6 odnosiła się do 40 lat, które spędzili na pustyni. Teraz jednak wkraczali w inny, osiadły tryb życia w Ziemi Obiecanej, a manna miała przestać spadać. Nie byłoby zbyt praktyczne, gdyby wszyscy ludzie rozproszeni po tej ziemi musieli udawać się do Szilo lub Jerozolimy za każdym razem, gdy chcieli zjeść mięso.

P: W , Księga Powtórzonego Prawa 12:16, 23-25 oraz Księga Rodzaju 9:4; Księga Kapłańska 7:26-27; 17:10-14 ; 19:26 – dlaczego zakaz spożywania krwi był wówczas tak ważny i czy spożywanie krwi jest zabronione również dzisiaj?

Odp.: Najwyraźniej Bóg nadaje krwi szczególną świętość. Nie chodzi tu tyle o to, że Kain przelał krew Abla, ile o to, że w przyszłości Chrystus miał przelać swoją krew za nas na krzyżu. Chociaż zakaz spożywania krwi zawarty jest w Prawie Mojżeszowym, to zakaz ten poprzedza samo Prawo, sięgając czasów Noego w Księdze Rodzaju 9:4. Kiedy w Dziejach Apostolskich 10:11-16 ogłoszono, że wszystkie pokarmy są „czyste”, nie dotyczyło to krwi, ponieważ nie była ona uważana za pokarm. Gdyby krew była uznana za „pokarm”, który stał się teraz czysty, apostołowie nie kontynuowaliby zakazu spożywania (lub picia) krwi w

Dziejach Apostolskich 15:20,28-29. Ponadto wczesny, apostolski Kościół nauczał, że chrześcijanie powinni powstrzymywać się od spożywania krwi. Oczywiście śladowe ilości krwi są dopuszczalne, ponieważ Żydom wolno było spożywać upolowaną zwierzynę, z której [szybko] spuszczano krew na polu, zgodnie z Księgą Kapłańską 17:13.

Pytanie: Jakie są trzy źródła pokus, z których korzystają demony, wymienione w Księdze Powtórzonego Prawa 13:1-18?

Odp.: Wykorzystują co najmniej trzy, a wiele z nich może być stosowanych jednocześnie.

Wpływ religijny (fałszywy prorok) w Księdze Powtórzonego Prawa 13:1-5.

Wpływy rodzinne i społeczne w Księdze Powtórzonego Prawa 13:6-11.

Wpływy społeczności i władz w Księdze Powtórzonego Prawa 13:12-18.

Pytanie: Czy zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 13:1-16 i 18:10-12 powinniśmy dzisiaj zabijać czarowników, nekromantów i wszystkich tych, których Stary Testament nakazuje zabić?

Odp.: Nie. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.

1. Dochodzenie prowadzone przez władze: Nawet w tamtych czasach nie można było po prostu wziąć sprawy w swoje ręce i osobiście zabić kogoś, kogo podejrzewano o takie czyny. Księga Powtórzonego Prawa 13:14 mówi, że miasto miało najpierw przeprowadzić dokładne (i prawdopodobnie oficjalne) dochodzenie.

2. Tylko w ramach teokracji: Izraelici żyli w systemie „teokracji”, w którym mieszkańcy tej ziemi zawarli przymierze z Bogiem, a Tora stanowiła kodeks prawny. Kiedy pobożni Żydzi, tacy jak Daniel, Jonasz, Ezechiel i Nehemiasz, mieszkali i podróżowali poza Izraelem, gdzie nie podlegali teokracji, nie podejmowali żadnych działań mających na celu wyrządzenie krzywdy czarownikom, bałwochwalcom ani innym osobom.

3. Dzisiaj nie żyjemy w systemie „teokracji”. Chociaż niektórzy, tacy jak purytanie, próbowali ustanowić teokrację, Nowy Testament nie zawiera żadnych wskazówek, że powinniśmy podejmować takie próby. Dlatego współcześni chrześcijanie nie powinni wyrządzać krzywdy niemoralnym heteroseksualistom, praktykującym homoseksualistom, bałwochwalcom, członkom sekt i tak dalej. Chociaż morderstwa, kradzieże i inne przestępstwa powinny być karane również dzisiaj, jest to zadaniem rządu; nie powinno być chrześcijańskich strażników porządku. Jednak nawet dzisiaj nie powinniśmy sami podejmować takich działań.

Jak stwierdza „Komentarz biblijny Tony’ego Evansa” na str. 222: „próbą prawdziwego proroka nie jest jego magia, lecz jego przesłanie” (kursywa w oryginale).

Pytanie: Co oznacza ten fragment w odniesieniu do kary śmierci w Księdze Powtórzonego Prawa 13:5?

Odp.: Każdy argument przeciwko karze śmierci oparty na Biblii zostaje obalony przez ten werset. Najsilniejszym argumentem przeciwko karze śmierci jest jedynie to, że czasami zdarzają się osoby niesłusznie skazane z powodu fałszywych zeznań lub niedbalstwa policji. Ale na to również istnieje remedium. Jeśli ktoś świadomie fałszywie oskarża inną osobę, powinien ponieść karę, którą świadomie nałożył na niewinną osobę.

Oto przestępstwa, za które w Starym Testamencie groziła kara śmierci.

Z Biblii studyjnej MacArthura z 1977 r., str. 270

Pytanie: Co w Księdze Powtórzonego Prawa 13:5 mówi się o fałszywych prorokach w Kościele?

Odp.: Chociaż Księga Powtórzonego Prawa 13:5 pokazuje powagę problemu fałszywych proroków i fałszywych nauk, w czasach Nowego Testamentu nie powinniśmy zabijać ludzi, którzy nauczają fałszywie. Nie umniejsza to jednak powagi ich czynów i ważne jest, aby zostali wykluczeni z kościoła, jak pokazują następujące miejsc , 2 List do Tymoteusza 3:5 ; 2 List Jana 9-11 oraz Objawienie 2:20-23. Podobnie powinniśmy unikać tych, którzy trwają w grzechu, zgodnie z 1 Listem do Koryntian 5:5-13; Ewangelią Mateusza 18:17.

Bóg bardzo poważnie traktuje naszą wiarę i praktykę w oddawaniu Mu czci, jak pokazują Księga Powtórzonego Prawa 17:7,12; 19:19; 21:21; 22:21-22,24; 24:7.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 14:1 ktoś miałby ogolić głowę, a następnie zadać sobie rany w hołdzie zmarłym?

Odp.: Nawet jeśli dla ciebie nie ma to sensu, miało sens dla starożytnych mieszkańców Ugaritu, na wybrzeżu Syrii. Golili głowy, jak podają Craigie, str. 229–230, oraz S.R. Driver w Księdze Powtórzonego Prawa, str. 155 i nast. Nacinali się również w żałobie, jak opisuje Coogan, str. 45–46. Oto tekst ugaricki: „Nacina policzki i podbródek, rozcina przedramiona. Orze klatkę piersiową jak ogród; jak dolinę rozcina plecy”. Tabliczka 67 VI z podręcznika ugarickiego, wersy 20–22, z artykułu Elmera B. Snicka „Israel’s Struggle with the Religion of Canaan” [Walka Izraela z religią Kanaanu] w: W. Robert Godfrey i Jesse L. Boyd III, Through Christ’s Word: A Festschrift for Dr Philip E. Hughes, str. 117.

Niestety, zgodnie z Księgą Jeremiasza 41:5, niektórzy Izraelici również nacinali się w żałobie po zmarłych.

W nowszych czasach niewielka liczba dwunastkowych szyitów, na przykład w Iranie, Pakistanie i Indiach, używa biczów z metalowymi elementami, które przerzucają przez ramię, aby zadawać sobie rany na plecach podczas święta Aszury, opłakując Husajna, który został zabity przez sunnitów za to, że nie podporządkował się sunnickiemu kalifowi Mu’awijowi I. Niektórzy mieszkańcy Nowej Gwinei w ramach żałoby usuwają sobie staw palca. Ile kosztują niektóre pogrzeby w krajach zachodnich? Czy te pieniądze mogłyby zostać przeznaczone na pomoc ubogim lub na szerzenie ewangelii?

Chociaż niewielka liczba mnichów rzymskokatolickich praktykowała samobiczowanie, czyniło to jednak z powodu własnych grzechów, a nie w żałobie po zmarłym, i nie było to popierane przez ich Kościół.

W Nowym Testamencie, w 1 Liście do Tesaloniczan 4:13, czytamy, że nie powinniśmy smucić się tak jak reszta świata, która nie ma nadziei.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 14:2 Bóg tak często przypominał Izraelitom, że są Jego szczególnym, świętym ludem?

Odp.: Ile razy Bóg im o tym przypominał w Starym Testamencie? Według „Komentarza biblijnego MacArthura” (str. 216–217) było to ponad 250 razy. Oprócz zwykłego przypominania ludziom, by „robili to” i „nie robili tamtego”, Bóg przypominał im również o motywacji do posłuszeństwa; wynikała ona z tego, kim byli. Dzisiaj, gdy pojawia się pokusa grzechu, przeczytaj Pismo Święte, aby Bóg przypomniał ci, „kim jesteś” i „Kogo znasz”.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 14:3-20 właśnie te zwierzęta uznano za nieczyste, a inne nie?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia. Zwierzęta te zostały pogrupowane jako zwierzęta lądowe, wodne i powietrzne.

Widzimy, że niejedzenie niektórych z tych zwierząt było „rozsądne z higienicznego punktu widzenia”. Niedogotowana wieprzowina może powodować włośnicę, niedogotowane mięso królika – tularemię, a stworzenia morskie żywiące się na dnie, takie jak krewetki i kraby, mogą być nosicielami pasożytów, a ptaki padlinożerne mogą przenosić więcej chorób. Wiemy również, że niektóre z tych zwierząt były wykorzystywane w pogańskich rytuałach. Świnie zabijano podczas rytuałów religijnych Kananejczyków, Syryjczyków i Hetytów. Kruki były uważane za święte przez niektórych Arabów. Jednak bydło i owce były wykorzystywane w wielu pogańskich rytuałach, a mimo to można je było spożywać. Niektórzy próbowali doszukiwać się w tych zwierzętach symboliki, twierdząc na przykład, że przeżuwanie pokarmu jest analogiczne do studiowania prawa, że świnie są nieczyste itp. Należy jednak uważać, by nie przypisywać symboliki czemuś, o czym Bóg nie mówi. Jedyną pewną odpowiedzią jest to, że Bóg nam tego nie powiedział; w rzeczywistości Bóg nie musiał nam tego mówić. Powinniśmy nadal być posłuszni Bogu, nawet jeśli nie znamy powodu.

Pytanie: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 14:21 spożywanie zwierzęcia, które już padło, było zabronione, dlaczego dopuszczalna była jego sprzedaż obcym? Nawet nie-Izraelici mieszkający w Izraelu nie mogli spożywać krwi, jak wynika z Księgi Kapłańskiej 17:10,12.

Odp.: Zwierzętom, które same padły, nie spuszczano krwi. Spożywanie zwierzęcia, które padło bez spuszczenia krwi, było mniej poważnym wykroczeniem niż spożywanie krwi. Podczas gdy Księga Kapłańska 17:10,12 mówi, że osoba spożywająca krew powinna zostać zabita, Księga Kapłańska 17:15 stanowi, że ten, kto spożywa padlinę, z której nie spuszczono krwi, musi obmyć siebie i swoje ubrania, a będzie nieczysty aż do wieczora. Z higienicznego punktu widzenia, jeśli zwierzę zmarło samo, na przykład z powodu choroby, ludzie byliby mniej narażeni na zachorowanie, gdyby go nie zjedli.

Na pierwszy rzut oka wersety te mogą wydawać się archaiczne, ale zawierają one przesłanie, które ma znaczenie również dzisiaj. Chrześcijanie powinni dążyć do wprowadzenia praw zakazujących wszystkim pewnych czynów: morderstwa, kradzieży, gwałtu itp. Jednakże, choć inne rzeczy są grzeszne, można pozwolić tym, którzy chcą popełnić grzech, aby to zrobili. Na przykład, choć picie alkoholu nie jest grzechem, a upijanie się jest grzechem, chrześcijanin może pracować w sieci sklepów spożywczych, która sprzedaje alkohol.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 14:21, Księdze Wyjścia 23:19 i 34:26 nie wolno było gotować koźlęcia w mleku jego matki?

Odp.: Był to makabryczny obraz: wykorzystywanie mleka matki, które zostało wyprodukowane w celu karmienia jej dzieci, do gotowania w nim jej koźlęcia.

Istnieją również dowody na to, że była to praktyka religijna Kananejczyków, Ugaritów lub Siranów, sięgająca aż XV wieku p.n.e. Jednak tekst ugaricki potwierdzający to ma charakter hipotetyczny. Na marginesie, mięso z dodatkiem śmietany może szybciej się psuć.

P: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 14:22-25 można było wykupić pierworodne zwierzęta za pieniądze, czy też nie, jak mówi Księga Liczb 18:17?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę pięć kwestii.

1. Lb 18,14 mówi, że każde pierworodne zwierzę dowolnego gatunku musi zostać oddzielone lub wykupione za pieniądze.

2. Wykupienie za pieniądze oznacza, że płaci się pieniądze i zatrzymuje zwierzę.

3. Księga Liczb 18:17 zawęża ten zakres, stwierdzając, że pierworodnego wołu, owcy lub kozy nie można wykupić za pieniądze.

4. Księga Powtórzonego Prawa również nie mówi, że wołu, owcy lub kozy można wykupić za pieniądze.

5. Księga Powtórzonego Prawa 14:24-25 mówi, że jeśli odległość jest zbyt duża, można „wymienić zwierzę”, co oznaczało sprzedanie zwierzęcia za pieniądze, udanie się do Jerozolimy i wykorzystanie tych pieniędzy na zakup zwierzęcia o równej wartości.

Pytanie: Jak zwykli Izraelici mogli spożywać swoje dziesięciny, skoro zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 14:22-27 dziesięciny były przekazywane Lewitom do spożycia?

O: Istnieją dwie dziesięciny. Pierwsza dziesięcina, wynosząca dziesięć procent, była przeznaczona dla Lewitów i ich rodzin jako środek utrzymania. Druga dziesięcina, zwana dziesięciną świąteczną, wynosiła około trzech procent z jednego źródła lub dziesięć procent z pozostałych dziewięćdziesięciu procent co trzy lata, zgodnie z „The Bible Knowledge Commentary: Old Testament”, str. 289–290. Oba te rodzaje dziesięciny dają w sumie mniej więcej tę samą kwotę. Zarówno wierni, jak i Lewici mogli się nią posilać. W trzecim roku, zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 14:28–29, z dziesięciny mogli również korzystać wdowy, sieroty, a nawet obcy (tj. nie-Izraelici).

Józef Flawiusz i niektórzy rabini błędnie postrzegali to jako „trzecią dziesięcinę”, ale w rzeczywistości jest to jedynie zastosowanie drugiej dziesięciny.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 14:26 i Księdze Wyjścia 29:40 mocny trunek alkoholowy jest dozwolony, czy też nie jest przeznaczony dla królów (Księga Przysłów 20:1), a jedynie dla osób bliskich śmierci, jak mówi Księga Przysłów 31:4-7?

Odp.: Skoro w normalnych okolicznościach ludzie mogli pić alkohol, byleby się nie upili, o ileż bardziej właściwe byłoby stosowanie go jako środka uspokajającego dla osób bliskich śmierci. Alkohol nie był przeznaczony dla kapłanów, gdy wchodzili do namiotu spotkania (Księga Kapłańska 10:8-10), a królowie powinni kierować się wyższymi standardami, jak sugeruje Księga Przysłów 20:1.

P: Dlaczego w czasach starożytnych ludzie popadali w długi, jak opisano w Księdze Powtórzonego Prawa 15:1-3?

Odp.: Chociaż przyczyną mogły być nadmierne wydatki na alkohol, luksusowe dobra itp., w starożytności czynnik ten prawdopodobnie odgrywał mniejszą rolę niż obecnie. Mniej osób mogło nadmiernie wydawać pieniądze, ponieważ często widziały, co spotykało innych. Ponieważ w tamtych czasach nie istniało ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie na życie, pomoc społeczna ani opieka medyczna, ani inne zabezpieczenia finansowe, choroba, wypadek uniemożliwiający pracę lub śmierć głowy rodziny mogły pogrążyć rodzinę w długach. Złe zbiory, wojna, a nawet nadmierne podatki nakładane przez opresyjnych władców mogły również powodować zadłużenie, z którego wielu nie było w stanie się wydostać. Biorąc pod uwagę, że wielu często nie było w stanie spłacić długów, stopy procentowe mogły być wysokie. Na tabliczkach z Nuzi w Syrii, sporządzonych w XV wieku p.n.e., stopy procentowe sięgały nawet 50%.

Pytanie: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 15:1-3 co siedem lat należało umarzać wszystkie pożyczki udzielone współwyznawcom, dlaczego nie umarzano również pożyczek udzielonych osobom spoza Izraela?

Odp.: Pożyczki udzielone współwyznawcom izraelskim umarzano z miłosierdzia. Pismo Święte nie wyjaśnia, dlaczego nie umarzano pożyczek udzielonych nie-Izraelitom, ale nietrudno dostrzec powód.

Ponieważ Izraelici mieli być właścicielami ziemi w Izraelu, obcokrajowcy przebywający tam z długami znajdowali się tam z powodów handlowych lub jako najemni robotnicy. Obcokrajowcy zawsze mogli wrócić do swojego ludu.

P: Jak Stary Testament w Księdze Powtórzonego Prawa 15 ma się do innych starożytnych kodeksów prawnych?

O: Podczas gdy według Księgi Powtórzonego Prawa niewolnik miał odzyskać wolność po sześciu latach, zgodnie z Kodeksem Hammurabiego mógł to uczynić już po trzech latach. Babiloński Kodeks Lipit-Isztar stanowi, że niewolnik mógł odzyskać wolność po odpokutowaniu dwukrotności swojego długu lub dwukrotności ceny, za jaką został nabyty. Wydaje się to zdecydowanie faworyzować właściciela.

P: W jaki sposób Księga Powtórzonego Prawa 15:1-11 odnosi się do Księgi Wyjścia 23:10-11?

Odp.: „Siódmy rok”, czyli rok jubileuszowy, jest taki sam w obu przypadkach. Był to rok, w którym pola miały pozostać niezaorane, długi umorzone, a niewolnicy uwolnieni. Więcej informacji można znaleźć w „Encyklopedii trudności biblijnych” na stronach 149–150.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 15:4 napisano, że wśród Izraelitów nie powinno być ubogich, skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 15:11 jest mowa o tym, że ubodzy zawsze będą wśród nich?

O: Bóg nałożył na nich obowiązek dbania o wszystkich ubogich wśród Izraelitów. Jednak Bóg wiedział, że nie wszyscy wypełnią swoje obowiązki i że zawsze będą wśród nich ubodzy.

Biblia jest zarówno księgą ideałów, jak i realizmu; my również powinniśmy mieć zarówno wysokie ideały, jak i realizm. Jeśli ktoś ma cele, ale jest oderwany od rzeczywistości, jego idealizm nie jest zbyt przydatny. Postrzeganie rzeczywistości bez ideałów również nie jest zbyt przydatne.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 15:12-13 Biblia wydaje się tak męsko-szowinistyczna i zawsze używa zaimka „on”?

Odp.: W języku hebrajskim nigdy nie używano rozróżnienia „on/ona”, jak to czasami ma miejsce w języku angielskim. Podobnie jak w języku angielskim, czasami używano słowa „on”, aby oznaczać zarówno „on”, jak i „ona”. Przykładem, zarówno w języku hebrajskim, jak i angielskim, jest Księga Powtórzonego Prawa 15:13, gdzie pojawia się słowo „on”, podczas gdy w Księdze Powtórzonego Prawa 15:12 kontekst wyraźnie wskazuje na osobę płci męskiej lub żeńskiej.

P: Czy Księga Powtórzonego Prawa 15:12-18 jest sprzeczna z Księgą Wyjścia 21:26?

O: Nie. Księga Wyjścia 21:26 mówi, że każdy niewolnik miał prawo do uwolnienia, jeśli właściciel wybił mu oko lub wybił ząb. Księga Powtórzonego Prawa 15:12-18 mówi, że hebrajscy niewolnicy mieli być uwalniani co siedem lat, w roku jubileuszowym. Jedynym wyjątkiem byli hebrajscy niewolnicy, którzy kochali swoich panów i dobrowolnie zdecydowali się pozostać ich niewolnikami na całe życie.

Jeśli pan później przypadkowo wybiłby im oko lub ząb, niewolnik miał prawo do uwolnienia, ale nie był zmuszony do skorzystania z tego prawa.

Prawo to jest interesujące, ponieważ choć kara dla pana wydaje się łagodna, to i tak skutecznie eliminowała wszelkie bodźce do znęcania się nad niewolnikami.

Pytanie: Czy zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 16:5 baranka paschalnego należało zabić w świątyni, czy też w domu, jak mówi Księga Wyjścia 12:7?

Odp.: W Egipcie, zanim powstała świątynia, baranka paschalnego należało zabić w domu. Po wybudowaniu świątyni baranka należało zabić właśnie tam. Później, gdy Żydzi zamieszkali w Ziemi Obiecanej, obchodzili Paschę w Jerozolimie.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 16:16-17 wspomniano o mężczyznach, a nie wspomniano o kobietach i dzieciach?

Odp.: Księga Powtórzonego Prawa 16:16-17 mówi, że każdy mężczyzna miał się stawić i nie przychodzić z pustymi rękami. Innymi słowy, żaden mężczyzna, jako głowa rodziny, nie był zwolniony z obowiązku przyniesienia wymaganych dziesięcin i ofiar.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 16:21 Żydzi nie mogli sadzić drzew w celach religijnych?

Odp.: Z trzech ważnych powodów.

1. Księga Powtórzonego Prawa 16:21 po prostu mówi, żeby tego nie robić, a oni mieli być posłuszni temu, co powiedział Bóg.

2. Drzewa nigdy nie były częścią ofiary składanej Prawdziwemu Bogu.

3. Księga Powtórzonego Prawa 12:3 pokazuje, że święte gaje drzewne były częścią kultu innych bogów. Drzewa odgrywały znaczącą rolę w kulcie Baala i niektórych greckich bogów.

Trzeci powód jest szczególnie ważny. Jeśli wykonywanie jakiejś czynności jest częścią religii pogańskiej i mogłoby

a) skłoni cię do oddawania czci pogańskim bogom

b) skłonić innych do czczenia pogańskich bogów, lub

c) stwarzać wrażenie, że czcisz pogańskich bogów,

to nie należy tego robić.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 17:6, 19:15 oraz w Księdze Liczb 35:30 jest błędem skazać kogokolwiek za morderstwo, o ile nie ma dwóch lub więcej ludzkich świadków?

Odp.: Wymóg dwóch świadków dotyczył zarówno cudzołóstwa i kradzieży, jak i morderstwa, a rzadko zdarza się, by dwóch naocznych świadków było świadkami cudzołóstwa lub kradzieży. Dwie kwestie do omówienia dotyczące użycia hebrajskiego terminu oznaczającego świadka.

1. Księga Kapłańska 5:1 pokazuje, że świadek to nie tylko naoczny świadek przestępstwa. Świadkiem jest również każdy, kto posiada dowody mogące wykazać niewinność lub winę danej osoby.

2. Słowo oznaczające „świadka” może również oznaczać zarówno dowód, jak i osobę. Na przykład w Księdze Wyjścia 22:13 części martwego zwierzęcia również mogą stanowić świadectwo. Więcej informacji można znaleźć w „Encyklopedii trudności biblijnych” (Encyclopedia of Bible Difficulties), str. 143.

Pytanie: Co oznacza w Księdze Powtórzonego Prawa 18:10 zakaz „przechodzenia swoich dzieci przez ogień”?

Odp.: Był to zwyczaj Kananejczyków polegający na składaniu w ofierze swoich pierworodnych poprzez spalenie ich na śmierć, jak wyjaśnia Księga Powtórzonego Prawa 12:31.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 18:10 nie wolno pozostawić przy życiu czarowników i nekromantów?

Odp.: Niektórym wydaje się to surową karą dla ludzi, którzy nie wyrządzają innym fizycznej krzywdy. Jednak wyrządzają oni innym krzywdę duchową, prowadząc ich do piekła. Dlatego w ramach teokratycznego systemu rządów Starego Testamentu kara była taka sama jak dla bałwochwalców.

P: Czy zakaz kontaktu z siłami nadprzyrodzonymi zawarty w Księdze Powtórzonego Prawa 18:10 stoi w sprzeczności z obecnością proroków w Biblii, jak twierdził pewien ateista?

Odp.: Nie. Jest to absurdalne z dwóch powodów.

1. Nawet gdyby istniał zakaz dotyczący „wszelkich” kontaktów z siłami nadprzyrodzonymi, z pewnością żaden poważny badacz Słowa Bożego nie zinterpretowałby tego jako zakazu wszelkich modlitw skierowanych do Boga.

2. Nigdy nie istniał zakaz wszelkich kontaktów z siłami nadprzyrodzonymi, jak najwyraźniej wyobraża sobie ateista. Zakaz dotyczy raczej wróżbiarstwa i czarów. Ludzie nie powinni próbować nawiązywać kontaktu z duchami zmarłych, demonami ani aniołami. Chociaż aniołowie pojawiali się później przed pobożnymi ludźmi, takimi jak Daniel, to anioł inicjował ten kontakt, a nie człowiek.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 18:17-19; 33:1-2 oraz 34:10-11 przepowiedziano pojawienie się Mahometa, jak twierdzą niektórzy muzułmanie?

Odp.: Nie. Księga Powtórzonego Prawa 18:15-18 mówi, że Bóg wzbudzi proroka, którego będą słuchać, podobnie jak Mojżesza, spośród ich braci. Czy Jezus był prorokiem? Czy wielu Żydów słuchało Jezusa? Czy Jezus był wśród Żydów? Czy Jezus był Żydem? Muzułmanie nie powinni mieć problemu z przyznaniem, że ten werset pasuje bardziej do Jezusa niż do Mahometa. Oto kilka dodatkowych argumentów.

a. Księga Powtórzonego Prawa 33:1-2 mówi o „Panem”, a muzułmanie nie nazywają Mahometa swoim Panem. (Muzułmanie alawiccy i inne grupy ghulat uważają Mahometa za Boga, ale są to wyjątki.)

b. Księga Powtórzonego Prawa 34:10 mówi, że „od tamtej pory nie powstał w Izraelu prorok podobny do Mojżesza”. Ten napis pogrzebowy został sporządzony, prawdopodobnie przez Jozuego, na długo przed przyjściem Jezusa.

c. Księga Powtórzonego Prawa 34:10 wspomina o „twarzą w twarz”, a Mahomet nigdy nie twierdził, że otrzymywał swoje słowa bezpośrednio od Allaha, lecz za pośrednictwem aniołów (Sura 2:97). Jezus komunikował się bezpośrednio z Bogiem Ojcem, zgodnie z Ewangelią św. Jana 1:18 i innymi fragmentami.

d. Następny werset, 34:11, mówi, że żaden inny prorok nie dokonał tak niesamowitych cudów jak Mojżesz. Mahomet w Koranie zasadniczo nie dokonywał cudów, z wyjątkiem rzekomej wizyty w meczecie w Jerozolimie (co można udowodnić, że w tamtym czasie nie istniał) oraz rozdzielenia księżyca na dwie części (czego nikt inny nie widział).

e. W samym Koranie, w surze 29:27, jest napisane, że proroctwo pochodziło od Izaaka i Jakuba. W tłumaczeniu Koranu autorstwa Yusufa Ali czytamy: „I daliśmy (Abrahamowi) Izaaka i Jakuba, i przeznaczyliśmy wśród jego potomstwa proroctwo i objawienie…” Chociaż nawiasy wokół imienia „Abraham” występują w tłumaczeniu Yusufa Ali, to samo słowo „Abraham” nie występuje w języku arabskim, a Yusuf Ali uznał za konieczne dodanie imienia „Abraham” do tekstu, który muzułmanie uważają za słowo Boże.

f. Wreszcie apostoł Jezusa, Piotr, stwierdził w Dziejach Apostolskich 3:22-26, że proroctwo to wypełniło się w Jezusie. Apostoł Piotr był w doskonałej pozycji, by to wiedzieć.

1. Albo Jezus popełnił wielki błąd, pozwalając oszustowi, jakim był Piotr, wprowadzać w błąd przez prawie 2000 lat ludzi, którzy starali się podążać za Bogiem, a Bóg nie kiwnął palcem, by powiedzieć ludziom prawdę.

2. Albo Jezus wiedział, co robi, wybierając Piotra, a Bóg nie poprawiał czegoś, co nie wymagało poprawy.

3. Albo Piotr tego nie powiedział, a Księga Dziejów Apostolskich została zafałszowana przed pierwszą pozabiblijną wzmianką, jaką mamy na ten temat w odniesieniu do Chrystusa, która pochodzi z około 138 r. n.e.

Oto najwcześniejsze greckie rękopisy, jakie posiadamy, wraz z datami, zawierające fragment Dziejów Apostolskich 3:22-36.

Vaticanus [B] 325–350 r. n.e.

Sinaiticus [Si] 340–350 r. n.e.

Koptyjski bohairski [Boh] III/IV w.

Aleksandryjski [A] ok. 450 r. n.e.

Koptyjski sahidyjski [Sah] III/IV w.

Efraemowski Rescriptus [C] V w.

Bezae Cantabrigiensis [D] V, VI

Oto tłumaczenia tych wersetów, jakie posiadamy w innych językach

Ormiański [Arm] V w.

gruziński [Geo] V w.

Łacińska Wulgata [Vg] IV–V w.

etiopski [Eth] VI w.

Peshitta syryjska [SyrP] IV–VII w.

Pisarze wczesnego Kościoła wskazywali, że ten werset odnosi się do Jezusa. Niektórzy z nich to

Justyn Męczennik urodził się około 114 r. n.e., choć niektórzy uważają, że w 110 r. n.e. Swoją „Pierwszą apologię” napisał między 138 r. n.e. a swoją śmiercią w 165 r. n.e. Oczywiście musiał zapoznać się z tą przepowiednią odnoszącą się do Chrystusa, zanim ją spisał.

Ireneusz pisał w latach 182–188 n.e.

Tertulian w latach 220–220 n.e.

Orygenes: 225–254 r. n.e.

Archelausz (262–278 r. n.e.) również omawia Księgę Powtórzonego Prawa 18:15, pokazując, w jaki sposób odnosi się ona do Jezusa Chrystusa, w dziele „Spór z Manesem”, rozdz. 43, str. 219

Chryzostom – 407 r. n.e.

Muzułmanin musiałby stwierdzić nie tylko, że Justyn się mylił, ale także, że wszystkie rękopisy Nowego Testamentu błędnie zapisały słowa Piotra.

Ponadto tłumaczenia na inne języki powstały bardzo wcześnie; podane powyżej daty nie są datami pierwszych tłumaczeń, lecz jedynie datami najwcześniejszych rękopisów, które przetrwały do dziś. Są one cenne, ponieważ stanowią niezależny łańcuch przekazu, który można wykorzystać do weryfikacji greckich rękopisów. Łańcuch przekazu tych rękopisów, od Afryki po Azję, jednogłośnie potwierdza, że Piotr stwierdził, iż odnosi się to do Jezusa.

Pytanie: Jak na podstawie Księgi Powtórzonego Prawa 18:20-22 można rozpoznać, czy prorok jest fałszywym prorokiem?

Odp.: Biblia podaje dwa powody i wskazuje na dwa kryteria.

1. Jeśli nawołują do oddawania czci innym bogom lub prorokują lub nauczają o Bogu rzeczy, których Bóg nie nakazał. Księga Powtórzonego Prawa 18:20-21; 1 List św. Jana 4:1-3; Księga Jeremiasza 6:13

Pierwsze kryterium: Jeśli prorok wyraża swoją opinię na temat tego, czego pragnie prawdziwy Bóg, nie prorokując, jego opinie mogą być błędne, tak jak opinie każdego innego człowieka. Jako przykład zobacz słowa Natana skierowane do Dawida w 1 Kronik 17:2-4.

2. Jeśli prorok wygłasza fałszywe przepowiednie. Księga Powtórzonego Prawa 18:21-22.

Drugi warunek: Jeśli prorok wygłasza proroctwo warunkowe, a warunki te nie zostaną spełnione. Proroctwa dotyczące sądu i zniszczenia są zawsze uzależnione od tego, czy dana osoba lub naród nie okaże skruchy. Jako przykład zobacz Księgę Jonasza 3:1-10.

Pytanie: Jak powinniśmy postąpić w sytuacji, gdy ktoś wyrządza krzywdę innej osobie nieumyślnie, o czym mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 19:1-6?

Odp.: Z jednej strony nie powinno się tego traktować tak samo jak czynu umyślnego, ponieważ osoba ta nie miała złych zamiarów ani nie zamierzała tego zrobić. Z drugiej strony może ona nie być całkowicie niewinna, ponieważ mogła nie zachować wystarczającej ostrożności. Co powiedzieć o nastoletnim kierowcy, który przypadkowo zabija osobę przechodzącą przez ulicę podczas nielegalnego wyścigu? Albo o ludziach, którzy wiedzą, że są pijani, ale myślą, że mogą to „zrekompensować” i mimo to prowadzą samochód. W jednym z europejskich krajów kiedyś obowiązywała zasada, że jeśli złapano kogoś na prowadzeniu pojazdu pod wpływem alkoholu, tracił prawo jazdy – na zawsze.

Kiedyś zapytałem grupę nastolatków w szkółce niedzielnej, czy małe dziecko, które przypadkowo przewróciło lampę i ją stłukło, powinno dostać klapsa, czy nie? Około połowa odpowiedziała „tak”, a połowa „nie”. Prawidłowa odpowiedź mogłaby brzmieć: „potrzebujemy więcej szczegółów”. Jeśli dziecko było zbyt nieostrożne, szalało lub biegało po domu z rodzeństwem, to tak. Ale jeśli dziecko przypadkowo się potknęło lub zostało popchnięte, to nie.

Ciekawe jest to, że w języku hebrajskim słowo oznaczające krewnego-odkupiciela w małżeństwie to „go’el” w Księdze Rut. Hebrajskie słowo oznaczające mściciela krwi to „go’el haddam”, czyli w pewnym sensie krewny-odkupiciel sprawiedliwości dla zamordowanego.

Pytanie: Jak w dzisiejszych czasach ludzie mogą „przesuwać kamienie graniczne”, o czym mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 19:14; 27:17; Księdze Hioba 24:2; Księdze Przysłów 22:28; 23:10, Księdze Izajasza 5:8 i Księdze Ozeasza 5:10?

Odp.: Kilka dekad temu w Teksasie byli ludzie, którzy sporządzali fałszywe akty notarialne, nadając sobie tytuł własności i prawo do gruntów. Nadużywanie prawa, w tym fałszywe dokumenty, fałszywe zeznania i łapówki, może sprawić, że kradzież cudzej własności będzie wyglądała na „legalną”.

Na marginesie, w późniejszym okresie w prawie rzymskim karą za przesunięcie kamienia granicznego była śmierć, zgodnie z Komentarzem Keila-Delitzscha do Starego Testamentu, tom 1, część 3, str. 399.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 19:16 jeden świadek mógł oskarżyć kogoś, skoro w Księdze Liczb 35:30, Księdze Powtórzonego Prawa 17:6, Księdze Powtórzonego Prawa 19:15 i w innych miejscach jest napisane, że wszystko musi być potwierdzone przez dwóch lub trzech świadków?

Odp.: W idealnym przypadku wszystko powinno być potwierdzone przez dwóch lub trzech świadków, przy czym należy pamiętać, że świadek może stanowić dowód, a nie tylko być osobą. Jednak w Księdze Powtórzonego Prawa 19:16 przewidziano sytuację, w której jedna osoba może oskarżyć kogoś. Innymi słowy, oskarżony nie powinien zostać uniewinniony tylko dlatego, że jest tylko jeden świadek, ani też nie należy zawsze wierzyć pojedynczemu świadkowi, który mógłby kłamać. Należy raczej przeprowadzić dokładne dochodzenie, aby znaleźć więcej dowodów lub kolejnych świadków.

P: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 19:19 nie jest zbyt surowe karanie fałszywego świadka tą samą karą, jaką miałby otrzymać fałszywie oskarżony?

Odp.: Wcale nie. Człowiek może zabić słowami równie łatwo, jak własnymi rękami. Niezależnie od tego, czy użyłby rąk, czy też złośliwego oszustwa i systemu prawnego, fałszywie oskarżony i tak by zginął. Przynajmniej w przypadku zabójstwa własnymi rękami reputacja ofiary pozostaje nienaruszona. Zabójstwo słowami niszczy reputację osoby, a także zabija jej ciało.

Dla porównania, babiloński Kodeks Hammurabiego również stanowi, że osoba, która fałszywie oskarżyła inną o morderstwo, powinna zostać skazana na śmierć. Więcej informacji można znaleźć w „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 3, str. 126.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 19:21, Księdze Kapłańskiej 24:20 oraz Księdze Wyjścia 21:22-24 Biblia mówi: „oko za oko”?

Odp.: Te trzy fragmenty Starego Testamentu stanowią część prawa sądowego. Wypłacane odszkodowanie i wymierzana kara miały być proporcjonalne do przestępstwa: ani więcej, ani mniej. W jednym wersecie Nowego Testamentu Jezus nakazuje wierzącym praktykować przebaczenie i miłosierdzie zamiast zasady „oko za oko”. Oto te cztery fragmenty.

Księga Wyjścia 21:22-24 wspomina o orzeczeniach sądowych, w tym o postępowaniu przed sądem, w przypadku gdy mężczyzna uderzy kobietę w taki sposób, że przedwcześnie rozpocznie poród.

Księga Kapłańska 24:20 wspomina o wyroku za zranienie lub zabicie innych osób. Jednak miasta schronienia były dostępne w przypadku nieumyślnego zabójstwa i, jak można przypuszczać, nieumyślnego wyrządzenia krzywdy.

Księga Powtórzonego Prawa 19:21 mówi o fałszywym świadku, któremu powinno się wyrządzić to samo, co jego kłamstwa spowodowałyby komuś innemu.

Jezus powiedział w Ewangelii Mateusza 5:38, że choć słyszeliście, iż powiedziano: „Oko za oko…”, nie powinniśmy stawiać oporu złemu człowiekowi, lecz nadstawiać drugi policzek.

Tertulian w dziele „Pięć ksiąg przeciwko Marcionowi”, księga 2, rozdz. 18 (207/208 r. n.e.) był pierwszym znanym nam autorem, który odpowiedział na to pytanie, i przypomniał swoim czytelnikom, że celem tego prawa było powstrzymanie przemocy. W książce „To, co wiesz, może nie być prawdą: wyjaśnienie 220 błędnych interpretacji tekstów biblijnych” (str. 62–63) stwierdza się, że ogranicza to zemstę. W społeczeństwie bez policji zemsta nie powinna być surowsza niż pierwotny czyn. Kara za przestępstwo popełnione wobec osoby ubogiej powinna być taka sama jak kara za przestępstwo popełnione wobec osoby bogatej.

Ponadto ludzie musieli najpierw nauczyć się, czym jest sprawiedliwość, zanim mogli zrozumieć, czym są miłosierdzie i przebaczenie.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 19:21 Biblia wydaje się pozbawiona miłości, nauczając zasady „oko za oko”?

Odp.: Chociaż odnosi się to do sprawiedliwości, a nie do miłości, musisz zrozumieć sprawiedliwość, zanim będziesz w stanie docenić miłosierdzie. Jeśli nie zdajesz sobie sprawy, że złe uczynki pociągają za sobą poważną karę, nie da się docenić przebaczenia za te uczynki. Zobacz poprzednie pytanie, aby dowiedzieć się, dlaczego wydano to przykazanie.

Wyobraźmy sobie przez chwilę, że ludzie nigdy nie słyszeli o zasadzie „oko za oko”, a trzy fragmenty Starego Testamentu, w których jest o tym mowa, nie istniały.

W Księdze Wyjścia 21:22-24 zabijanie niemowląt lub dokonywanie aborcji nie byłoby wówczas traktowane poważnie.

W Księdze Kapłańskiej 24:20 złośliwe zranienie osoby dorosłej byłoby jedynie drobnym problemem.

W Księdze Powtórzonego Prawa 19:21 świadek, który skłamał, próbując doprowadzić do niesprawiedliwego ukarania kogoś, pozostałby bezkarny.

Społeczeństwo, w którym panuje sprawiedliwość, a także miłość, jest w rzeczywistości społeczeństwem bardziej pełnym miłości niż to, które (na próżno) próbuje opierać się wyłącznie na miłości, bez pojęcia sprawiedliwości. Niestety, niektórzy uważają, że właśnie takie może być społeczeństwo.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 20:1-15 Bóg zezwolił na wojnę ofensywną?

Odp.: Nie ma tu mowy o Kananejczykach ani o nie-Kananejczykach. Izraelici musieli walczyć, by obalić ucisk ze strony Midianitów, Ammonitów, Syryjczyków i innych.

Świadczy to o tym, że Bóg nie był pacyfistą w Starym Testamencie, a podobnie nie jest przeciwny wszelkiemu zabijaniu, np. egzekucjom z uzasadnionych powodów, o czym mowa w Nowym Testamencie, w Liście do Rzymian 13:4.

P: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 20:16-18 Izraelici mieli zabić każdego wroga, czy też mieli oszczędzić niektórych, jak mówi Księga Powtórzonego Prawa 20:11-14?

Odp.: Pomiędzy wersetami 11–14 a wersetami 16–18 znajduje się werset 15. Werset 15 mówi, że poprzednie wersety dotyczyły miast oddalonych od miejsca ich zamieszkania. Werset 16 mówi, że to, co następuje, dotyczy miast kananejskich w Ziemi Obiecanej.

Pytanie: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 20:17 Bóg wiedział, że Hetyci (= Gibeonici) w Palestynie staną się Jego lojalnymi sługami świątynnymi, dlaczego nakazał ich tutaj unicestwić?

Odp.: Jest to interesujący przypadek, w którym objawiona wola Boga różniła się od Jego woli zamierzonej, jednak objawione przez Boga przykazanie odegrało rolę w urzeczywistnieniu Jego woli zamierzonej.

1. Ani Hetytom, ani Izraelitom nie powiedziano: „nie martwcie się, Hetyci zostaną oszczędzeni”. Gibeonici mieli takie same obawy jak inni Kananejczycy, ale pod wpływem tego niepokoju postanowili dążyć do pokoju z Izraelitami.

2. Następnie opatrzność Boża, objawiająca się poprzez błąd ze strony przywódców Izraelitów, sprawiła, że oszczędzili oni Gibeonitów.

3. Gibeonici posługiwali się podstępem i kłamstwami, ale Bóg nie ogranicza się do stosowania dobrych środków, by zrealizować swoją wolę.

4. W późniejszym okresie historii Gibeonici stali się lojalnymi sługami świątynnymi.

Drugi, bardzo podobny przypadek powinien być nam dzisiaj znany. Bóg pragnie, by wszyscy zostali zbawieni. Bóg wie, kim są wybrani. Jednak Bóg (szczerze) ostrzega wszystkich, że pójdą do piekła, jeśli odrzucą Jezusa. Z jednej strony wybrani nie mają się czym martwić, ponieważ staną się dziećmi Bożymi. Z drugiej strony Bóg nie powiedział, kim są wybrani.

Warto zastanowić się nad tym, że w kwestii wyboru i wolnej woli nic nie powstrzymało pozostałych Kananejczyków przed zrobieniem tego, co zrobili Gibeonici. Nie ma jednak żadnych wzmianek, by jacykolwiek inni Kananejczycy próbowali tego dokonać, a nawet pragnęli tego spróbować.

Więcej informacji można znaleźć w omówieniu Księgi Rodzaju 20:3-6, Księgi Powtórzonego Prawa 20:17; Księgi Jeremiasza 15:6; Księgi Jonasza 3-4; Jonasza 3:10 oraz Jonasza 4:1-2.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 20:19-20 nie wolno im było wycinać drzew podczas oblężenia miasta?

Odp.: Gdyby Izraelici zwyciężyli, wycinanie drzew owocowych doprowadziłoby do zubożenia ziemi. Gdyby przegrali, wycinanie drzew owocowych miałoby wpływ nie tylko na obecnych dorosłych, ale także na ich dzieci i potomków. Drzewa oliwne są drzewami owocowymi i mogą żyć nawet tysiąc lat. Bóg nie miał nic przeciwko temu, by walczyli, ale nie zgadzał się na niszczenie ziemi. Ponadto drzewa odgrywają kluczową rolę ekologiczną w stabilizacji gleby i zapobieganiu erozji. W przeciwieństwie do tego Egipcjanie i Asyryjczycy stosowali taktykę spalonej ziemi. Egipski fresk przedstawia żołnierzy wspinających się na mury miasta, a innych wycinających drzewa. Egipski opis inwazji na Syrię brzmi: „Pozbawiłem ich samych źródeł życia, gdyż wyciąłem ich zboże i ściąłem wszystkie ich gaje oraz wszystkie ich piękne drzewa. Zniszczyłem to”. Mówili również: „Stała się to kraina, »na której nie ma drzew«”. Według książki J.B. Pritcharda *Ancient Near Eastern Texts*, str. 240, 276–279, 288, 299–300.

Pytanie: Jak w Księdze Powtórzonego Prawa 21:1-9 radzono sobie z nierozstrzygalną niepewnością w sprawach sądowych i jak my powinniśmy postępować?

Odp.: Widzimy tu kilka kwestii. Próbowali znaleźć mordercę. Uznali, że to nadal było złe,

Złożenie ofiary podkreślało, że było to nadal złe i grzeszne, nawet jeśli nie udało im się schwytać sprawcy. Wiąże się to z koncepcją prawną, której brakuje w dzisiejszym zachodnim prawie: grzech społeczności. Ponieważ doszło do morderstwa, najbliższa wioska była winna tego morderstwa, ponieważ nie była w stanie postawić mordercy przed sądem, a morderca najprawdopodobniej mieszkał w tej wiosce. Wioska złożyła więc ofiarę za swoją winę; starszyzna umyła ręce, symbolicznie oświadczając, że nie wiedziała nic o zbrodni ani o tożsamości mordercy, co zatuszowało ich winę. Nie była to ofiara w tradycyjnym sensie, ponieważ nie przelano krwi, nie odbyła się w miejscu kultu, a kapłani ani Lewici jej nie złożyli. Kapłani byli jednak obecni, aby upewnić się, że wszystko przebiegało zgodnie z zasadami. Oczywiście, gdyby morderca został później schwytany, nadal czekałby go ten sam wyrok.

Zgodnie z prawem hetyckim odpowiedzialność za nierozwiązane morderstwo spoczywała najpierw na właścicielu pola, a jeśli nie było właściciela – na najbliższej wsi, jak podaje „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 3, str. 130–131.

Dzisiaj musimy zdać sobie sprawę, że jeśli sąd ogłasza kogoś „niewinnym”, nie oznacza to, że osoba ta jest niewinna lub nie popełniła przestępstwa, a raczej, że sąd uznał, iż nie ma wystarczających dowodów, by udowodnić jej winę ponad wszelką wątpliwość. Niezręcznym rozwiązaniem jest „podział różnicy”, tak jak uczynił to Dawid w przypadku Mefiboszeta i Ziby w 2 Księdze Samuela 19:24-30.

Pytanie: Jak, w świetle Księgi Powtórzonego Prawa 21:1-9, powinniśmy radzić sobie z niepewnością co do tego, z kim współpracować i komu ufać w sprawach biznesowych i przy podejmowaniu innych decyzji?

Odp.: Jak mawiał prezydent Ronald Reagan: „ufaj, ale weryfikuj”. Jeśli ktoś jest nieuczciwy w drobnych sprawach, które przynoszą mu niewielką korzyść, co powstrzyma go przed nieuczciwością w sprawach poważnych, które przyniosłyby mu ogromne korzyści? Dlaczego podczas sprawdzania przeszłości kandydatów do pracy w sektorze finansowym pytano o ocenę kredytową lub o to, czy masz długi hazardowe? Jest ku temu dobry powód.

Gdybym przeprowadzał rozmowę kwalifikacyjną z kandydatem na stanowisko wymagające dużego zaufania, zapytałbym go: „Gdybyś mógł ukraść milion dolarów z firmy, wiedząc, że ujdzie ci to na sucho, czy byś to zrobił?”. Odpowiedź nie byłaby zbyt interesująca, ponieważ oczywiście prawie każdy kandydat odpowiedziałby „nie”. Ale wtedy zapytałbym go: „Dlaczego?”. Jego odpowiedź mogłaby nie być taka sama jak moja, ale lepiej, żeby miał odpowiedź – i to szybko.

Pytanie: Jak, zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 21:1-9, powinniśmy ogólnie radzić sobie z niepewnością przy podejmowaniu decyzji?

Odp.: Oto pięć sugestii.

Po pierwsze, z pokorą; wszystko wiąże się z niepewnością, której nikt poza Bogiem nie jest w stanie poznać. Zawsze miej świadomość, że możesz się mylić.

Po drugie, trwaj w modlitwie. Bóg często nie uchroni cię przed popełnieniem błędów, ale może pomóc ci się z nich podnieść.

Po trzecie, przygotujcie się na nieprzewidziane okoliczności, czyli miejcie plan awaryjny.

Po czwarte, zrozum typowe ludzkie słabości związane z podejmowaniem decyzji. Często w nielogiczny sposób faworyzujemy przewidywany wynik, którego pragniemy, alternatywę, o której usłyszeliśmy jako pierwszej, lub alternatywę, którą inni uważają za prawdopodobną.

Po piąte, szukaj pewności siebie, a nie pewności. Pewien odnoszący sukcesy inwestor giełdowy zaczął inwestować również dla swoich rodziców. Zainwestował pieniądze rodziców w te same akcje, co swoje, ale z czasem zauważył, że przynoszą one niższy zwrot. Szukał przyczyny tego stanu rzeczy i odkrył, że kiedy sądził, iż cena akcji może wzrosnąć, najpierw sam w nią inwestował. A kiedy był pewien, że ryzyko nie jest zbyt duże, dopiero wtedy inwestował pieniądze rodziców. Jednak ponieważ był nadmiernie ostrożny w przypadku pieniędzy rodziców, nie zarobili oni zbyt wiele. Jeśli czekasz na pewność przed podjęciem decyzji, większość korzyści płynących z danej okazji może już minąć. Nie możesz nadmiernie analizować i czekać na pewność co do czegoś, ale możesz przeanalizować to na tyle, by nabrać pewności siebie, zdając sobie jednocześnie sprawę, że możesz się mylić.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 21:11-16 wprowadzono te przepisy dotyczące kobiet wziętych do niewoli?

Odp.: Żołnierz mógł poślubić kobietę z niewoli, zachowując godność, albo w ogóle tego nie robić. Prawo to odzwierciedla wyższe postrzeganie kobiet, co stanowi ostry kontrast w stosunku do typowych zwyczajów większości narodów, zarówno starożytnych, jak i współczesnych.

Jedynym znaczącym wyjątkiem była flota chińskiego pirata Zheng Yi Sao (1801–1844), licząca nawet 400 statków. Mieli oni około 40 000 do 80 000 marynarzy. Chińska dynastia Qing walczyła z piratami, ale wycofała się po utracie połowy swoich statków. Chińczycy i Portugalczycy razem nie byli w stanie pokonać piratów. Ostatecznie rząd zaoferował piratom ziemię i amnestię, jeśli zrezygnują z piractwa. Zgodzili się, a obie strony dotrzymały słowa. Yi Sao ogłosiła, że każdy gwałciciel zostanie ścięty. Pirat musiał poślubić kobietę, zanim mógł z nią uprawiać seks. Zdrada nowej żony również skutkowała ścięciem. Nawiasem mówiąc, Zheng Yi Sao była kobietą.

W starożytności, gdy miasto miało zostać zdobyte, kobiety ubierały się w swoje najlepsze stroje, aby uzyskać wyższy status jako żona lub konkubina zamiast zwykłej niewolnicy. Należy zauważyć, że mogli uczynić schwytaną kobietę niewolnicą, ale nie mogli jej dotykać seksualnie bez poślubienia jej, a także nie mogli najpierw uczynić jej żoną, a potem niewolnicą.

Odczekanie miesiąca i zmiana eleganckich ubrań dawały kobiecie czas na opłakiwanie rodziny, która albo zginęła, albo której prawdopodobnie już nigdy nie zobaczy. Miesiąc miał zapewnić, że mężczyzna naprawdę ją polubi bez jej eleganckich ubrań, a także pozwoliłby ustalić, czy jest w ciąży, czy nie. Jeśli jednak mężczyzna nie polubił kobiety – być może dlatego, że ona nie polubiła jego – musiał ją uwolnić. Żeby było całkowicie jasne: Księga Powtórzonego Prawa 21:15 mówi, że mężczyzna nie mógł jej sprzedać ani traktować brutalnie.

W przeciwieństwie do tego, w późniejszych czasach Wikingowie, gdy się spotykali, mogli dokonywać wymiany lub handlu kobietami-jeńczyniami.

W ostrym kontraście do Prawa Bożego zawartego w Torze, w islamie osoby niebędące muzułmanami błędnie sądzą, że muzułmańscy mężczyźni mogą utrzymywać stosunki jedynie z maksymalnie czterema żonami (z wyjątkiem Mahometa, który potrzebował specjalnego zwolnienia). W rzeczywistości Koran zezwala muzułmańskim mężczyznom na posiadanie maksymalnie czterech żon oraz „kobiet, które posiadają ich prawe ręce”. Były to jeńczynie i niewolnice, a pobożny muzułmanin mógł utrzymywać stosunki z dowolną liczbą z nich. Musieli jednak odczekać jeden cykl menstruacyjny przed poślubieniem ich, aby upewnić się, czy syn urodzony przez jeńczynię jest ich, czy nie.

„…Wyruszyliśmy wraz z Posłańcem Allaha (niech spoczywa w pokoju) na wyprawę do Bi’l-Mustaliq i pojmaliśmy kilka znakomitych arabskich kobiet; pożądaliśmy ich, gdyż cierpieliśmy z powodu nieobecności naszych żon (ale jednocześnie) pragnęliśmy również uzyskać za nie okup. Postanowiliśmy więc odbyć z nimi stosunek, zachowując jednak… Powiedzieliśmy jednak: „Popełniamy czyn, podczas gdy Posłaniec Allaha jest wśród nas; dlaczego by go nie zapytać?”. Zapytaliśmy więc Posłańca Allaha (niech spoczywa w pokoju), a on odpowiedział: „Nie ma znaczenia, jeśli tego nie uczynicie, gdyż każda dusza, która ma się narodzić aż do Dnia Zmartwychwstania, narodzi się”. Sahih Muslim, tom 2, księga 8, nr 3571, str. 732–733.

Bukhari, tom 3, księga 34, rozdział 111, nr 432, str. 237; tom 5, księga 59, rozdział 31, nr 459, str. 317; tom 8, księga 76, rozdział 3, nr 600, str. 391 również nauczają, że zmuszanie niewolnic do stosunku seksualnego jest moralnie dopuszczalne, choć nie zawsze pożądane. Zob. również Sahih Muslim, tom 2, księga 8, nr 3371–3376, s. 733; Ibn-i-Majah, tom 3, nr 2517, s. 506. Seks z niewolnicami jest dopuszczalny zgodnie z Ibn-i-Majah, tom 1, nr 89, str. 52; tom 3, nr 1920, str. 158; tom 3, nr 1927–1928, str. 162. Zob. również Ibn-i-Majah, tom 3, nr 1851, str. 117.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 21:15-17 nakazano mężczyźnie podzielić spadek w ten sposób, podczas gdy w innych wersetach mógł dysponować swoimi pieniędzmi tak, jak chciał?

Odp.: Podobne przykłady pokazują Księga Rodzaju 27 oraz 48:14. Synowie mogli z góry wiedzieć, jaki procent dziedzictwa otrzymają, nawet jeśli ojciec faworyzował jedną żonę bardziej niż drugą lub jednego syna bardziej niż drugiego.

Pytanie: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 21:15-16 ojciec nie powinien przekazywać dziedzictwa młodszemu synowi, lekceważąc starszego, dlaczego Abraham, Izaak i Jakub tak postąpili? Dlaczego Dawid ustanowił Salomona następnym królem, a nie Adoniasza?

Odp.: Jeśli chodzi o Abrahama, Izaaka i Jakuba, przykazanie z Księgi Powtórzonego Prawa 21:15-16 pojawiło się dopiero po ich śmierci. Ludzie nie są zobowiązani do przestrzegania przykazania, którego Bóg jeszcze nie wydał.

W przypadku Dawida prawo to odnosiło się do majątku osobistego, a królestwo nie jest majątkiem osobistym – choć niektórzy cesarze i królowie w historii mogli tak uważać.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 21:15 Bóg [rzekomo] naucza, że mężczyzna ma kochać jedną żonę, a drugą nienawidzić? Czy to jest sprawiedliwość ze strony biblijnego Boga? (Tak twierdził pewien muzułmanin.)

Odp.: Nie uczy to niczego takiego. Księga Powtórzonego Prawa 21:15-16 naprawdę mówi: „Załóżmy, że mężczyzna ma dwie żony, z których jedną kocha bardziej niż drugą, a obie rodzą mu synów, przy czym pierworodny jest dzieckiem mniej kochanej żony. W dniu, w którym dzieli swoje dziedzictwo, nie może uznać za pierworodnego syna ulubionej żony zamiast syna drugiej żony, który faktycznie jest pierworodnym.” (NET) Jeśli więc mężczyzna kocha jedną żonę, a drugiej nie, nie może nadać synowi, który nie jest pierworodnym, praw pierworodnego syna. Bóg NIE mówi, że mężczyzna praktykujący poligamię powinien kochać jedną żonę bardziej niż drugą. Być może jednak ten muzułmanin potrafi wyjaśnić zachowanie Mahometa w tej kwestii.

Kiedy Sauda była już stara, obawiała się, że Mahomet się z nią rozwiedzie, więc ustąpiła swojego miejsca Aiszy. Abu Dawud, tom 2, nr 2130, str. 572

Inny muzułmanin postąpił podobnie. Pewien mężczyzna miał od wielu lat żonę, która urodziła mu liczne dzieci. Zamierzał ją „wymienić” (tak ujął to Majah), ale zatrzymał ją, gdy zgodziła się zrezygnować ze swoich praw do niego. Ibn-i-Majah, tom 3, nr 1914, str. 188.

Pytanie: Skoro zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 21:15-17 prawo pierworództwa przysługuje pierworodnemu synowi, dlaczego to Jakub, a nie Ezaw, otrzymał prawo pierworództwa w Księdze Rodzaju 27?

Odp.: Najpierw dwa fakty, które nie są częścią odpowiedzi, a potem sama odpowiedź. Jakub kupił prawo pierworództwa w Księdze Rodzaju 25:29-34. Ponadto Jakub postąpił niewłaściwie, oszukując swojego ojca Izaaka, aby ten mu je przekazał w Księdze Rodzaju 27.

Odpowiedź brzmi: Jakub i Ezaw żyli ponad 400 lat przed tym, jak Bóg wydał to przykazanie w Księdze Powtórzonego Prawa 21:15-17.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 21:18-21 Prawo było tak surowe, że pozwalało ojcu skazać syna na śmierć przez ukamienowanie za nieposłuszeństwo?

Odp.: Nie chodziło tu o zwykły jednorazowy nieposłuszeństwo, ale o stanowczą odmowę jakiegokolwiek posłuszeństwa po otrzymaniu ostrzeżenia. Prawo to pokazuje, jak poważnie Bóg traktował kwestię posłuszeństwa dzieci wobec rodziców. Jednak mimo że ostrzeżenie zawarte w prawie było surowe, nie ma żadnych wzmianek o tym, by wyrok ten kiedykolwiek został wykonany. Oczywiście, gdyby syn musiał najpierw otrzymać ostrzeżenie, prawdopodobnie wróciłby na właściwą drogę.

Co ciekawe, rodzice nie musieli przedstawiać żadnych dowodów. Wystarczyło, że ojciec i matka, którzy zazwyczaj kochali syna, tak o nim zeznawali.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 21:22-23 ciało straconego nie mogło pozostać na drzewie przez całą noc?

Odp.: Chodziło tu o wystawienie zwłok zmarłego na drzewie, a nie o zabicie go na drzewie. Nie mamy żadnych wzmianek o ukrzyżowaniu aż do czasów Persów, którzy najwyraźniej je wymyślili. Kartagińczycy/Fenicjanie i Rzymianie przejęli tę praktykę od nich później.

Po straceniu przestępcy jego zwłoki wystawiano na widok publiczny, aby go zawstydzić i ostrzec lud. Jednak nawet straceni przestępcy zachowywali pewną godność. Zostawali pochowani przed zapadnięciem nocy, zarówno po to, by okazać szacunek całej ludzkości, jak i być może po to, by zapobiec dostaniu się dzikich zwierząt do zwłok. Jozue nie pozwolił, by ciało króla Ai pozostało na drzewie przez noc (Joz 8,29), prawdopodobnie dlatego, że znał to przykazanie.

Pytanie: Jeśli zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 21:23 każdy, kto jest powieszony na drzewie, jest przeklęty przez Boga, to czy Jezus byłby przeklęty, skoro krzyż można uznać za drzewo?

Odp.: Krzyż byłby wykonany z drewna pochodzącego z pnia lub grubych gałęzi, więc tak, można by powiedzieć, że Jezus został powieszony na drzewie. Paweł mówi o tym, cytując ten werset w Liście do Galatów 3:13 i następnych. Tak więc, zgodnie z tym, Jezus byłby przeklęty. Jezus został przeklęty nie dlatego, że zgrzeszył, ale aby ponieść karę za nasze grzechy, jak mówi List do Galatów 3:13.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 22:1-4 mężczyzna musiał zwrócić zwierzę sąsiada, nawet jeśli go nie lubił?

Odp.: Nakaz „kochaj bliźniego swego jak siebie samego” po raz pierwszy pojawił się w Księdze Kapłańskiej 19:18 i obejmuje on złotą zasadę Jezusa: „Wszystko, co chcielibyście, aby ludzie wam czynili, tak i wy im czyńcie” (Mt 7:12). Być może łatwo jest kochać bliźnich, których lubimy, ale należy kochać również tych, których nie lubimy. Ponadto zwierzę nie zrobiło nic, co zasługiwałoby na nasze zaniedbanie.

Powiedzenia typu „kto znalazł, ten ma” lub „posiadanie stanowi dziewięć dziesiątych prawa” są obcymi pojęciami dla Tory. Zamiast tego, jeśli znalazłeś zwierzę lub jakąś rzecz, zwracałeś ją właścicielowi, jeśli był w pobliżu i wiedziałeś, kim jest, albo przechowywałeś ją dla niego, aż przyjdzie jej szukać.

P: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 21:15-16 napisano, że ojciec nie powinien przekazywać dziedzictwa młodszemu synowi, lekceważąc starszego, dlaczego Abraham, Izaak i Jakub tak postąpili? Dlaczego Dawid ustanowił Salomona następnym królem, a nie Adoniasza?

Odp.: Jeśli chodzi o Abrahama, Izaaka i Jakuba, przykazanie z Księgi Powtórzonego Prawa 21:15-16 pojawiło się dopiero po ich śmierci. Ludzie nie są zobowiązani do przestrzegania przykazania, którego Bóg jeszcze nie wydał.

W przypadku Dawida prawo to odnosiło się do majątku osobistego, a królestwo nie jest majątkiem osobistym – choć niektórzy cesarze i królowie w historii mogli tak uważać.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 21:15 Bóg [rzekomo] naucza, że mężczyzna ma kochać jedną żonę, a drugą nienawidzić? Czy to jest sprawiedliwość ze strony biblijnego Boga? (Tak twierdził pewien muzułmanin.)

Odp.: Nie uczy to niczego takiego. Księga Powtórzonego Prawa 21:15-16 naprawdę mówi: „Załóżmy, że mężczyzna ma dwie żony, z których jedną kocha bardziej niż drugą, a obie rodzą mu synów, przy czym pierworodny jest dzieckiem mniej kochanej żony. W dniu, w którym dzieli swoje dziedzictwo, nie wolno mu uznać za pierworodnego syna ulubionej żony zamiast syna drugiej żony, który faktycznie jest pierworodnym.” (NET) Jeśli więc mężczyzna kocha jedną żonę, a drugiej nie, nie może nadać synowi, który nie jest pierworodnym, praw pierworodnego. Bóg NIE mówi, że mężczyzna praktykujący poligamię powinien kochać jedną żonę bardziej niż drugą. Być może jednak ten muzułmanin potrafi wyjaśnić zachowanie Mahometa w tej kwestii.

Kiedy Sauda była już w podeszłym wieku, obawiała się, że Mahomet się z nią rozwiedzie, więc ustąpiła swojego miejsca Aiszy. Abu Dawud, tom 2, nr 2130, str. 572

Inny muzułmanin postąpił tak samo. Pewien mężczyzna miał od wielu lat żonę, która urodziła mu liczne dzieci. Zamierzał ją „wymienić” (słowa Majaha), ale zatrzymał ją, gdy zgodziła się zrezygnować ze swojej kolejności u niego. Ibn-i-Majah, tom 3, nr 1914, str. 188.

Pytanie: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 21:15-17 prawo pierworództwa przysługuje pierworodnemu synowi, dlaczego to Jakub, a nie Ezaw, otrzymał prawo pierworództwa w Księdze Rodzaju 27?

Odp.: Najpierw dwa fakty, które nie są częścią odpowiedzi, a potem sama odpowiedź. Jakub kupił prawo pierworództwa w Księdze Rodzaju 25:29-34. Ponadto Jakub postąpił niewłaściwie, oszukując swojego ojca Izaaka, aby ten mu je przekazał w Księdze Rodzaju 27.

Odpowiedź brzmi: Jakub i Ezaw żyli ponad 400 lat przed tym, jak Bóg wydał to przykazanie w Księdze Powtórzonego Prawa 21:15-17.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 21:18-21 Prawo było tak surowe, że pozwalało ojcu skazać syna na śmierć przez ukamienowanie za nieposłuszeństwo?

Odp.: Nie chodziło tu o zwykły jednorazowy nieposłuszeństwo, ale o upartą odmowę jakiegokolwiek posłuszeństwa. Prawo to pokazuje, jak poważnie Bóg traktował kwestię posłuszeństwa dzieci wobec rodziców. Jednak pomimo tego, jak surowe było to ostrzeżenie, nie ma żadnych wzmianek o tym, by wyrok ten kiedykolwiek został wykonany.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 22:5 mężczyzna nie powinien nosić kobiecych ubrań i odwrotnie?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia. Biorąc pod uwagę wiele innych zasad zawartych zarówno w Starym, jak i Nowym Testamencie, wydaje się, że powodem jest to, iż Bóg nie chce, abyśmy zapominali, że mężczyźni i kobiety pełnią różne role w rodzinie.

P: Czy zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 22:5 kobiety mogą nosić dżinsy, a oboje mogą nosić koszulki?

Odp.: Niektórzy prawdziwi chrześcijanie uważają, że nie jest to w porządku. Jednak większość chrześcijan nie widzi w tym żadnego problemu. W Biblii zarówno mężczyźni, jak i kobiety nosili płaszcze i sandały. Dzisiaj dżinsy i koszulki nie są ani wyłącznie męskie, ani wyłącznie damskie.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 22:6-7 nie wolno było zabierać matki ptaka wraz z jej młodymi?

Odp.: Pismo Święte nie podaje powodu, poza tym, że tak nakazał Bóg. Gdyby zabrać pisklęta lub jaja na pożywienie, a pozostawić matkę, w następnym roku mogłoby być więcej piskląt lub jaj.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 22:8 musiała być murek? (Jeden z sceptyków miał z tym problem.)

Odp.: Mówiąc żartobliwie, ma to związek z „upadkiem człowieka”. A tak poważnie, chodzi tu o prawną koncepcję winy za nieumyślne spowodowanie śmierci (nieumyślne zabójstwo) wynikające z lekkomyślności. Jeśli ktoś zginie lub odniesie obrażenia w wyniku upadku z dachu, winę ponosi osoba nieostrożna, ale winę ponosi również właściciel, jeśli wykazał się lekkomyślnością, nie zapewniając odpowiednich środków bezpieczeństwa.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 22:9 nie wolno siać różnych rodzajów nasion?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia. Jednak gdy rok po roku sieje się tę samą uprawę, gromadzą się szkodniki owadzie i grzybowe, które atakują tę uprawę. Stosowanie płodozmianu ogranicza ataki tych samych szkodników i pozwala uniknąć wyczerpania składników odżywczych w glebie.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 22:10 nie wolno zaprzęgać razem wołu i osła?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia. Zwierzęta te często mają jednak różną siłę i poruszają się w różnym tempie. Zatem przykazanie to, podobnie jak Księga Przysłów 12:10, odnosi się do życzliwego traktowania zwierząt.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 22:11 nie wolno nosić razem wełny i lnu?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia. Z praktycznego punktu widzenia wełna jest bardzo przydatna jako materiał izolacyjny, na który nie ma zbytniego wpływu wilgoć. Możliwym powodem jest to, że przeplatanie wełny z bawełną mogłoby obniżyć wartość odzieży jako materiału izolacyjnego.

P: Czy zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 22:11 możemy dziś nosić wełnę i len razem?

O: Tak. Służymy w nowym duchu, a nie według starego, pisemnego prawa (Rz 7,6; 2 Kor 3,6-7; ~Rz 2,29). Chociaż nadal przestrzegamy moralnych wymogów Prawa, nie przestrzegamy zasad dotyczących obrzędów, diety i ubioru.

P: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 22:13-21 sprawdzaniem dziewictwa kobiety była prześcieradło w noc poślubną, czy też sprawdzaniem niewierności żony było wypicie gorzkiej wody, jak mówi Księga Liczb 5:13-22?

O: Obie tezy są prawdziwe, ale w różnych okolicznościach. Księga Powtórzonego Prawa 22:13-21 dotyczy okresu przed zawarciem małżeństwa, a Księga Liczb 5:13-22 – okresu po zawarciu małżeństwa. Więcej informacji można znaleźć w książce „When Critics Ask” na str. 127 oraz w pracy Haleya „Alleged Discrepancies of the Bible” na str. 258-259.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 23:1 wykastrowani mężczyźni nie mogli wchodzić do zgromadzenia?

O: Pismo Święte tego nie wyjaśnia. Wiemy jednak, że niektórzy kapłani pogańskich bóstw byli kastrowani jako warunek pełnienia tej funkcji. Inni byli kastrowani, by służyć w pałacach, zwłaszcza kobietom. W późniejszych czasach muzułmanie, którzy sprowadzali niewolników z Zanzibaru i innych miejsc we wschodniej Afryce, często kastrowali męskich niewolników.

Nie stwierdzono, że mężczyźni wykastrowani nie mogli służyć Bogu ani oddawać Mu czci, a jedynie, że nie mogli wchodzić do zgromadzenia, tj. do Przybytku, a później oczywiście do Świątyni. Było to okaleczenie natury mężczyzny stworzonego przez Boga.

Jednak w czasach Nowego Testamentu nie ma takiego zakazu. Wszyscy, niezależnie od operacji, które mogliście przejść – przymusowych lub dobrowolnych – oraz bez względu na waszą przeszłość, są zaproszeni. Jedynymi wyjątkami są ci, którzy nauczają herezji (2 List Jana 9-11) oraz ci, którzy nie okazali skruchy za grzechy i złe uczynki (1 List do Koryntian 5:2-5; 9-13; 2 List do Tymoteusza 3:5; Apokalipsa 2:20-23).

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 23:2 potomek dziecka z nieślubnego związku nie mógł wchodzić do zgromadzenia aż do dziesiątego pokolenia?

Odp.: Znaczenie hebrajskiego słowa jest niejasne. Może ono oznaczać osobę urodzoną poza małżeństwem lub osobę urodzoną w wyniku zakazanego związku lub małżeństwa, tj. kazirodztwa, albo może oznaczać obie te sytuacje. Księga Kapłańska 18:16-20; 20:10-12,14,17-21 wymienia rodzaje zakazanych małżeństw. Niezależnie od tego, Bóg ma prawo wybrać każdego, kogo zechce, aby wszedł do Jego zgromadzenia. Pismo Święte nie podaje bezpośrednio powodów Boga, ale istnieją cztery punkty, które dają pewne wskazówki.

1. Ten i inne wersety wydają się wpisować w pewien schemat. Ludzie nie mogli wejść do zgromadzenia, jeśli byli uważani za nieczystych. Dotyczyło to osób, które dotknęły zwłok, oraz osób cierpiących na zakaźne choroby skóry. Nie oznacza to, że postępowali niemoralnie, a jedynie, że byli rytualnie nieczyści.

2. Nieczystość nie oznaczała, że dana osoba grzeszy, jest bardziej grzeszna od innych lub „zbyt grzeszna”, by wejść. Na przykład kapłani (z wyjątkiem arcykapłana) mieli obowiązek pochowywać swoich bliskich krewnych, co czyniło ich nieczystymi. W Dzień Pojednania ten, kto wyprowadzał kozła ofiarnego na pustynię, był z tego powodu nieczysty, a przecież wykonywał to, co nakazał Bóg.

3. Nieobecność w zgromadzeniu jest hańbą, nie dla dziecka, ale dla rodziców. To, że ktoś jest dzieckiem z nieślubnego związku, nie oznacza jednak, że nie może być używany przez Boga. Perez, przodek Jezusa, był nieślubnym synem Judy. W Księdze Sędziów sędzia Jefte z Gileadu został użyty przez Boga do pokonania Ammonitów. Pochodzenie matki Jeftego sprawiało mu problemy z przyrodnimi braćmi, ale nie stanowiło żadnej przeszkody dla Boga, by go użyć.

4. Zasada ta dotyczyła wyłącznie zgromadzeń Izraelitów w Starym Testamencie. W czasach Nowego Testamentu wszyscy ludzie, którzy szukają Boga, niezależnie od narodowości czy okoliczności urodzenia, są mile widziani w kościołach Bożych.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 23:3 Ammonici i Moabici nie mogli wchodzić do zgromadzenia aż do dziesiątego pokolenia?

Odp.: Zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 23:2 nikt, kto pochodził z zakazanego małżeństwa, nie mógł wchodzić do zgromadzenia aż do dziesiątego pokolenia.

Powodem tego jest fakt, że dziecko było uznawane za „nieślubne” nie tylko wtedy, gdy urodziło się poza związkiem małżeńskim, ale także wtedy, gdy pochodziło z „nielegalnego” małżeństwa. Bóg nakazał Izraelitom, by nie zawierali małżeństw poza Izraelem. Zobacz omówienie Księgi Powtórzonego Prawa 23:2, aby dowiedzieć się, dlaczego dzieci nieślubne były wykluczane ze zgromadzenia.

Jeśli ktoś był Ammonitą lub Moabitą, to nie dlatego, że lud ten wywodził się od Lota i jego córek, ale raczej z powodu ich wrogości wobec Izraela. Wynikało to przede wszystkim z tego, czego Ammonici nie zrobili, a co zrobili Moabici. Amonici nie udzielili im żadnej pomocy ani nie dali im żadnego pożywienia, gdy ci przechodzili obok. Pamiętajmy też, że król Moabu, Balak, zatrudnił Balaama, aby ten przeklął Izraelitów (Księga Liczb 22–24). Balaam poradził Balakowi, aby kobiety moabskie spały z izraelskimi mężczyznami, aby Izraelici stali się ohydą w oczach Boga.

Oczywiście, jeśli ktoś został zaklasyfikowany jako „obcokrajowiec, który związał się z Izraelem” (Izajasz 56:6), taki jak Rut, to „twój lud będzie moim ludem, a twój Bóg będzie moim Bogiem” (Rut 1:16). Nie ma dowodów na to, że Izraelici nie zaakceptowali w pełni nawrócenia Rut i zmiany jej obywatelstwa. W rzeczywistości król Dawid był prawnukiem Rut, zgodnie z Księgą Rut 4:21-22, Ewangelią Mateusza 1:5-6 i Ewangelią Łukasza 3:31-32. Podobnie Księga Izajasza 56:3 mówi również, że cudzoziemcy, którzy przyłączyli się do Pana, nie zostaną wykluczeni z ludu Bożego, choć niektórzy interpretują Księgę Izajasza 56:3 jako odnoszącą się do czasów ostatecznych.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 23:3 dziesiąte pokolenie oznacza dziesiąte pokolenie od czasu zakazanego małżeństwa, czy też dziesiąte pokolenie licząc od wejścia do Ziemi Obiecanej?

Odp.: Może to oznaczać obie te możliwości. Bardziej prawdopodobne jest jednak, że chodzi o dziesiąte pokolenie od momentu zawarcia zakazanego małżeństwa.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 23:7-8 Edomita lub Egipcjanin nie mogli wchodzić do zgromadzenia aż do trzeciego pokolenia?

Odp.: Prawdopodobnie z podobnych powodów, dla których Ammonici i Moabici nie mogli dołączyć do zgromadzenia aż do dziesiątego pokolenia. Pismo Święte jedynie to odnotowuje, nie wyjaśnia jednak, dlaczego Wszechwiedzący Bóg tak postanowił. Przyczyną mogło jednak być to, że Edomici byli bliżej spokrewnieni z Izraelem, a Egipcjanie początkowo dobrze traktowali Izraelitów.

Pytanie: W jaki sposób, zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 23:15-16, nieoddanie zbiegłego niewolnika jego panu stało się jedną z przyczyn wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych?

Odp.: Niewolnik o imieniu Dred Scott uciekł od swojego pana i schronił się w Missouri, stanie wolnym. Pan zażądał jego zwrotu. Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych pod przewodnictwem prezesa Taneya orzekł, że niewolnicy, którzy uciekli do stanów wolnych, muszą zostać zwróceni swoim panom w stanach niewolniczych, niezależnie od prawa obowiązującego w stanie wolnym. Wojna secesyjna dotyczyła dążenia stanów niewolniczych do jednego prawa stanowego – posiadania niewolników – w sprzeczności z innymi prawami stanowymi, takimi jak brak poparcia dla niewolnictwa.

Zgodnie z przepisami 15–19 Kodeksu Hammurabiego każdy, kto udzielał schronienia zbiegłemu niewolnikowi, mógł zostać skazany na śmierć.

Dzisiaj, nawet jeśli sami nie uciskamy innych ani nie popełniamy innych złych czynów, nie powinniśmy wspierać ani zmuszać innych do wspierania tych, którzy to robią.

Więcej informacji można znaleźć w książce Raymonda Browna „The Message of Deuteronomy” (Przesłanie Księgi Powtórzonego Prawa), str. 222.

Pytanie: Czym jest „sodomita” w Księdze Powtórzonego Prawa 23:17?

Odp.: Zgodnie z Konkordancją Stronga, Biblią NIV oraz Biblią NET termin ten odnosi się do męskiego prostytutka. W Biblii New King James termin ten przetłumaczono jako „zboczeniec”, a w Biblii Interlinearnej (Jay P. Green) – jako „homoseksualista”.

P: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 23:17 homoseksualizm został potępiony wyłącznie dlatego, że był powiązany z bałwochwalstwem, jak twierdzą niektórzy zwolennicy ruchu New Age?

Odp.: Nie, podobnie jak składanie ofiar z niemowląt i prostytucja, homoseksualizm był bezwzględnie potępiony, niezależnie od kontekstu. Nie jest to odosobniony werset, ponieważ Księga Kapłańska 18:22,24; Księga Kapłańska 20:13; List do Rzymian 1:26-27 oraz 1 List do Koryntian 6:9-10 również potępiają homoseksualizm. Więcej informacji można znaleźć w omówieniu Listu do Rzymian 1:26-27 w książkach „When Cultists Ask” (str. 44) oraz „When Critics Ask” (str. 127-128).

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 23:18 nie należy wnosić do domu Bożego zarobków niektórych osób w celu wypełnienia ślubów?

Odp.: Bóg nie jest pod wrażeniem ludzi, którzy ofiarowują Mu pieniądze, które nie należały do nich i które ukradli innym. Najwyraźniej słowo „pies” było slangowym określeniem męskiego prostytutka. Prostytucja obu płci była powszechna w Kanaanie, zwłaszcza w kulcie Astarte. Jednak nawet jeśli coś było powszechne, nie czyni to tego mniej odrażającym. Podobnie Dawid mógł swobodnie przejąć ziemię, na której miała powstać Świątynia, ale nalegał, by za nią zapłacić. Analogicznie, pieniądze, które zostały „zarobione” (w pewnym sensie) lub zdobyte poprzez złe uczynki, nie nadawały się na dar dla Domu Bożego.

W Ewangelii Łukasza 19:1-10, kiedy Zacheusz, skorumpowany poborca podatkowy, uwierzył w Jezusa, postanowił zwrócić pieniądze ludziom, których oszukał, i oddać połowę swojego majątku (zdobytego głównie poprzez oszustwa) ubogim.

Pytanie: Jak Księga Powtórzonego Prawa 24:1-22 ma się do innych ówczesnych praw?

Odp.: W Kodeksie Hammurabiego z Babilonu (1755–1750 r. p.n.e.), w przepisach 14 i 22, porwanie i rabunek podlegają karze śmierci. W prawie hetyckim nie uwzględniono praw robotników.

P: Dlaczego nauczanie o rozwodzie zawarte w Pwt 24:1-4 tak wyraźnie różni się od tego w Mk 10:2-12 i 1 Kor 7:10-16?

Odp.: Jezus odpowiedział na to w Ewangelii według św. Marka 10,5: Bóg zezwolił na rozwód, ponieważ serca ludzi były zatwardziałe. W Starym Testamencie (Malachiasz 2,16) Bóg mówi, że nienawidzi rozwodów.

Kiedy możemy uzasadnić, że coś nie jest sprzeczne z Biblią, a mimo to wiemy, że Bóg nadal jest tym niezadowolony, nie powinniśmy tego robić. List do Rzymian 14:23 mówi, że wszystko, co nie wynika z wiary, jest grzechem, a List Jakuba 5:17 stwierdza, że każdy, kto wie, co dobrego powinien uczynić, a tego nie czyni, grzeszy.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 24:1-5 para nie mogła ponownie zawrzeć małżeństwa po rozwodzie, jeśli ona wyszła później za mąż za kogoś innego?

Odp.: Pismo Święte nie podaje powodu, ale wersety w tym rozdziale odnoszą się do utrzymywania świętych standardów wśród ludu. Rozwód, mimo że był dozwolony w czasach Starego Testamentu, nie był czymś, do czego należało podchodzić lekko. Gdyby kobieta „przechodziła” od jednego męża do drugiego, nie wyglądałoby to zbyt święcie. Podkreślałoby to również powagę rozwodu.

Jest to niemal całkowite przeciwieństwo islamu, gdzie rozwód może być tak prosty, jak trzykrotne wypowiedzenie przez mężczyznę słów „Rozwodzę się z tobą”. A gdyby rozwiedziona para chciała ponownie zawrzeć związek małżeński, w islamie nie mogłaby tego zrobić, dopóki kobieta nie skonsumowała małżeństwa z innym mężczyzną, a następnie to małżeństwo nie zostało rozwiązane (przez rozwód lub śmierć mężczyzny). W świecie islamskim istnieli mężczyźni, którzy „pracowali” jako mustahilowie – coś w rodzaju męskich prostytutów małżeńskich. Jeśli rozwiedziona para chciała ponownie zawrzeć związek małżeński, płaciła mustahilowi za zawarcie tymczasowego małżeństwa z kobietą na jeden dzień, a następnie mogła ponownie się zjednoczyć. Jeśli się nad tym zastanawiasz, to nie ma takiej zasady w odniesieniu do mężczyzn. Jeśli więc szukasz kariery lub dodatkowej pracy, istnieją pewne zawody, których chrześcijańscy mężczyźni nie mogą wykonywać, choć muzułmański mężczyzna mógłby to robić. Dokumentację dotyczącą mustahilów w prawie szariatu można znaleźć w Abu Dawud, tom 2, nr 2192, str. 592–593; tom 2, nr 2302, str. 629; al-Bukhari, tom 7, księga 63, nr 186, 187, str. 136; Ibn-i-Majah, tom 3, nr 1933–1936, str. 165–168.

Pytanie: Czy zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 24:15 powinniśmy wypłacać wynagrodzenie naszym pracownikom pod koniec każdego dnia?

Odp.: Zazwyczaj chrześcijańscy pracodawcy nie mają takiego obowiązku. Jako część Prawa Starego Testamentu, Księga Powtórzonego Prawa 23:15 nie nakazuje wypłacania wynagrodzenia wszystkim pracownikom codziennie, lecz ubogim i potrzebującym pracownikom, którzy tego potrzebują. Powinniśmy jednak wypłacać wynagrodzenie naszym pracownikom w odpowiednim terminie w dniu wypłaty i nie wstrzymywać wypłaty. Jednak ważną zasadą na dzisiejsze czasy jest wypłacanie ludziom tego, co obiecałeś i co im się należy, w terminie, który obiecałeś; opóźnianie wypłaty jest oszukiwaniem ich.

Połączenie tej nauki z zakazem uciskania ubogich (List św. Jakuba 5:4) oraz z zasadą siedmioletniej niewoli, po upływie której niewolnicy otrzymywali dar, pokazuje, że było to społeczeństwo, w którym oczekiwano, iż osoba uboga będzie w stanie własną pracą wydostać się z ubóstwa. W wielu społeczeństwach, zarówno w tamtych czasach, jak i dzisiaj, nie jest to możliwe.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 24:16 napisano, że dzieci nie powinny być zabijane za grzechy ojców, skoro zostały zabite właśnie za grzechy ojców, jak synowie Saula w 2 Księdze Samuela 21:5-9 oraz dziecko Dawida i Batszeby w 2 Księdze Samuela 12:15-18?

Odp.: Synowie Saula również byli winni. Po śmierci Saula i Jonatana, jak podaje 2 Samuela 3:1, wojna między domem Saula (czyli synami Saula) a Dawidem trwała długo. Więcej na ten temat można przeczytać w 2 Księdze Samuela, rozdziały 3 i 4.

W 2 Księdze Samuela 21:5-9 siedmiu synów Saula to dwaj synowie Saula i Aji oraz pięciu synów córki Saula, Merab. (Należy zauważyć, że było dwóch książąt o imieniu Mefiboszet; syn Jonatana został oszczędzony, a syn Saula i Aji – nie). Saul miał trzydzieści lat, gdy rozpoczął panowanie, i według 1 Księgi Samuela 13:1 panował przez 42 lata.

Jeśli chodzi o dziecko urodzone przez Batszebę, zarówno ten fragment, jak i współczesne doświadczenia pokazują, że małe dzieci często ponoszą konsekwencje za zło popełnione przez innych. Bóg może odbierać życie według własnego uznania, ale Księga Powtórzonego Prawa 24:16 mówi, że dzieci nie powinny być skazywane na śmierć za grzechy swoich ojców.

Natomiast w babilońskim Kodeksie Hammurabiego, zgodnie z prawem 230, czasami syn mógł zostać skazany na śmierć zamiast ojca. Tak więc, jeśli nieostrożność budowniczego spowodowała śmierć syna właściciela, wówczas syn budowniczego był skazywany na śmierć jako kara. Persowie, Macedończycy i inne ludy również zabijali synów za grzechy ojców.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 25:3 ustalono limit 40 uderzeń biczem?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia, ale gdyby nie było ograniczenia, skazany mógłby być bity aż do śmierci. W rzeczywistości w czasach rzymskich niektórzy przestępcy skazani na ukrzyżowanie nie byli już krzyżowani, ponieważ bicie było tak dotkliwe, że umierali przed wykonaniem kary. Natomiast w babilońskim Kodeksie Hammurabiego, w przepisie 200, maksymalna liczba uderzeń wynosiła 60. Później Asyryjczycy stosowali od 40 do 50 uderzeń. W 2 Liście do Koryntian 11:24 Żydzi wymierzali 39 uderzeń na podstawie tego wersetu. Werset ten mówi o 40, ale Żydzi wymierzali 39 na wypadek, gdyby się pomylili w liczeniu. Kiedy Jezus został wychłostany, zrobili to Rzymianie, a nie Żydzi, więc nie wiemy, ile uderzeń otrzymał Jezus.

W czasach Mojżesza chłostę przeprowadzano prawdopodobnie na sposób egipski, używając kija zamiast bata, przy czym winowajcę kładziono płasko na ziemi i przytrzymywano za ręce i stopy.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 25:4 nie wolno było zakładać kagańca wołowi podczas młócenia zboża?

Odp.: Odpowiedź składa się z dwóch części.

W szczególności było to przejawem życzliwości wobec zwierzęcia. Rolnik mógłby pomyśleć o tym, aby zapobiec zjadaniu ziarna przez wołu. Jednak zasada jest taka, że skoro rolnik czerpie korzyści z pracy wołu, wół powinien mieć w tym swój udział.

Ogólnie rzecz biorąc, jeśli osoba lub zwierzę pracuje na rzecz przyniesienia korzyści, powinno mieć prawo do udziału w tych korzyściach. 1 List do Koryntian 9:9 i 1 List do Tymoteusza 5:18 cytują ten werset w kontekście wspierania przez kościół pastorów, którzy przynoszą mu korzyści.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 25:5-10 brat zmarłego męża musiał poślubić wdowę?

Odp.: Nie było to obowiązkowe, ponieważ mężczyzna mógł odmówić, narażając się wówczas na upokorzenie bycia „bez sandałów”. Oczywiście utrzymywanie stosunków seksualnych z bratem męża, gdy ten jeszcze żyje, stanowi cudzołóstwo, przed czym wyraźnie ostrzegają Księga Kapłańska 1:8,16; 20:21. Nazywa się to „małżeństwem lewiratowym”, od łacińskiego słowa levir, czyli szwagier. Tego rodzaju małżeństwa zawierano w tamtym społeczeństwie z wielu powodów.

Hebrajskie słowo oznaczające tutaj syna, ben, może oznaczać syna lub dziecko, w zależności od kontekstu. Grecka Septuaginta, Józef Flawiusz i wielu żydowskich rabinów interpretowało je jako „dziecko”, choć niektórzy żydowscy rabini interpretowali je jako „syna”. Córki dziedziczyły, gdy nie było synów, jak w przypadku Zelofchada w Księdze Liczb 27:4-8. Prawdopodobnie również w Księdze Rodzaju 38:8-10 i Księdze Rut 4:1-17 chodzi o „dziecko”, a nie o „syna”.

Księga Powtórzonego Prawa 25:5-10 naucza, że jeśli mężczyzna umierał bezpotomnie, obowiązkiem jego brata było poślubienie wdowy, a pierwszy syn miał kontynuować ród zmarłego brata. Przykłady można znaleźć w Księdze Rodzaju 38:8-10, Księdze Rut 1:11-13 oraz Księdze Rut 3:12-4:10. Boaz nie tylko dbał o to, by postępować słusznie, ale także o to, by robić to we właściwy sposób.

Znacznie później, pod koniec XVI wieku, zamożna, ale bezdzietna para w koloniach adoptowała młodego mężczyznę, który miał odziedziczyć ich majątek, z zastrzeżeniem, że zmieni swoje nazwisko na ich: Pemberton.

W przypadku kobiety mieli zapewnić jej wsparcie finansowe ze strony nowego męża, a później ze strony dziecka. W ówczesnym społeczeństwie nie istniała żadna oficjalna rządowa opieka nad osobami starszymi.

W starożytnym Bliskim Wschodzie, poza Biblią, tabliczki z Nuzi również mówią, że gdy ojciec znajdzie żonę dla swojego syna, a syn umrze, dziewczyna wychodzi za mąż za innego syna. Inne starożytne kultury, takie jak Hetyci i Asyryjczycy, stosowały te same prawa, z wyjątkiem Asyryjczyków, u których istniał pewien zwrot akcji. Jeśli kobieta była jedynie zaręczona z narzeczonym, a ten zmarł, wówczas brat narzeczonego musiał ją poślubić. Małżeństwo lewiratowe wydaje się bardzo dziwne dla ludzi Zachodu, ale wiele innych kultur uważało to za naturalne. Wikipedia podaje, że zwyczaj małżeństwa lewiratowego praktykowali Scytowie, później Kurdowie, Hsiung-Nu (Xiongnu) z Chin, Hunowie, Kirgizów, ludu Karo z Indonezji, wielu Somalijczyków, plemienia Mambila z Nigerii i północnego Kamerunu, niektórych regionów Nigerii, plemienia Marogoli z zachodniej Kenii, Julu, Shona z Zimbabwe oraz plemion Dinka i Nuer z południowego Sudanu.

Od czasów Nowego Testamentu panuje przekonanie, że wierzący powinni troszczyć się o swoje rodziny, w tym o rodzinę rozszerzoną, biorąc pod uwagę surowy charakter przykazania zawartego w 1 Liście do Tymoteusza 5:8. Chociaż obecnie nie ma małżeństw lewiratowych wśród chrześcijan, powinniśmy nadal wspierać finansowo również rodzinę rozszerzoną.

Pytanie: Dlaczego prawo zawarte w Księdze Powtórzonego Prawa 25:5-10 różni się od tego, czego oczekiwano od Judy, Onana i Tamary w Księdze Rodzaju 38?

Odp.: Należy pamiętać, że w czasach Judy Prawo Mojżeszowe nie zostało jeszcze nadane. Juda uważał, że ma obowiązek wobec Tamary, a decydując się nie wywiązać się z tego obowiązku, postąpił wbrew własnemu sumieniu.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 25:11-12 prawo nakazuje odcięcie ręki kobiecie?

Odp.: Hebrajski czasownik użyty w tym miejscu wskazuje na akt przemocy, a nie tylko na zdarzenie przypadkowe. Stary Testament zawiera wiele wzmianek o godności obu płci. Na przykład w Księdze Powtórzonego Prawa 21:10-14 nie wolno było wykorzystywać kobiet wziętych do niewoli, a żona, która straciła przychylność męża, nie powinna była tracić praw swoich dzieci do dziedziczenia. Istnieją zarówno obowiązki, jak i przywileje. Nawet w walce istnieją granice, których nie należy przekraczać. Mogłoby to spowodować trwałe uszkodzenie ciała mężczyzny, wpływając na jego zdolność do posiadania potomstwa oraz na relacje małżeńskie.

Jest to jedyne miejsce w Torze, gdzie przewidziano karę polegającą na odcięciu jakiejkolwiek części ciała. W przeciwieństwie do tego, inne prawa Bliskiego Wschodu oraz późniejsze islamskie prawo szariatu miały inne powody stosowania okaleczania. Na przykład w Asyrii, jeśli mężczyzna pocałował na ulicy kobietę, która nie była jego żoną, odcinano mu wargę.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 25:13-15, Księdze Przysłów 11:1; 20:10,23 oraz Księdze Kapłańskiej 19:35-36 zabrania się używania różnych miar wagi?

A: Chodzi tu o niegodziwą praktykę polegającą na tym, że kupiec, sprzedając zboże lub inne towary, używa lżejszej wagi, a kupując – nieco cięższej. Oczywiście, jeśli ktoś został przyłapany, konsekwencje były bardzo poważne, ale w oczach Boga było to równie poważne, nawet jeśli nie został przyłapany. Jednak uczciwość przynosi chwałę Bogu, nawet jeśli nikt na ziemi tego nie zauważa. Najwyraźniej zgodnie z Księgą Amosa 8:5 problem ten nadal występował w czasach Amosa.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 25:17-19 nakazano całkowite wytępienie Amalekitów?

Odp.: Amalekici byli potomkami Elifaza, który był wnukiem Ezawa (Rdz 36,12). Zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 25,17-19 Amalekici podstępnie zaatakowali Izrael, zabijając starych i słabych maruderów. Izraelici walczyli z nimi w Księdze Wyjścia 17:8-16 i Księdze Liczb 14:39-45. Saul walczył z nimi w 1 Księdze Samuela 15:1-3, a Dawid w 2 Księdze Samuela 1:1. Pojawiają się oni ponownie w 1 Księdze Kronik 4:41-43 za czasów Ezechiasza.

P: W Księdze Powtórzonego Prawa 26:1-4 lud miał traktować swoją ziemię jako dziedzictwo. Jakie rzeczy stanowią dla nas dziedzictwo dzisiaj?

Odp.: Dziedzictwo to coś, na co nie zasłużyliśmy, ale co zostało nam przekazane przez rodziców lub innych. Może to być nasz kraj, nasze prawa, nasza ziemia, bogactwo, nasz czas, nasze zdrowie, nasz kościół i nasza społeczność. Możemy to cenić, powinniśmy o to dbać, ale nie powinniśmy być aroganccy i myśleć, że zasługujemy na to bardziej niż inni.

Jak pokazuje Księga Powtórzonego Prawa 26:2-4, powinniśmy być za to wdzięczni Bogu. Powinniśmy również okazywać miłość i dzielić się z innymi.

Pytanie: Jakie są, zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 26:2, sposoby, dzięki którym możemy nie tylko oddawać Bogu, ale także ofiarować Mu dzisiaj pierwsze owoce?

Odp.: Jeśli byłeś bezrobotny, a właśnie dostałeś nową pracę, czy czekasz, aż staniesz na nogi i zgromadzisz na koncie wystarczającą kwotę, zanim ofiarujesz coś Bogu, czy też ofiarowujesz to Bogu natychmiast? Odwrotną sytuacją jest ta, gdy masz dobrą inwestycję, na przykład akcje – czy wkładasz w nią wszystko, uzasadniając to tym, że najpierw pozwolisz jej przynieść zysk, zanim cokolwiek ofiarujesz Bogu, czy też ofiarowujesz to Bogu natychmiast? Oczywiście można ofiarować akcje bezpośrednio, zamiast spieniężać część z nich, a następnie ofiarować gotówkę.

Możesz ofiarować Bogu pierwsze owoce swojego czasu, a nie tylko resztki czasu, które ci pozostają, gdy jesteś już zmęczony.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 26:5-10 Izraelici mieli wypowiadać te słowa, gdy przynosili swoje pierwsze owoce?

Odp.: Składanie ofiary z pierwocin i dziesięciny nie miało być jedynie transakcją handlową; było to aktem uwielbienia. Mieli wypowiadać te słowa i rozważać je w swoich sercach, gdy przynosili swoje ofiary. Mieli pamiętać, kim są i skąd pochodzą. Był to również akt wspólnego uwielbienia; ludzie byli razem i mogli słyszeć, jak inni to mówią.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 26:13-16 ludzie musieli świadczyć przed Bogiem, że sami nie zjedli żadnej części swojej dziesięciny?

Odp.: Oczywiście Bóg już wiedział, co zrobili, a czego nie zrobili. Jednak to uroczyste świadectwo przed Bogiem było widoczne dla innych i wywoływało większe poczucie winy, gdyby dana osoba kłamała w tej sprawie przed Bogiem.

P: Jaki jest główny punkt tego fragmentu z Księgi Powtórzonego Prawa 26:16-19?

Odp.: Stanowi to zakończenie całej sekcji dotyczącej postanowień zawartych w Księdze Powtórzonego Prawa 12:1–26:19. Podsumowuje ona w szerokim ujęciu błogosławieństwa, jakie Bóg obdarzył lud, oraz obowiązki, jakie lud ma wobec Boga w związku z zawartym przymierzem.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 27:1 zarówno starsi, jak i Mojżesz wydają ludowi polecenia?

Odp.: Jest to jedyne miejsce w Księdze Powtórzonego Prawa, gdzie zarówno starsi, jak i Mojżesz wydają ludowi polecenia. Mojżesz jest już stary i wkrótce umrze, więc nie będzie obecny podczas ceremonii. Ludowi przekazano, co ma czynić na górze Gerazim i górze Ebal po wkroczeniu do Ziemi Obiecanej, ale Mojżeszowi powiedziano, że umrze, zanim tam dotrą. Na marginesie, o Mojżeszu mówi się w trzeciej osobie na początku pierwszego przemówienia w Księdze Powtórzonego Prawa 1:1,5, na końcu pierwszego przemówienia w Księdze Powtórzonego Prawa 4:41,44; na początku drugiego przemówienia w Księdze Powtórzonego Prawa 5:1 oraz na początku trzeciego przemówienia tutaj, w Księdze Powtórzonego Prawa 27:1.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 27:2-8 słowa te zostały zapisane w tak widoczny sposób?

Odp.: Pierwsi ludzie, którzy to uczynili, mogli usłyszeć te słowa, ale miały one być wyraźnie wyeksponowane, aby wszyscy mogli je przeczytać – zarówno wtedy, jak i w przyszłości.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 27:4-14 odnowiono tutaj zobowiązanie?

Odp.: Było to bardzo wielkie, jednorazowe zgromadzenie, a oni nawet nie zawierali nowego przymierza; raczej odnawiali istniejące przymierze. Przypomina to sytuację, w której starsze małżeństwo decyduje się na drugą ceremonię ślubną, aby odnowić swoje śluby małżeńskie. Inne przykłady odnowienia (a nie zawarcia) przymierza to ponowne potwierdzenie przez Jozue, syna Nuna, jego przywództwa w Księdze Jozuego 24 i 1 Księdze Samuela 12, poświęcenie Świątyni Salomona w 1 Księdze Królewskiej 8 i 2 Księdze Kronik 5 oraz, w pewnym stopniu, wielkie święto Paschy Ezechiasza w 2 Księdze Kronik 30. To ostatnie wydarzenie nie było odrębną uroczystością odnowienia, ale złożono wówczas znacznie więcej ofiar i świętowano je przez dodatkowe siedem dni.

Pytanie: Kiedy, zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 27:4-14, powinniśmy odnowić nasze zobowiązanie?

Odp.: Chociaż odnowienie zobowiązania nie jest wymagane, ogólnie rzecz biorąc, dobrze jest je przeprowadzić, aby przypomnieć zarówno ludziom, którymi kierujesz, jak i sobie samemu, o twoim wcześniejszym zobowiązaniu do służenia Bogu całym sercem. W szczególności w Księdze Powtórzonego Prawa 27 widzimy odnowienie zobowiązania tuż przed podjęciem ważnego przedsięwzięcia, w którym istniałaby duża pokusa pójścia na kompromis i podążania za innymi bogami lub bycia leniwym i próbowania służenia Bogu tylko połowicznie. W 1 Księdze Królewskiej 8 i 2 Księdze Kronik 5, podobnie jak przy poświęceniu świątyni, powinniśmy odnowić nasze poświęcenie, poświęcając budynek lub niemowlę Panu. Podobnie jak w 2 Księdze Kronik 30 w przypadku Ezechiasza, możemy dokonać odnowienia, gdy my lub ludzie, którymi kierujemy, przestaliśmy być oddani naśladowaniu Boga, ale okazaliśmy skruchę i pragniemy ponownie zobowiązać się do całkowitego podążania za Nim.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 27:5 nie wolno było używać narzędzi żelaznych podczas budowy ołtarza, skoro narzędzia żelazne pozwalałyby uzyskać ładniejszy, bardziej wyrzeźbiony efekt niż kamień, bardziej miękkie metale lub brak narzędzi?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia, ale możemy dostrzec dwa powody. Po pierwsze, Hebrajczycy nie posiadali narzędzi żelaznych i byli w tym zakresie zależni od otaczających ich narodów. Miało to miejsce przed nadejściem epoki żelaza na Bliskim Wschodzie. Egipcjanie dysponowali luksusowymi narzędziami żelaznymi już tysiąc lat wcześniej, ale były one rzadkością w Egipcie, ponieważ wytwarzano je wyłącznie poprzez obróbkę żelaza meteorytowego. Znali więc żelazo, ale narzędzi było tak niewiele, ponieważ (z wyjątkiem Hetytów) większość kultur nie wiedziała, jak zbudować piece wystarczająco gorące, by wytapiać żelazo. Po drugie, narzędzia żelazne (a nie stalowe) dawałyby początkowo ładny efekt, ale gdyby część żelaza pozostała na kamieniu, rdzewiałaby i z czasem nadawała kamieniowi brzydki brązowy kolor.

Jest w tym metafora dla nas dzisiaj. Kiedy robimy coś dla Boga, czy to z egoistycznych pobudek, czy też stosując środki nieetyczne lub w inny sposób niegodne Boga, wynik może być trwały, ale pozostaje w nim pewna brzydota – paradoks naszych ludzkich wysiłków, próbujących działać dla Boga bez Jego wskazówek, a nawet bez Jego woli. Pomyślcie o zdobywcach, którzy twierdzili, że podbijają królestwa lub biorą ludzi w niewolę, a nawet o rzymskokatolickiej inkwizycji, twierdzącej, że czyni to „dla Pana”. Czasami Bóg wolałby, by ktoś po prostu był leniwy i nic nie robił, niż czynił złe rzeczy, twierdząc, że robi to dla Niego.

Pytanie: Co jest istotnego w tym, że Izraelici stali się ludem Pana, o czym mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 27:9?

Odp.: Są dwa aspekty, oba wyjaśnione w Księdze Powtórzonego Prawa 27:12-13. Ponieważ lud ten był wyjątkowy dla Pana, Bóg w szczególny sposób błogosławił ich posłuszeństwo. Z drugiej strony, za nieposłuszeństwo wobec Boga mieli być przeklęci, nawet bardziej niż inne narody. Pamiętajmy, że Izraelici znali wolę Bożą lepiej niż inne narody tamtych czasów i ponosili odpowiedzialność zarówno za to, co wiedzieli, jak i za swoje zobowiązanie do bycia ludem Bożym.

Dla wierzących z Nowego Testamentu List Jakuba 3:1 mówi, że nie każdy powinien zostać nauczycielem, ponieważ nauczyciele będą sądzeni surowiej. Jeśli chodzi o niewierzących, 2 List Piotra 2:21 mówi, że lepiej byłoby dla człowieka nie znać drogi prawdy, niż ją poznać i odrzucić.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 27:12 mowa jest o górze Gerizim i górze Ebal?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia, ale widzimy, że te dwie góry znajdowały się dokładnie w środku kraju, a między nimi leżało miasto Sichem. Góra Gerizim znajdowała się około 28 mil, a góra Ebal około 40 mil na północ od Jerozolimy. Obie leżały odpowiednio około 24 i 18 mil na zachód od rzeki Jordan, a pomiędzy nimi znajdowała się przełęcz; Sichem leżało po wschodniej stronie wąskiej przełęczy, około 18 mil od Jordanu. Lewici stali pomiędzy nimi, w Sichem, zgodnie z Księgą Jozuego 8:33.

Na którą górę, Ebal czy Gerizim, wejdziesz? Więcej informacji znajdziesz w książce Raymonda Browna „The Message of Deuteronomy” (Przesłanie Księgi Powtórzonego Prawa), str. 23.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 27:15-26 cały lud musiał powiedzieć „amen”?

Odp.: NIE oznacza to po prostu, że uważają to za dobry pomysł lub że się zgadzają. Chodzi raczej o złożenie przysięgi, że dobrowolnie podporządkowują się temu prawu i jego konsekwencjom. Ratyfikują przymierze zarówno dla siebie, jak i dla swoich potomków.

Podobnie termin „amen” był używany do złożenia przysięgi przez sygnatariusza traktatu w traktacie Esarhaddona z Nimrud oraz jako odpowiedź żołnierzy hetyckich. Zob. Wiseman, *Vassal-Treaties*, str. 26 oraz *Ancient Near East Texts*, str. 353–354.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 27:19 ktoś miałby zostać przeklęty z powodu swoich relacji z obcokrajowcami, sierotami i wdowami?

O: Jest to fragment rozdziału z Księgi Powtórzonego Prawa 27:16-19, dotyczący krzywdzenia innych ludzi. Klątwa ta dotyczy tych, którzy wykorzystują lub bez powodu wyrządzają krzywdę obcym przebywającym w kraju lub innym osobom, które nie będą w stanie zabrać głosu i bronić się. Pismo Święte nie określa tutaj konkretnego motywu wyrządzania krzywdy komuś – może to być chciwość, niechęć do ubogich lub osób niebędących obywatelami, albo po prostu sadystyczna zabawa; jest to złe niezależnie od motywu. Pismo Święte jest tutaj niezwykle nieprecyzyjne co do tego, czego konkretnie nie wolno robić. Nie ma tu potrzeby podawania większej ilości szczegółów, ponieważ obejmuje to wszystko, co można zrobić, co jest niesprawiedliwe lub nieżyczliwe wobec bezbronnych. Jest to druga strona zasady: „czyń innym tak, jak chcesz, by oni czynili tobie”.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 27:21 pojawia się klątwa skierowana przeciwko tym, którzy uprawiali seks ze zwierzętami?

Odp.: Według książki Raymonda Browna „The Message of Deuteronomy” (str. 266) był to element, w którym czciciel stawał się jednym z bogami hetyckimi.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 27:24 przeklęty jest potajemny atak?

Odp.: Byłoby głupotą, gdyby morderca lub bandyta zaatakował otwarcie, ponieważ zostałby złapany. Chodzi jednak o to, że nawet jeśli atak jest potajemny i tak tajny, że nikt na ziemi nigdy się o nim nie dowiedział, Bóg i tak o nim wie. Nie wbijaj innym noża w plecy.

Pytanie: Jakie są główne kategorie tych błogosławieństw wymienionych w Księdze Powtórzonego Prawa 28:1-14?

Odp.: Obejmują one rolnictwo (28:8, 11a, 11c, 12a), rodzinę (28:11b), finanse (28:12b), sprawy wojskowe (28:7, 10, 13) oraz sprawy duchowe (28:9).

Pytanie: Dlaczego Księga Lamentacji jest tak podobna do rozdziału 28 Księgi Powtórzonego Prawa?

Odp.: Różnią się one znacznie stylem, ponieważ Księga Lamentacji została napisana tysiąc lat później w precyzyjny, poetycki sposób. Jednak w „The Bible Knowledge Commentary: Old Testament” (str. 1209) wskazano na piętnaście podobieństw merytorycznych. Wynika to prawdopodobnie z tego, że autor Księgi Lamentacji (najprawdopodobniej Jeremiasz) celowo starał się pokazać, iż katastrofa, która nastąpiła, nie była przypadkowym wydarzeniem, lecz zamierzonym spełnieniem przez Boga proroczych przekleństw zawartych w Księdze Powtórzonego Prawa 28.

Całą Księgę Lamentacji można postrzegać jako odpowiedź na pytanie zawarte w Księdze Powtórzonego Prawa 29:34.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 28:15–68 przekleństwa są czterokrotnie dłuższe niż błogosławieństwa zawarte w Księdze Powtórzonego Prawa 28:1–14?

Odp.: W starożytnych traktatach suzerennych powszechne było umieszczanie błogosławieństw i przekleństw na końcu. Często przekleństwa za złamanie traktatu były liczniejsze niż błogosławieństwa. Paweł mówił, że ci, którzy podlegają Prawu, są pod przekleństwem; i było to prawdą, gdy łamali Prawo. Jednak w przeciwieństwie do Księgi Powtórzonego Prawa, traktaty suzerenne nie zawierały postanowień dotyczących przebaczenia.

P: W Księdze Powtórzonego Prawa 28:20. Czym jest przepowiedziane tutaj zamieszanie?

Odp.: Słowo to można lepiej przetłumaczyć jako „panika”. Można to rozumieć jako panikę zesłaną przez Boga. To samo słowo zostało użyte w odniesieniu do Egipcjan tonących w Morzu Czerwonym w Księdze Wyjścia 14:23-28.

P: W jaki sposób Księga Powtórzonego Prawa 28:28-40 odnosi się do zwolnień z obowiązku służby wojskowej wymienionych w Księdze Powtórzonego Prawa 20:5-8?

O: Trzy zwolnienia z obowiązku służby wojskowej dotyczyły sytuacji, gdy mężczyzna właśnie zasadził winnicę, gdy zaręczył się z kobietą lub gdy obawiał się pójścia na wojnę. Księga Powtórzonego Prawa 28:30 wymienia dwa z nich: zaręczyny z kobietą i zasadzenie winnicy. Księga Powtórzonego Prawa 28:39-40 przeklina nieposłusznych, mówiąc, że będą sadzić winnice, ale nie będą się nimi cieszyć. Księga Powtórzonego Prawa 28:28, 34, 65 mówi o tym, że będą ogarnięci szaleństwem, drżeniem i paniką (zamieszaniem).

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 28:55-58 Bóg postanowił, że nieposłuszni Izraelici staną się kanibalami i będą zjadać swoje dzieci?

Odp.: Bóg tego nie pragnął, ale ostrzegł ich, że karą za nieposłuszeństwo będzie oblężenie Jerozolimy tak dotkliwe, że przewidział, iż tak się stanie. Niestety, faktycznie tak się stało, zgodnie z 2 Król. 6:24-29 oraz Lamentacjami 2:20; 4:10.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 28:64 i 3:27 przepowiedziano wygnanie?

Odp.: Spotkało to królestwo północne, gdy podbili je Asyryjczycy w 722 r. p.n.e., oraz królestwo południowe, gdy podbili je Babilończycy w 586 r. p.n.e. Nie wydawało się to jednak zbyt szokujące dla pierwszych czytelników, ponieważ – poza Biblią – praktyka, w której zdobywca wysyłał na wygnanie podbitych mieszkańców, była znana już ok. 1800 r. p.n.e., jak wspomina Keneth A. Kitchen w książce J.B. Payne’a *New Perspectives on the Old Testament* (s. 507), a także w swojej pracy *The Bible* (s. 120–122).

P: Czy Pwt 28,68 przepowiadało drugą niewolę w Egipcie, jak twierdzi muzułmanin Ahmad Deedat?

Odp.: Jest to proroctwo warunkowe, dotyczące sytuacji, w której Izraelici trwaliby w swoim buncie. Nie przepowiada ono niewoli w Egipcie, lecz raczej to, że dobrowolnie uciekną do Egiptu. Po tym, jak Babilończycy wygnali większość Żydów do Babilonu, wielu z tych, którzy pozostali, zdecydowało się uciec do Egiptu, zabierając ze sobą niechętnego Jeremiasza. Księga Jeremiasza 41:11–44:30 zawiera obszerny opis tych wydarzeń.

Później, gdy Rzymianie stłumili bunt żydowski w 70 r. n.e., po zdobyciu Jerozolimy, wysłali 17 000 dorosłych Żydów do Egiptu na ciężkie roboty, a wszystkich poniżej 17 roku życia sprzedali, zgodnie z opisem Józefa Flawiusza w dziele „Wojna żydowska”, księga 6, rozdział 9.2. Około 135 r. n.e. cesarz rzymski Hadrian również sprzedał wielu Żydów w niewolę, zgodnie z „Listem do Jeremiasza” Hieronima, rozdział 31.

Pytanie: Czy Księga Powtórzonego Prawa 29:1-29 stanowi podsumowanie rozdziału 28 czy też wprowadzenie do rozdziału 30?

Odp.: Jedno i drugie, ponieważ można to uznać za przejście. Jest to podsumowanie tego, co poprzedzało, i wprowadzenie do tego, co nastąpi. W żydowskich Bibliach Księga Powtórzonego Prawa 29:1 nosi tytuł Księga Powtórzonego Prawa 28:69.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 29:3-4 cudowne znaki i cuda same w sobie nie mogą prowadzić do wiary w Boga?

Odp.: Ze względu na grzeszność ludzi i ich spryt w znajdowaniu alternatywnych wyjaśnień potrzebne jest objawienie się Boga. Lud Boży w tamtych czasach dostrzegał to i przekazywał tę wiedzę swoim dzieciom oraz wnukom, a oni z kolei przekazywali ją swoim potomkom. Jednak często dzieci nie wyciągają wniosków z trudności, przez które przeszli ich rodzice; upierają się, by same doświadczyć tych trudności. Wskazują na to między innymi fragmenty z Ewangelii św. Jana 2:18-21; 6:30; 9:40-41; 10:38; 13:7 oraz inne wersety.

Pytanie: W Księdze Powtórzonego Prawa 29:16-18, w jaki sposób niektórzy wierni próbują „wycofać się” z posłuszeństwa Bogu?

Odp.: Na pozór mogą postępować właściwie i być posłuszni Bogu w wielu dziedzinach, ale może istnieć jedna lub dwie dziedziny, w których błędnie sądzą, że „Boże przykazanie nie dotyczy mnie w tej kwestii”. Może to być racjonalizacja, że muszą kłamać, aby osiągnąć sprzedaż, muszą prowadzić rozwiązłe życie seksualne, ponieważ uważają, że są w złym małżeństwie, muszą kraść, ponieważ w przeciwnym razie Bóg nie zapewnia im wystarczających środków do życia, ich zły charakter lub język są w porządku, ponieważ nie potrafią tego zmienić – taka jest ich osobowość – lub mogą robić coś w tajemnicy, ponieważ ludzie się o tym nie dowiedzą. Ale Bóg wie, i Bóg nie „zwolnił” nikogo z dążenia do świętości w Nim. Chrystus nie przyszedł, aby stanąć po naszej stronie. Przyszedł raczej po to, abyśmy byli Jego własnością i stali po Jego stronie.

P: O czym mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 29:18 i Liście do Hebrajczyków 12:15, jeśli chodzi o źródło goryczy?

Odp.: Ludzie, nawet wierzący, mogą stać się zgorzkniali z wielu powodów. Może to wynikać z obecnych trudności, zazdrości wobec innych lub ogólnie z nieakceptowania tego, co Bóg czyni. Może to prowadzić do podążania za jakimś bożkiem lub do zburzenia bariery chroniącej przed grzechem, jeśli czujesz, że Bóg się nie troszczy lub jesteś na Niego zły. Głównymi przyczynami są: odwrócenie się od Boga (28:20); czyny nieposłuszeństwa (28:15, 20, 45, 58), niewdzięczność wobec Boga (28:47) oraz konsekwencja oddawania czci innym bogom (28:64; 29:16-17).

Jednak zamiast po prostu „goryczy” hebrajski i grecki tekst faktycznie mówią o „korzeniu goryczy”. Obraz ten przedstawia szkodliwą roślinę, która z czasem rośnie, ponieważ sprzyja jej wrogie środowisko.

Pytanie: Jak, zgodnie z Pwt 29:18 i Hbr 12:15, niektórzy ludzie stają się dziś zgorzkniali i co możemy zrobić, aby nie stać się takimi?

Odp.: Po pierwsze, uświadom sobie niebezpieczeństwo. Po drugie, módl się do Boga, aby cię przed tym uchronił. Po trzecie, postanów „wyznaczyć granicę” i zdecyduj, że nie pójdziesz tą drogą. Po czwarte, skupiaj wzrok na Bogu i Jego obietnicach. Wreszcie, uświadom sobie, że ten świat i tak jest przemijający, a nasze obecne zmagania są niczym w porównaniu z radościami, jakie czekają nas w niebie, jak mówi 2 List do Koryntian 4:17.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 29:28 Bóg miałby wykorzenić swój nieposłuszny lud i wygnać go do innej ziemi?

Odp.: Odwróćmy to pytanie. Jeśli byli nieposłuszni Bogu, to dlaczego mieliby sądzić, że Bóg chciałby, by nadal cieszyli się ziemią, którą im dał? Jeśli lud postanowił odwrócić się od Boga, Bóg może odwrócić się od niego. Tak stało się podczas wygnania. W pewnym sensie wszyscy jesteśmy wygnańcami, ponieważ ludzkość została wygnana z ogrodu Edenu.

P: Co oznacza stwierdzenie z Pwt 29,29, że rzeczy tajemne należą do Boga, ale to, co On objawił, jest nasze na zawsze?

Odp.: Rozróżnia się tu dwa rodzaje wiedzy.

1. Tajemnice (ukryte), których Bóg nam nie objawił. Nie mamy obowiązku ich znać ani się do nich stosować. Niektórych z nich możemy nie poznać, dopóki nie dotrzemy do nieba, a o innych możemy nigdy się nie dowiedzieć. Nie ma w tym jednak nic złego. Myśli i drogi Boga są wyższe niż nasze, jak mówi Izajasz 55:8-9.

2. Rzeczy objawione (ujawnione), o których Bóg nam objawił, że mamy obowiązek je poznać, przestrzegać oraz uczyć o nich nasze dzieci i innych.

Pytanie: Czytając Księgę Powtórzonego Prawa 30:1-2, moglibyśmy pomyśleć, że Izraelici byli niezwykle nierozsądni, widząc to wszystko, a mimo to odwracając się od Boga. Jakie są jednak dzisiaj przykłady tego, że ludzie dostrzegają działanie Boga, a mimo to nie wyciągają z tego wniosków?

Odp.: Kara niekoniecznie komuś pomaga; zależy to od tego, czy dana osoba ją przyjmie i okaże skruchę. Czasami może ona sprawić, że ludzie staną się jeszcze bardziej uparci. Czy są jakieś grzechy, które ludzie wciąż popełniają, nawet po tym, jak dostrzegli ich poważne negatywne konsekwencje? Nie chodzi tylko o narkotyki i alkohol, ale także o czystość, uczciwość i dobre traktowanie innych. Achan i Judasz dążyli do materialnych korzyści. Gedeon i Samson w gruncie rzeczy czcili samych siebie.

P: Czy w Pwt 30,6 Bóg obrzezał serca Izraelitów, czy też sami Izraelici mieli to uczynić, jak mówi Pwt 10,16?

Odp.: To tak, jakby zapytać, czy to my jesteśmy odpowiedzialni za wiarę, czy też Bóg nam ją daje. Prawidłowa odpowiedź brzmi: i to, i to, ponieważ zarówno w kwestii zbawienia, jak i oddania się Bogu, zachodzi wzajemne oddziaływanie między Bogiem a człowiekiem. O tym, że Bóg obrzeza nasze serca, mowa jest również w Liście do Kolosan 2:11.

P: Jak w Księdze Powtórzonego Prawa 30:11-14 i Liście do Rzymian 10:8 odpowiedzieć komuś, kto twierdzi, że Pismo Święte jest zbyt trudne do zrozumienia?

Odp.: Czasami może to być po prostu wymówka: „jeśli nie rozumiem tego wszystkiego, nie muszę się do niczego z tego stosować”. Jednak dla tych, którzy mają w tej kwestii autentyczne zastrzeżenia, odpowiedź składa się z trzech punktów.

Po pierwsze, Biblia ma „wielopoziomowy” charakter. Niektóre fragmenty są tak proste, że nawet uczeń szkoły podstawowej może je doskonale zrozumieć. Nawet trzecioklasista potrafi zdecydować, czy chce być „dobrym człowiekiem”, czy „złym człowiekiem”, gdy dorośnie. Wszyscy rozumieją, że Bóg stworzył wszystko, że wszyscy zgrzeszyliśmy, że Jezus umarł za nas na krzyżu i zmartwychwstał. Musimy pokutować i wierzyć w Niego. Inne fragmenty są bardzo skomplikowane, a wykształceni uczeni zmagają się z implikacjami niektórych doktryn. Na przykład, ile metawiedzy (hipotetycznej) posiada Bóg? W jaki sposób urodziliśmy się z grzeszną naturą? Czy Jezus był bezgrzeszny, gdy szatan Go kusił? W jaki sposób nasze ciała po zmartwychwstaniu będą podobne, a jednocześnie różne od ciała Jezusa? Co więcej, czasami ten sam fragment można odczytywać i rozumieć na różnych poziomach: na poziomie podstawowym (ale prawdziwym) oraz na poziomie głębszym (również prawdziwym).

Po drugie, wierzący powinni modlić się o zrozumienie od Ducha Świętego. On może nas prowadzić, wskazując, które interpretacje są prawidłowe, a które fałszywe. Paweł nawiązuje do tego, cytując w Liście do Rzymian 10:8 fragment z Księgi Powtórzonego Prawa 11:14.

Wreszcie mamy siebie nawzajem: innych wierzących, zarówno tych, którzy żyją w tym samym czasie co my, jak i tych, którzy dawno temu spisali swoje spostrzeżenia i mądrość.

P: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 30:15-20 Mojżesz powiedział, że (przed Chrystusem) człowiek był usprawiedliwiony przez przestrzeganie Prawa?

Odp.: W rzeczywistości ani Mojżesz, ani Biblia nigdy tego nie twierdzą. Fragment ten ukazuje błogosławieństwa i społeczność z Bogiem wynikające z przestrzegania Prawa, a także przekleństwa dla ludu Bożego, który nie przestrzegał Prawa, jednak samo Prawo nie zbawiało. Jezus Chrystus zapewnił usprawiedliwienie wszystkim, którzy uwierzyli, zarówno w czasach przed Chrystusem, jak i po Nim.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 30:19 oraz w Księdze Jozuego 24:15-18 kładzie się nacisk na dokonanie wyboru?

Odp.: Nie chodziło tylko o to, by słuchali i intelektualnie się zgadzali, ale mieli zdecydować się na życie w sposób zgodny z wolą Bożą, co obejmowało odrzucenie tego, co niegodne. Jest to przeciwieństwo niektórych ludzi, o których Paweł wspomina w 2 Liście do Tymoteusza 3:7, jako o takich, którzy zawsze się uczą, ale nigdy nie są w stanie uznać prawdy. Jeśli chodzi o ewangelię, trzeba dokonać wyboru.

P: Jak w Księdze Powtórzonego Prawa 31:1-3,7-8 możemy uniknąć myślenia, że sukces w służbie może zależeć wyłącznie od jednej osoby?

Odp.: Bóg rozwiązał ten problem, zabierając Mojżesza. Jednak wcześniej Mojżesz przygotował Jozuego do przejęcia przywództwa. Dzisiaj, gdy przywództwo sprawuje grupa ludzi, odejście jednej osoby nie wywołuje gwałtownego wstrząsu. Powinniśmy również zastanowić się nad sukcesją i tym, kto będzie kierował sprawami po nas. Wreszcie, organizacja kierowana przez starszych jest bardziej odporna niż ta, w której jest tylko jeden przywódca.

P: Jak wyglądały ludy Kanaanu opisane w Pwt 31:3 i czy istnieją dziś ludy podobne do nich?

Odp.: W ziemi Kanaanu mieszkało wiele ludów. Kolonie Hetytów i Amorytów przybyły z Azji Mniejszej. Kilku Filistynów i Ludów Morskich przybyło w tym czasie z północnego zachodu. Jednym z bardziej niezwykłych ludów byli Anakim. Znaleziono kości, które wskazują, że niektórzy z nich mieli 10 i pół stopy wzrostu. Uważa się jednak, że większość Kananejczyków pochodziła z północnej Arabii. Uważa się, że pewien lud żyjący obecnie jest „kuzynami” Kananejczyków; mieszka on w Katarze.

Kanaan był rządzony przez wiele małych miast-państw; miały one duże doświadczenie w prowadzeniu wojen między sobą. Ich mury miejskie były grubsze niż mury miast izraelskich, zbudowanych o kilka stuleci później. Zarówno północna, jak i południowa część Kanaanu płaciły daninę Egiptowi. Jozue pokonał trzydziestu jeden królów w obu tych częściach. Nie udało mu się jednak podbić równin, ponieważ Kananejczycy posługiwali się rydwanami, które były skuteczną bronią na otwartym terenie.

Religia Kananejczyków była zarówno dekadencka, jak i okrutna. Każdy region czcił lokalnego władcę, czyli Baala. Kananejczycy czcili również boginię Asztartę (lub Isztar), boginię seksu i wojny. Według jednej z legend jej mąż, bóg Tammuz, został przez nią wysłany do piekła (miła pani!). Trzy „atrakcyjne” elementy tej religii to seks, przemoc i materializm. Nie tylko składali ofiary ze zwierząt, ale ich pierworodne dzieci musiały „przejść przez ogień”. Każda świątynia utrzymywała się z ofiar, a częściowo także ze „świętej” prostytucji kapłanek. Ponieważ Kananejczycy mieli bardziej wyrafinowaną cywilizację, a ich religia z pewnością przemawiała bardziej do zmysłów niż kult Boga, dla Izraelitów wielką pokusą było odwrócenie się od Żywego Boga.

Łatwo jest patrzeć na zabijanie niemowląt i prostytucję, a przeoczyć inną, naprawdę złą rzecz. W większości kultur zdarza się, że niektórzy ludzie mordują i uprawiają prostytucję, ale wielkim złem jest to, że: gdyby Kananejczyk szczerze pragnął szukać Stwórcy i prowadzić dobre, moralne życie, nauczano go, że jedyną drogą jest zabicie swojego pierworodnego i popełnienie cudzołóstwa. Czy potrafisz sobie wyobrazić, jak niemal niemożliwe byłoby poszukiwanie moralnego Boga, gdyby jedyną znaną ci drogą były właśnie te bezbożne czyny?

Z powodu wielkiego grzechu Kananejczyków (Rdz 15,16) oraz z powodu pokusy (Pwt 7,16) Bóg nakazał ich całkowite zniszczenie (Pwt 20,16-18). Możemy zastanawiać się, jak wielki musi stać się grzech, zanim Bóg unicestwi cały lud, ale naprawdę nie możemy kwestionować prawa Boga do postępowania ze swoim własnym stworzeniem tak, jak On tego pragnie.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 31:6, 31:7 oraz w Księdze Jozuego 1:6-7, 8-18 kładzie się taki nacisk na bycie silnym i odważnym?

Odp.: Być może dlatego, że niektórzy z nas mają skłonność do słabości i lęku. Nie powinniśmy być arogancko pewni siebie, ale powinniśmy mieć zaufanie do tego, co Bóg może uczynić poprzez nas. Jest jednak jeszcze drugi powód. Zamiast się bać i panikować, znacznie więcej osób wolałoby grać bezpiecznie i nie wywoływać zamieszania. W obu tych sytuacjach wierzący powinni być silni i odważni.

P: Jak mądrze wybrać następcę, o czym mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 31:7-8,23; 32:44; 34:9?

Odp.: Przede wszystkim musisz zdać sobie sprawę, że musisz wybrać następcę. Następnie módl się i proś Boga. Musisz jednak również zbadać tę osobę i kierować się własnym rozeznaniem. Jozue spędził dużo czasu z Mojżeszem i w Przybytku. Udowodnił swoją wartość, gdy wraz z Kalebem byli jedynymi zwiadowcami, którzy z wiarą przedstawili pozytywny raport, twierdząc, że mogą wejść do ziemi obiecanej. Mojżesz często miał Jozuego u boku, więc mógł go szkolić dzień po dniu. Tak więc Jozue nie tylko został wybrany, ale był również przygotowany. Kiedy Mojżesz publicznie wspomniał tutaj o Jozue, nikogo to nie zaskoczyło.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 31:24-26 prawo to nie zostało umieszczone w Arce Przymierza?

Odp.: Prawo to, czyli Księga Powtórzonego Prawa, zostało umieszczone obok Arki Przymierza. W Arce znajdowały się tylko trzy rzeczy: Dziesięć Przykazań, laska Aarona, która zakwitła, oraz dzban z manną. Prawo to było jednak przeznaczone do czytania przez lud, a zwłaszcza przez królów. Kapłani mieli je odczytywać ludowi co siedem lat, zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 31:9-10, podczas Święta Namiotów. Ilu ludzi dzisiaj czyta Pismo Święte od deski do deski, przynajmniej raz na siedem lat? Można by pomyśleć, że zadaniem kapłanów było głównie czytanie Pisma Świętego, ale byłoby to pominięcie sedna sprawy. Kapłani mieli raczej zarówno poprzez zachętę, jak i własny przykład nakłaniać do czytania Biblii i poznawania prawa Bożego; czytanie Księgi Powtórzonego Prawa raz na siedem lat było częścią tego zadania. Jednak w „Komentarzu biblijnym MacArthura” (str. 238–239) uważa się, że chodziło o całą Torę, a nie tylko o Księgę Powtórzonego Prawa.

Pytanie: Co jest interesującego w tej pieśni z Księgi Powtórzonego Prawa 32:1-44?

Odp.: Jest to „nauka poprzez śpiew”. Nie jest to przede wszystkim pieśń uwielbienia ani lament, ale raczej pieśń nauczająca, mająca charakter edukacyjny i proroczy, zawierająca kilka wersetów (32:3-4, 8) wychwalających charakter Boga. Nie są to tylko ładnie brzmiące słowa, ale wyraz woli Bożej oraz przewodnik po życiu i śmierci wśród ludu Bożego. Gdyby ktoś nauczył się tej pieśni na pamięć, miałby podsumowanie znaczenia Prawa. W przeciwieństwie do współczesnych testamentów, testament sporządzony w tamtych czasach był nieodwołalny.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 32:1-4 zawsze kładzie się nacisk na wielbienie Boga?

Odp.: To oddaje chwałę Bogu, ale ma też wpływ na nas. Jak powiedział C.S. Lewis (w książce „Reflections on the Psalms”, str. 94–95), nie można w pełni cieszyć się czymś bez doceniania tego.

P: Dlaczego w Pwt 32:5 wspomniano tutaj o pokoleniu przewrotnym i krzywym?

Odp.: Chodzi tu o pokolenie, które odrzuciło Bożego Mesjasza. Jezus tak nazwał pokolenie swoich czasów w Ewangelii Mateusza 17:17. Piotr i Paweł również używają tego wyrażenia w Dziejach Apostolskich 2:40 i Liście do Filipian 2:15.

P: W jaki sposób tłumaczenie Septuaginty wpłynęło na fragment z Pwt 32,8 i następne?

Odp.: Septuaginta mówi: „Gdy Najwyższy rozdzielił narody, gdy rozdzielił synów Adama, wyznaczył granice narodów zgodnie z liczbą synów/aniołów Bożych”.

P: Co oznacza wyrażenie „źrenica oka” w Księdze Powtórzonego Prawa 32:10; Psalmie 17:8; Księdze Zachariasza 2:8?

A: Chodzi tu o źrenicę, czyli środek oka. Oznacza to coś, co jest uważane za bardzo cenne i co bardzo lubisz.

P: W Księdze Powtórzonego Prawa 32:11a, w jaki sposób orzeł „wzburza” gniazdo?

O: Trzeba by bardzo dobrze znać orły, żeby to wiedzieć. Młode orlę ma całkiem niezłe życie w gnieździe; nie musi nic robić i cały czas dostaje darmowe jedzenie. Wie o tym i zazwyczaj nie chce ryzykować utraty tego, co ma, i opuszczać gniazda. Ale matka zaczyna niszczyć gniazdo, w którym znajduje się orlę, zmuszając je do rozpoczęcia lotu i radzenia sobie samodzielnie. Czasami orzeł próbuje wzbić się w powietrze, opada na ziemię i utknie tam na chwilę. To nic złego; rodzice będą przynosić pożywienie orlęciu, które utknęło na ziemi, dopóki nie nauczy się samodzielnie latać.

P: W Księdze Powtórzonego Prawa 32:11 i następnych, jakie ptaki noszą swoje młode na skrzydłach?

Odp.: Tylko ptaki drapieżne (w Palestynie występuje 44 gatunków) mają skrzydła wystarczająco silne, by to zrobić. Co najmniej jeden z nich, orzeł przedni, znany jest z tego, że łapie swoje młode w skrzydła. Według numeru magazynu „National Geographic” z kwietnia 2001 r. ptaki te nurkują pod orlęta i wznoszą się w górę z orlętami na grzbietach, gdy te uczą się latać.

Więcej informacji można znaleźć na stronie https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_birds_of_Palestine z dnia 29 czerwca 2025 r.

Pytanie: W Księdze Powtórzonego Prawa 32:15; 33:5; 33:26 oraz w Księdze Izajasza 44:2 – kim jest tutaj Jeshurun?

Odp.: Jest to metafora, a Jeshurun to pieszczotliwe imię Izraela, oznaczające „człowieka prawego” lub „sprawiedliwego”. Chodzi o to, że Izrael pierwotnie podobał się Panu. Jednak podobnie jak dobrze nakarmione zwierzę może kopnąć właściciela, który je karmi, jest to poetycka przepowiednia, że lud Boży – Izrael – zbuntuje się przeciwko Bogu. Będą czcić innych bogów, którzy w rzeczywistości byli demonami, zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 32:16-17.

P: Dlaczego, jak czytamy w Księdze Powtórzonego Prawa 32:15, niektóre dzieci wierzących, gdy dorastają, odwracają się od Boga?

Odp.: Przyczyn może być wiele.

Kuszenie, by podążać za innymi rzeczami. Obejmuje to kuszenie ze strony partnera, małżonka lub innych członków rodziny.

Materializm

Duma i arogancja

Niespójność i hipokryzja wierzących, których byli świadkami.

Strach i prześladowania

Obojętność wynikająca z dobrobytu. Jest tu pewna lekcja: dobrobyt może być bardziej niebezpieczną próbą niż trudne czasy.

U podstaw większości z nich leżą dwa pytania, na które odpowiadają twierdząco. Czy Bóg wystarczy? I „Czy droga Boga jest najlepszą drogą?

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 32:12,16 Pan jest tak rozgniewany z powodu obcych bogów?

Odp.: Księga Powtórzonego Prawa 2:16 mówi, że to wzbudza w Bogu zazdrość. Tak jak mąż lub żona mogą czuć zazdrość, gdy ich współmałżonek ma romans, tak samo Bóg odczuwa zazdrość, gdy ludzie podążają za innymi bogami. Również w wersecie 16 Bóg nazywa ich kult obrzydliwościami. W pewnym sensie ziemia jest polem bitwy, na którym demony walczą z Bogiem. Celem lub „nagrodą” jest pozyskanie ludzi lojalnych wobec demonów, którzy wierzą w nie, podążają za nimi lub je czczą.

Kiedyś, grając w szkolnej drużynie koszykarskiej, zdobyłem decydujący punkt. Była to sytuacja rzutu sędziowskiego, a sędzia przypadkowo ustawił nas w odwrotnej kolejności. Przechwyciłem piłkę, złapałem ją i rzuciłem. Trafiła do kosza, ale niestety przypadkowo wpadła do kosza drużyny przeciwnej. Co gorsza, przegraliśmy mecz jednym punktem. Było mi strasznie wstyd. Jedną z niepisanych zasad koszykówki jest: nie zdobywaj punktów dla drużyny, która jest twoim przeciwnikiem. To trochę tak, jakby czcić obcych bogów.

P: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 32:21 „ludzie głupi” odnoszą się do przedislamskich Arabów, jak twierdzi muzułmanin Ahmad Deedat?

Odp.: Można to również przetłumaczyć jako „ludzie powolni w nauce”, ale niezależnie od tego nie ma powodu, by odnosiło się to do Arabów bardziej niż ogólnie do pogan. W szczególności pierwsi chrześcijanie, którzy nie pochodzili ze środowiska żydowskiego, byli głównie poganami z Imperium Rzymskiego. Arabowie nie stanowili wówczas zbyt licznej grupy etnicznej.

P: W Księdze Powtórzonego Prawa 32:28-33, w jaki sposób fatalny osąd jest grzechem prowadzącym do zguby?

Odp.: Kiedy nie potrafisz odróżnić dobra od zła – czy to z powodu strachu, presji, czy obawy przed potencjalną stratą – nie możesz prowadzić innych. Jeśli sam nie wiesz, co jest dobre, a co złe, możesz dać się nabrać na wszystko. Nie każda niewiedza jest niewinna. Część wynika z celowego wysiłku, by nie przejmować się tym, czy coś jest dobre, czy złe.

W przenośni źli ludzie mieliby mnóstwo wina, ale sami nie zdawali sobie z tego sprawy – a może zdawali sobie sprawę, ale im to nie przeszkadzało – że ich wino było winem z jadu węża. Dzisiejsi ludzie sięgają po narkotyki, upijają się i palą, zatruwając w ten sposób własne ciała.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 32:48 gniew Mojżesza był „grzechem prowadzącym do śmierci”, o którym mowa w 1 Liście św. Jana 5:16,17, ponieważ został ukarany śmiercią przed wejściem do Ziemi Obiecanej?

Odp.: Nie, sytuacja ta zasadniczo różni się od przypadku Ananiasza i Safiry (Dz 5,1-11), niektórych wierzących, którzy lekceważyli Wieczerzę Pańską (1 Kor 11,31-32), buntu Koracha (Lb 16) oraz grzechu Achana (Joz 7,16-26). Ci inni zginęli natychmiast, podczas gdy Mojżesz żył jeszcze wiele lat, zanim umarł. Grzech Mojżesza był grzechem prowadzącym do śmierci jedynie w tym sensie, że Adam, Ewa i my wszyscy umrzemy w konsekwencji grzechu.

Pytanie: Jak daleko Mojżesz mógł widzieć ze szczytu góry Nebo, o czym mowa w Księdze Powtórzonego Prawa 32:49?

Odp.: Góra Nebo wznosiła się na wysokość 2 700 stóp nad poziomem morza i 4 000 stóp nad Morzem Martwym. W pogodny dzień można stamtąd dostrzec tereny na północ od Morza Galilejskiego i na południe od Morza Martwego.

Pytanie: Skoro w Księdze Powtórzonego Prawa 32:50 mowa jest o życiu po śmierci, co oznacza wyrażenie „dołączył do swego ludu”?

Odp.: Oznacza to po prostu, że Mojżesz dołączył do Izraelitów, którzy już odeszli. Innymi słowy, Mojżesz umarł.

Pytanie: W Księdze Powtórzonego Prawa 33:1-29 – kiedy i w jaki sposób powinniśmy dziś wypowiadać słowa błogosławieństwa nad innymi?

Odp.: Powinniśmy błogosławić innych, troszcząc się o nich i okazując im miłość, ale nie o to tutaj chodzi. Są trzy sposoby.

Módl się za nich (gdy ich nie ma): Jak często modlisz się za swoją rodzinę, ludzi w kościele i niewierzących?

Przekazuj im słowa zachęty: buduj ich, przedstawiając wizję tego, kim mogliby być i, miejmy nadzieję, kim się stają. Zachęcaj ich do wytrwałości i dążenia do sedna Bożej woli, a nie tylko do jej pobocznych aspektów. Przypominaj im, że droga Boża jest najlepszą drogą. Ostatecznie nie ma czegoś takiego jak „udane grzeszenie”. Błogosławieństwa Mojżesza były połączeniem modlitw, uwielbień, proroctw i nakazów.

Módlcie się za nich w ich obecności: oprócz modlitwy razem z nimi, módlcie się również nad nimi, aby Bóg pobłogosławił ich tym, co naprawdę ważne: poznaniem Jego samego, mocną wiarą oraz aby miłość Boża przepełniała ich życie.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 33:2 wzmianka o tym, że Bóg jaśnieje wraz z 10 000 świętych, odnosi się do podboju Mekki przez Mahometa, jak twierdzi muzułmanin Ahmad Deedat?

Odp.: Nie. Chociaż armia z Medyny liczyła około 10 000 żołnierzy, to jest to jedyne podobieństwo w tym przypadku. Paran znajdował się w Edomie, na terenie dzisiejszej Jordanii, i nie odgrywał znaczącej roli w Biblii. Zarówno Mekka, jak i Medyna leżą daleko na południe od Paranu, więc jest to, delikatnie mówiąc, „naciągnięcie” o setki mil.

P: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 33:6-27 nie wspomniano o plemieniu Symeona w tej przepowiedni?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia, ale w przyszłości Simeon połączy się z Judą i utraci swoją tożsamość jako plemię posiadające niezależne terytorium, jak opisano w 1 Kronikach 4:24-42.

P: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 33:6 tekst hebrajski brzmi: „niech” jego ludzie będą nieliczni, czy też „niech nie/ani niech” jego ludzie będą nieliczni?

Odp.: Można to przetłumaczyć w obu przypadkach. Septuaginta była dość wiarygodnym greckim tłumaczeniem pierwszych pięciu ksiąg i jej autorzy zrozumieli to jako „niech będzie ich wielu”.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 33:6 Mojżesz mówi właśnie o Rubenie, że „niech jego lud nie będzie nieliczny”?

Odp.: Wiele proroctw dotyczących pomyślności zostało przekazanych innym plemionom, ale nie Rubenowi. Pismo Święte tego nie wyjaśnia, ale możemy dostrzec powód. Plemiona Rubena, Gada i połowy Manassesa poprosiły o ziemię poza Kanaanem, po wschodniej stronie rzeki Jordan; Ruben był plemieniem położonym najdalej na południe spośród plemion wschodnich. Otrzymały to, o co prosiły, pod warunkiem, że obiecają pomóc innym plemionom w zdobyciu ich ziemi. O ile nam wiadomo, plemiona te dotrzymały obietnicy. Jednak rzeka Jordan przez większą część roku była z natury bardzo trudna do przekroczenia, a plemiona wschodnie były narażone na ataki Edomitów, Moabitów, Ammonitów, Syryjczyków i Arabów. W Kanaanie było wystarczająco dużo ziemi, a plemiona te nie postąpiły mądrze, prosząc o tereny trudniejsze do obrony poza Kanaanem. Być może gdy przekonały się, że mogą żyć na tej ziemi, zapytały: „po co iść dalej”?

W dzisiejszych czasach wielu ludzi, widząc, że coś nie jest złe, pyta: „po co iść dalej”? Jeśli nie odbiegasz rażąco od woli Bożej, czy chcesz pozostawać w stanie „po co iść dalej”, czy też pragniesz znaleźć się w samym centrum Bożej woli względem ciebie? Jednym z dobrych powodów, by iść dalej, było to, że byli narażeni na zniszczenie – zarówno pod względem militarnym, jak i duchowym. Rzeczywiście, już w czasach Dawida nie słyszy się już o tych dwóch i pół plemionach wschodnich. Podobnie, jeśli kroczysz z Bogiem, ale znajdujesz się w niebezpiecznym miejscu, być może z powodu pokusy, zamiast pytać „po co iść dalej”, zmień swoje okoliczności lub wyjdź z tego miejsca.

Pytanie: Co mówi to błogosławieństwo w Księdze Powtórzonego Prawa 33:7 o Judzie?

Odp.: Było to błogosławieństwo dotyczące mocy, ale różni się ono od błogosławieństw mocy udzielonych Gadowi i Danowi w Księdze Powtórzonego Prawa 33:20-22. To błogosławieństwo dla Judy skupia się wyłącznie na tym, że Bóg udziela mocy i pomocy w celu ochrony swojego ludu.

P: Czy fakt, że w Księdze Powtórzonego Prawa 33:7 nie ma wzmianki o królestwie Judy, wskazuje, że tekst ten powstał po odłączeniu się plemion północnych, jak twierdzi sceptyczny „Przewodnik po Biblii” Asimova (str. 206)?

Odp.: Nie, równie słuszne byłoby stwierdzenie, że nie wspomniano by o królestwie Judy, gdyby tekst powstał przed czasami Dawida i zjednoczonego królestwa, jak i twierdzenie, że powstał po okresie zjednoczonego królestwa. W rzeczywistości, ponieważ były to błogosławieństwa Mojżesza, nie było potrzeby ani wspominania, ani pomijania królestwa Judy.

P: Co mówi fragment z Pwt 33:8-11 o Lewim i lojalności?

Odp.: Gdy Midianici wystawili Izrael na próbę, Lewici, w posłuszeństwie wobec Bożego rozkazu, chwycili za miecze i zabili swoich rodaków. Lojalność wobec Boga i lojalność wobec pozostałych Izraelitów zazwyczaj byłyby tożsame, ale gdy się rozchodziły, Lewici zdecydowali się pozostać lojalni wobec Boga. Lewi został przeklęty rozproszeniem po Izraelu. Jest to jednak przykład przekształcenia przekleństwa w błogosławieństwo.

Możemy być lojalni wobec Boga, naszego kraju, prezydenta, kościoła, rodziny, firmy, przyjaciół itp. Miejmy nadzieję, że nie ma konfliktu ani sprzeczności w lojalności wobec wszystkich tych podmiotów. Jeśli jednak tak się stanie, musimy mieć pewność, że nasza najwyższa lojalność należy do Boga, a nie do kraju, kościoła, rodziny, firmy czy przyjaciół.

Pytanie: Co mówi Księga Powtórzonego Prawa 33:12 o Beniaminie i bezpieczeństwie?

Odp.: Niektórzy ludzie cały czas myślą o bezpieczeństwie. Niektórzy mieszkają w miejscach, gdzie muszą o tym myśleć przez większość czasu, na przykład na terenach ogarniętych wojną. Możesz jednak czerpać spokój ze świadomości, że Bóg czuwa nad tobą. Nie ma obietnicy, że chrześcijanie nigdy nie będą cierpieć ani nie zostaną zabici. Nie umrzesz jednak, dopóki Bóg nie zechce zabrać cię do siebie.

Była taka historia o samolocie, który wpadł w burzę, a lot był bardzo burzliwy. Wszyscy wydawali się przerażeni, z wyjątkiem jednej starszej pani. Zapytano ją, dlaczego się nie boi, a ona odpowiedziała, że wie, iż zobaczy swojego syna. Jej syn przebywał w mieście, w którym mieli wylądować. Miała jednak jeszcze jednego syna – wierzącego, który już odszedł. Powiedziała, że nie wie, czy wylądują bezpiecznie, czy nie, ale wie, że tak czy inaczej, zobaczy swojego syna.

Pytanie: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 33:16 chodzi o łaskę Boga, który był na „Synaju”, czy w „krzaku”?

Odp.: Ponieważ pierwotnie nie zapisywano samogłosek, słowo to brzmi „SN” i może oznaczać zarówno górę Synaj, jak i krzew (jak w przypadku płonącego krzewu). Niezależnie od tego sens pozostaje ten sam. Zwróćmy się do Boga, który objawił się w nadprzyrodzony sposób, czy to w płonącym krzewie, czy na górze Synaj.

Pytanie: Co oznacza obietnica dana Aszerowi w Księdze Powtórzonego Prawa 33:25: „Twoja siła będzie równa twoim dniom”?

Odp.: Aszer dobrze zakończy swoje życie; jego lud będzie silny tak długo, jak długo będzie istnieć na ziemi, a nie będzie stawał się coraz słabszy. Dzisiejsi chrześcijanie mają wybór w miarę starzenia się; możemy słabnąć fizycznie i psychicznie. Miejmy jednak nadzieję, że wszyscy będziemy mieli duchowo „siłę równą naszym dniom”. Powinniśmy dążyć do tego, by „dobrze zakończyć swoje życie”, a nie słabnąć duchowo w miarę zmian otoczenia i okoliczności. Musimy świadomie dążyć do pozostawienia po sobie dziedzictwa i dobrego zakończenia życia.

P: Jakiego rodzaju błogosławieństwo dla Zabulona i Issachara znajduje się w Księdze Powtórzonego Prawa 33:18-19?

Odp.: Te dwa plemiona znajdowały się na dalekiej północy, a Aszer leżał tuż przy wybrzeżu, od obszaru na północ od Tyru na południe aż do dzisiejszego Tel Awiwu. Wspomniana góra to prawdopodobnie góra Tabor, która oddziela Zabulona od Issachara. Oprócz składania sprawiedliwych ofiar błogosławieństwo to dotyczyło również materialnego dobrobytu. Dzięki lasom Libanu i asymilacji z Fenicjanami osiągnęli oni wielki dobrobyt, jednak kosztem życia duchowego. W czasach Dawida nie było już mowy o Aszerze ani Zabulonie – znaczna część plemienia weszła w skład Fenicji. W rzeczywistości architekt świątyni Salomona, Hiram, o którym mowa w 1 Królów 7:13, pochodził ze strony matki z pokolenia Naftalego, a ze strony ojca z Tyru. Co więcej, w 1 Królów 9:10-12 Salomon przekazał Hiramowi, królowi Tyru, 20 wsi z Galilei. Można by powiedzieć, że to tylko 20 wsi, ale nie powinno być żadnej wsi. Salomon zbudował swoją świątynię, wykorzystując ważne przyjaźnie na arenie międzynarodowej. Ta przyjaźń miała swoją cenę – oddanie 20 miast ludu Bożego pogańskiemu królowi. Byłoby lepiej, gdyby świątynia nie wyglądała tak pięknie, ale nie trzeba było oddawać ludu Bożego pogaństwu.

Pytanie: Co oznacza proroctwo z Księgi Powtórzonego Prawa 33:20-23 dotyczące plemion Gada i Dana oraz mocy podobnej do lwa?

Odp.: Plemiona te były wojownicze i przepowiedziano, że będą potężnymi wojownikami. Na marginesie, „Baszan” to żyzny region na północnym wschodzie Kanaanu, do którego wyemigrowało plemię Dana. Nazwa ta jest również powiązana z ugarickim słowem „basan”, oznaczającym żmiję. Proroctwo to bardzo różni się od proroctwa o dobrobycie dla Zabulona i Issachara, wymienionych przed nimi, czy też dla Aszera, wymienionego po nich. Bóg miał obdarzyć Gada i Dana sukcesem. Jednak plemiona te nie przetrwały, lecz uległy asymilacji. Nie wystarczy być dobrym wojownikiem; należy również uważać, dla kogo się walczy. Mówi się, że II wojnę światową wygrała determinacja Europy Zachodniej, amerykańska stal i rosyjska krew, ponieważ Rosja poniosła stosunkowo znacznie większe straty w ludziach niż Ameryka czy Zachód. Być może jednak nie byłoby tak wielu ofiar, gdyby nie przystąpili do II wojny światowej po niewłaściwej stronie, pomagając nazistowskim Niemcom.

Pytanie: Jak to możliwe, że Księga Powtórzonego Prawa 34:1-12 została napisana przez Mojżesza, skoro wspomina się w niej o jego śmierci?

Odp.: Większość chrześcijan uważa, że dwa ostatnie rozdziały Księgi Powtórzonego Prawa zostały spisane po śmierci Mojżesza. Najprawdopodobniej Mojżesz nie pisał o wydarzeniach po swojej śmierci, ponieważ w Księdze Powtórzonego Prawa 33 czytamy: „powiedział (osoba trzecia)” w Księdze Powtórzonego Prawa 33:2, 7, 8, 12, 13, 18, 20, 22, 23, 24. Jednak w tamtych czasach powszechne było pisanie o sobie w trzeciej osobie. Niezależnie od tego, przynajmniej rozdział 34 mógł zostać napisany przez autora Księgi Jozuego lub przez samego Jozuego.

Pytanie: W Księdze Powtórzonego Prawa 34:1-2, w jaki sposób Mojżesz ujrzał „całą” ziemię?

Odp.: Kiedy ktoś otrzymywał ziemię w posiadanie, na przykład w drodze zakupu, formalnie „oglądał ziemię”, którą miał wkrótce przejąć. Słowo „całą” nie oznacza tutaj każdego pojedynczego stopy kwadratowej (nawet ziemi po drugiej stronie każdej góry i każdego budynku). Oznacza to raczej, że Mojżesz widział tę ziemię jako całość.

Pytanie: Jak zareagowałbyś w sytuacji opisanej w Księdze Powtórzonego Prawa 34:4, gdyby Bóg pozwolił ci zobaczyć coś z daleka, ale nie pozwolił ci w tym uczestniczyć?

Odp.: Czasami Bóg czyni to w celu dyscyplinowania nas, czasami dla naszego bezpieczeństwa, czasami zostanie to odłożone na później, a czasami nie dostrzegamy powodu. Czasami Bóg może nam coś dać, na przykład dziedzictwo, ale otrzymujemy to dopiero później, nawet jeśli chcielibyśmy mieć wszystko już teraz. Niezależnie od tego nie powinniśmy żywić goryczy, lecz uświadomić sobie, że to, co Bóg czyni, jest najlepsze dla Jego chwały.

Podobnie jak my, Mojżesz mógł spojrzeć wstecz na swoje życie i na swój lud z mieszaniną poczucia spełnienia i rozczarowania, z radosną satysfakcją i bólem.

Czy zatem prawdą jest, że Mojżesz nigdy nie wkroczył do ziemi Kanaan? Być może nie jest to prawdą, ponieważ Mojżesz i Eliasz rozmawiali z Jezusem na Górze Przemienienia, o czym mowa w Ewangelii Mateusza 17:1-3. Chociaż nie podano konkretnej nazwy góry, to gdyby znajdowała się ona w Kanaanie, oznaczałoby to, że Mojżesz w końcu jednak tam dotarł.

Pytanie: Dlaczego, jak podano w Księdze Powtórzonego Prawa 34:5, Mojżesz został pochowany w tajemniczym miejscu?

Odp.: Mojżesz samotnie wspiął się na górę Nebo, więc nikt nie widział, gdzie zmarł. Pismo Święte tego nie podaje, ale istnieją dwie hipotezy.

Żydowski pisarz Józef Flawiusz stwierdził, że gdyby miejsce to było znane, Izraelici mogliby uczynić z ciała Mojżesza bożka. Zobacz na ten temat książkę „1001 Bible Questions Answered”, str. 311.

W Liście Judy 9 czytamy, że archanioł Michał i szatan walczyli o ciało Mojżesza. Być może ma to z tym coś wspólnego, a może chodzi o to, że Mojżesz miał później ukazać się Jezusowi podczas Przemienienia Pańskiego.

Pytanie: Jak to możliwe, że w Księdze Powtórzonego Prawa 34:7 Mojżesz miał 120 lat, a mimo to był silny i miał dobry wzrok?

Odp.: Bóg może zachować młodość, a nawet ją przywrócić, jak pokazują Księga Hioba 33:25, Psalm 103:5 i prawdopodobnie Psalm 110:3.

P: Czy w Księdze Powtórzonego Prawa 34:7 Mojżesz był tak samo silny jak w młodości, czy też nie mógł już wychodzić i wchodzić, jak mówi Księga Powtórzonego Prawa 31:2?

Odp.: Mojżesz był silny, tak jak w młodości. Jednak, jak mówi również Księga Powtórzonego Prawa 31:2, Mojżesz stracił nieco sprawności ruchowej, ponieważ „nie mógł już wychodzić i wchodzić”. Niemniej jednak w Księdze Powtórzonego Prawa 34:1 Mojżesz wciąż był w stanie wejść na górę Nebo, ponieważ „musiał udać się na pogrzeb”. Prawdziwy powód, dla którego Mojżesz nie mógł udać się do Ziemi Obiecanej, podany jest w Księdze Powtórzonego Prawa 31:3, gdzie Mojżesz mówi ludowi, że Bóg oświadczył, iż Mojżesz umrze tuż przed dotarciem do Ziemi Obiecanej. Dlatego właśnie Mojżesz przekazał przywództwo nad ludem Jozuemu w Księdze Powtórzonego Prawa 31:1-8.

Pytanie: W Księdze Powtórzonego Prawa 34:9 – w jakich innych miejscach Starego Testamentu Duch Pański zstępował na ludzi?

A: Oto lista zaczerpnięta z „Komentarza biblijnego MacArthura”, str. 245.

Księga Wyjścia 31:3; 35:30,31 – Bazalel miał mu przekazać umiejętności

Księga Liczb 11:17 – Mojżesz

Księga Liczb 11:25 – Siedemdziesięciu starszych

Księga Liczb 24:2 – Balaam w proroctwie o Izraelu

Księga Powtórzonego Prawa 34:9 – Jozue, który miał zastąpić Mojżesza

Sędziowie 3:10 – Otniel

Sędziowie 6:34 – Gedeon

Sędziowie 11:29 – Jefte

Sędziowie 14:6, 19; 15:14 – Samson

1 Księga Samuela 10:10; 11:6; 19:23 – Saul

1 Księga Samuela 16:13 – Dawid

1 Księga Samuela 19:20 – posłańcy króla Saula

1 Kronik 12:18 – Amasa

2 Kronik 24:20 – Zachariasz

Księga Izajasza 61:1 – Izajasz

Ezechiel 3:24; 11:5 – Ezechiel

Księga Wyjścia 28:3 – duch mądrości dany tym, którzy wykonali szaty kapłańskie.

Pytanie: Jak Mojżesz mógł napisać w Księdze Powtórzonego Prawa 34:10, że był większym prorokiem niż Jezus? (To pytanie zadał ateista)

Odp.: Wielu konserwatywnych chrześcijan nie wierzy, że Mojżesz napisał epilog do Księgi Powtórzonego Prawa po swojej śmierci. Muszę jednak przyznać, że po raz pierwszy słyszę o ateiście, który uważa, że Mojżesz pisał po swojej śmierci. Tak czy inaczej, odpowiedź jest taka sama.

W Księdze Powtórzonego Prawa 34:10 jest napisane, że nie było większego proroka „aż do tego czasu”. Autor epilogu do Księgi Powtórzonego Prawa miał rację, ponieważ tekst ten powstał na długo przed przyjściem Jezusa.

Trzeba jednak przyznać ateistom, że z wielką starannością analizują Biblię i wykazują się sprytem w dostrzeganiu problemów, których nikt inny nie widzi.

Pytanie: Kto właściwie napisał Księgę Powtórzonego Prawa?

Odp.: Księga Powtórzonego Prawa została wypowiedziana przez Mojżesza (Pwt 1:1-5; 4:1; 4:44-46; 5:1; 29:1-2) lub spisana przez niego (31:9; 31:22, 24-26). Miało to miejsce około 1406 r. p.n.e., choć część dotycząca śmierci Mojżesza powstała prawdopodobnie nieco później. Liberalni „krytycy wyżsi” twierdzą, że została ona napisana przez kogoś innego – albo w 701 r. p.n.e., w latach 520–400 p.n.e., albo w czasie reformy Jozjasza. Oto argumenty przemawiające za powszechnym poglądem, że została ona napisana przez Mojżesza.

1) Kluczowym elementem reformy Jozjasza było zakazanie składania ofiar gdziekolwiek indziej poza Jerozolimą, a nie miałoby sensu, gdyby późniejsza księga wspominała o ofiarach w Sichem, na górze Ebal i na górze Gerizim, a w ogóle nie wspominała o Jerozolimie. Jerozolima została wspomniana na tabliczkach z Ebla już w XXIV wieku p.n.e., więc można by się spodziewać, że pismo z czasów Jozjasza (ok. 620 r. p.n.e.) przynajmniej raz wspomniałoby o świątyni w Jerozolimie.

2) Amalekici są wspomniani w Księdze Powtórzonego Prawa 25:17-19. Chociaż w czasach Mojżesza byli groźnym wrogiem i nadal istnieli w czasach Dawida, w późniejszych czasach już dawno zniknęli.

3) W Księdze Powtórzonego Prawa 17:14-20 dziwne byłoby wspominać, że pewnego dnia będą mieli króla, skoro mieli królów już od wielu stuleci.

4) Szczegółowe informacje geograficzne zawarte w Księdze Powtórzonego Prawa 2:8, 10, 13, 36; 3:14, 17 byłyby w najlepszym razie bezcelowe, a bardziej prawdopodobne jest, że byłyby nieznane późniejszemu autorowi.

5) Dlaczego w Księdze Powtórzonego Prawa 3:17 mowa jest o Chinneret/Kinneret? Tak nazywało się Morze Galilejskie, gdy Izraelici po raz pierwszy tam przybyli, ale nie w późniejszych czasach.

6) Jak wspomniano wcześniej, tekst ten pasuje do traktatów suzerenity z okresu 2000–1000 r. p.n.e., ale nie z późniejszych czasów.

Pytanie: Skąd wiemy, że to, co mamy w Księdze Powtórzonego Prawa, jest tym, co pierwotnie napisał Filon z Aleksandrii?

Odp.: Jako chrześcijanie wierzymy, że Stary Testament, który posiadamy, został potwierdzony przez Chrystusa. Co więcej, dla muzułmanów Koran w surze 5:46 mówi, że Jezus otrzymał Torę. Posiadamy wczesne rękopisy z czasów Chrystusa, o których mowa w następnym pytaniu. Istnieje jednak dodatkowy ciąg dowodów. Filon z Aleksandrii był żydowskim uczonym, który żył w latach 15/20 p.n.e. – 50 n.e. Pisał po grecku, ale ciekawe jest to, że jego greckie cytaty ze Starego Testamentu są bardziej zgodne z hebrajskim tekstem masoreckim niż z grecką Septuagintą. Bardzo szczegółowo omawiał znaczenie poszczególnych wersetów. Oto wersety z Księgi Powtórzonego Prawa, do których się odnosił:

1:17, 31, 43; 4:1, 4, 6, 12, 19, 29, 39; 5:16, 27, 31; 6:7, 10, 11, 13; 7:1, 7; 8:2, 3, 12, 14, 15, 17, 18; 9:5; 10:9, 10, 16, 17, 18, 20–22; 11:8; 12:28, 31; 13:1, 4, 6; 14:1, 4, 10; 15:1, 6, 8, 12, 16; 16:3, 19–22; 17:6, 15, 18; 18:18; 19:14–17, 19; 20:1, 5, 10, 19, 20; 21:10, 14, 15, 17–21, 23; 22:8, 10, 13, 27; 23:1-5, 12-14, 16, 18, 19, 21; 24:4, 7, 10, 15, 19, 20; 25:4, 11-13, 17, 18; 26:1, 13; 27:2, 3, 9, 15, 17, 19; 28:12, 15, 23, 28, 33, 65; 29:4; 30:4, 9–12, 14–15, 20; 32:4, 5, 7, 8, 13, 15, 18, 32, 34, 39; 33:1, 4, 6, 9; 34:4–6, 10

Pytanie: Jakie są najwcześniejsze rękopisy Księgi Powtórzonego Prawa, które zachowały się do dziś?

A: Oto najwcześniejsze z nich.

Rękopisy Księgi Powtórzonego Prawa sprzed soboru nicejskiego

Zwoje z Ketef Hinnom pochodzą z lat 650–587 p.n.e., są zapisane na srebrze (dzięki czemu przetrwały) i zawierają fragmenty Księgi Wyjścia 20:6; Księgi Liczb 6:24–26; Księgi Powtórzonego Prawa 5:10; 7:9; Księgi Nehemiasza 1:5 oraz Księgi Daniela 9:4.

Zwoje znad Morza Martwego: (przed Chrystusem) 29 odrębnych rękopisów. „The Dead Sea Scrolls Today”, str. 30. Zgodnie z publikacjami „The Dead Sea Scrolls Translated: The Qumran Texts in English” (wyd. 2) oraz „The Dead Sea Scrolls in English” (wyd. 4) są to:

4QPaleoDeut[r] zawiera Księgę Powtórzonego Prawa 19:2-3

1Q4

1Q5

2Q10

2Q11

2Q12

4Q28 (= 4QDeut a) (Księga Powtórzonego Prawa 23:36?; 24:1-8) (175–150 p.n.e.)

4Q29 (= 4QDeut b) (Księga Powtórzonego Prawa 29:24-27; 30:3-14; 31:9-17, 31:24-32:3) wykazuje podobieństwa do tekstu hebrajskiego, na którym opiera się Septuaginta. (Datowany na 150–100 p.n.e.)

4Q30 (= 4QDeut c) (120 wersetów z 19 rozdziałów, w tym 31:16–19) (ok. 150–100 p.n.e.) Pwt 3:25–26; 4:13–17, 31–32; 7:3–4; 8:1–5; 9:11–12, 17–19, 29; 10:1–2, 5–8; 10:8–12; 11:3, 9–13, 18; 12:18–19, 26, 31; 15:1-4, 15-19; 16:2-3, 6-11, 21-22; 17:1-5, 7, 15-20; 18:1; 26:19; 28:1-14,20,22-25,29-30,48-50,61; 29:17-19; 31:16-19; 32:3

4Q31 (= 4QDeut d) (Księga Powtórzonego Prawa 2:26-33; 3:14-29; 4:1)

4Q32 (fragmenty Księgi Powtórzonego Prawa 3,8)

4Q33 (=4QDeut[f]) fragmenty 93 wersetów: Pwt 4:24–26; 7:22–25; 8:2–14; 9:6–7; 17:17–18; 18:6–10, 18–22; 19:17-21; 20:1-6; 21:4-12; 22:12-19; 23:21-26; 24:2-7; 25:3-9; 26:18-19; 27:1-10

4Q34 „jest praktycznie identyczny z tradycją leżącą u podstaw Tekstu Masoreckiego pod względem ortografii, podziału na akapity oraz treści”. Encyklopedia zwojów znad Morza Martwego, tom 1, str. 199

4Q35 (Księga Powtórzonego Prawa 1–2, 31, 33 w greckiej Septuagincie)

4Q36

4Q37 (=Księga Powtórzonego Prawa (j)) (zawiera Księgę Powtórzonego Prawa 37 oraz Księgę Wyjścia 12:43–13:5)

4Q38 (11 fragmentów Księgi Powtórzonego Prawa 5, 11, 19, 20, 23, 25, 26, 32) Prawdopodobnie pochodzą one z dwóch różnych rękopisów.

4Q39

4Q40

4Q41

4Q42

4Q43 (=4QDt(p)) zawiera Księgę Powtórzonego Prawa 6:4-11

4Q44 Księga Powtórzonego Prawa 32:37-43 jest zgodna z hebrajskim tekstem leżącym u podstaw Septuaginty.

4Q45 92 wersety

4Q46 paleo-Księga Powtórzonego Prawa (250–200 p.n.e.) Księga Powtórzonego Prawa 26:14–15

4Q122 (grecka Septuaginta)

5Q1 (ok. 200–165 p.n.e.) rozdziały 7, 8, początek rozdziału 9.

6Q3 (kilka liter z Księgi Powtórzonego Prawa 26:19)

11Q3 (=11QDeut) Księga Powtórzonego Prawa 1:4-5

W „Wycliffe Bible Dictionary” (str. 436–438) podano, że istnieje 25 kopii, ale być może nie uwzględniono w tej liczbie fragmentów Septuaginty. W „New International Dictionary of the Bible” (str. 261) podano, że w samej tylko jaskini nr 4 znajduje się co najmniej 14 różnych rękopisów Księgi Powtórzonego Prawa.

Wśród Zwojów znad Morza Martwego znajduje się wiele filakterii i mezuzot (noszonych odpowiednio na czole i ramionach) zawierających fragmenty Księgi Wyjścia i Księgi Powtórzonego Prawa, jak podaje książka „The Dead Sea Scrolls Today”, str. 33.

Papirus z Nash, datowany na 150 r. p.n.e., zawiera Dziesięć Przykazań połączonych z Księgi Wyjścia 20:2-17 i Księgi Powtórzonego Prawa 5:6-6:4f. Był to najstarszy znany tekst biblijny aż do odkrycia Zwojów znad Morza Martwego. Jego fotografia znajduje się w „New International Dictionary of the Bible” na stronie 228.

Septuaginta to greckie tłumaczenie Starego Testamentu i apokryfów. Zgodnie z „The Encyclopedia of Religious Knowledge” (s. 746) dysponujemy fragmentami Księgi Powtórzonego Prawa z Septuaginty, których pochodzenie sięga II wieku p.n.e.

W książce „Manuscripts of the Greek Bible” (str. 34) podano, że zachowało się ponad sto greckich kopii fragmentów Księgi Powtórzonego Prawa 17–33. Najstarsza kopia pochodzi z II wieku p.n.e. (fragment B papirusu Rylands 458), zawiera Księgę Powtórzonego Prawa 25:1–3 i znajduje się w Bibliotece Johna Rylandsa w Manchesterze w Anglii. Kolejny fragment Księgi Powtórzonego Prawa 31:28–30 oraz 32:1–7 pochodzi z I wieku p.n.e. Zdjęcia tych fragmentów wraz z dalszym omówieniem można obejrzeć w książce „Manuscripts of the Greek Bible” na stronach 60–61. W Galerii Freera w Waszyngtonie znajduje się kopia Księgi Powtórzonego Prawa i Księgi Jozuego z V wieku n.e. Zdjęcie jednego z kart, zawierającego Księgę Powtórzonego Prawa 10:6-15 w języku greckim, można obejrzeć w książce „Manuscripts of the Bible” na stronach 84–85.

Papirus Fouad Inv. 266 składa się z ponad stu fragmentów Księgi Powtórzonego Prawa 17–33 w języku greckim. Pochodzi on z I wieku p.n.e. Zawiera między innymi fragmenty Księgi Powtórzonego Prawa 31:28–30; 32:1–7

W Nahal Hever (50 r. p.n.e. – 50 r. n.e.) znaleziono fragment XHev/Se3 z Księgi Powtórzonego Prawa 9:5-6, 21-23

W Masadzie (przed 69 r. n.e.) znaleziono Mas1C zawierający Księgę Powtórzonego Prawa 33:17-21; 34:2-6

W stanowisku archeologicznym Wadi Murabba’at (ok. 132 r. n.e.) zachowały się fragmenty Księgi Powtórzonego Prawa 10:1-3; 11:2-3; 12:25-26; 14:29; 15:1 lub 2, określane jako Mur 2.

Ogółem w Zwojach znad Morza Martwego, w Masadzie, Nahal Hever i wadi Murabba’at zachowało się 620,5 hebrajskich wersetów z 959 wersetów Księgi Powtórzonego Prawa (64,7 %).

1:1-17, 22-25, 29-39, 41, 43-46; 2:1-6, 8, 24-36; 3:14-29; 4:1, 13-17, 24-26, 30-34, 47-49; 5:1-33; 6:1-11; 7:2-7, 12-26; 8:1-20; 9:1-2, 5-7, 10-14, 17-19, 21-23, 27-29; 10:1-3, 5-12, 14-15; 11:2-4, 6-13, 18, 27-32; 12:1-5, 11-12, 18-19, 22, 25-26, 31; 13:1-14, 16, 19; 14:1-4, 19-22, 24-29; 15:1-6, 8-10, 14-19; 16:2-4, 6-11, 21-22; 17:1-5, 6?, 7, 12-20; 18:1, 6-10, 18-22; 19:2-3, 8-21; 20:1-19; 21:4-12, 16?, 23; 22:1-9, 11-19; 23:6-8, 12-16, 22-26; 24:1-8, 10-22; 25:1-9, 14-19; 26:1-5, 14-15, 18-19; 27:1-10, 24-26; 28:1-18, 20, 22-25, 29-30, 44-50, 61, 67-68; 29:2-5, 9-20, 22-27; 30:3-14,16-20; 31:1-19,24-30; 32:1-3,6-11,13-14,17-29,33-35,37-43; 33:1-24,29; 34:1-6,8?.

Rękopis British Museum Oriental 7594, koptyjski sahidicki, Pwt 1:39–2:19; 4:49–8:3; 9:7–13:17; 14:18–18:10; 19:1–20:6; 22:3–26:10; 28:1–6, 9–12; 28:14–31:10; 31:12–34:2; Księga Jonasza 1:1–4:11; Dzieje Apostolskie 1:1–20:4; 20:6–24:16; 26:7; 26:20–27; 27:10–16; 26:21f–26a; 26:32–27:7; 27:10–16, 21f–26a; 27:29f–28:20; 28:23–27, 30–31

Ogółem w zwojach znad Morza Martwego, z Masady, Nahal Hever i wadi Murabba’at zachowało się 620,5 wersetów spośród 959 wersetów Księgi Powtórzonego Prawa (64,7 %).

1:1-17, 22-25, 29-39-46; 2:1-19, 24-36; 3:14-29; 4:1, 13–17, 24–26, 30–34, 47–49; 5:1–33; 6:1–25; 7:1–26; 8:1–20; 9:1–2, 5–7, 29; 10:1–22; 11:1–32; 12:1-32; 13:1-17,19; 14:1-4,18-29; 15:1-23; 16:1-22; 17:1-20; 18:1-10,18-22; 19:1-21; 20:1-19; 21:4-12,16?,23; 22:1-21; 23:1-25; 24:1-22; 25:1-9-19; 26:1-10,14-15,18-19; 27:1-10,24-26; 28:1-68; 29:1-29; 30:1-20; 31:1-30; 32:1-3,6-11,13-14,17-29,33-35,37-43; 33:1-24,29; 34:1-6,8?.

Chrześcijańskie rękopisy biblijne, pochodzące z około 350 r. n.e., zawierają Septuagintę Starego Testamentu, w tym Księgę Powtórzonego Prawa. Według Encyklopedii wiedzy religijnej, str. 746, papirusy Chester Beatty’ego (II–IV w. n.e.) zawierają Księgę Powtórzonego Prawa. Kodeks Freera z Waszyngtonu (IV/V w.) zawiera Księgę Powtórzonego Prawa 10:6–15.

Redakcja lucjańska była kopią Septuaginty sporządzoną przez Lucjana, prezbitera i męczennika (312 r. n.e.) z Antiochii. Poprawił on gramatykę i styl grecki. Recenzja lucjańska zachowała się w papirusie Johna Rylanda Greek 458 (Księga Powtórzonego Prawa 23:24–24:3; 25:1–3; 26:12, 17–19, 28:31–33).

Manuskript Watykański (325–350 r. n.e.) zawiera całość Księgi Powtórzonego Prawa

Manuskript Synajski (340–350 r. n.e.) zawiera kartki z Księgi Powtórzonego Prawa 3:8–4:21; 28:68–30:16.

Manuskript Aleksandryjski (ok. 450 r. n.e.) zawiera całą Księgę Powtórzonego Prawa

Samarytanie sporządzili własną kopię Tory w II wieku p.n.e., choć najwcześniejsze zachowane kopie samarytańskie pochodzą ze średniowiecza. „The Dead Sea Scrolls Today”, str. 125–126.

Syryjskie tłumaczenie Septuaginty zostało sporządzone przez biskupa Pawła z Telli (616–617 r. n.e.), które zachowało się do dziś, zgodnie z informacją zawartą w książce „Manuscripts of the Greek Bible”, str. 35 (przypis).

Wcześni pisarze kościelni uznawali Księgę Powtórzonego Prawa za część Biblii. Pełną listę autorów sprzed soboru nicejskiego można znaleźć w następnym pytaniu.

P: Którzy wczesni pisarze odnosili się do Księgi Powtórzonego Prawa?

Odp.: Pisarze sprzed soboru nicejskiego, którzy cytowali lub nawiązywali do wersetów z Księgi Powtórzonego Prawa, to następujące osoby. Podkreślone nazwiska wskazują, że według nich autorem tej księgi był Mojżesz.

Klemens Rzymski (96–98 n.e.) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 13:8–9 w 1 Liście Klemensa, rozdz. 29, tom 1, str. 12–13.

List Barnaby (ok. 70–130 r. n.e.), rozdz. 8, str. 142, cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 10:16.

Justyn Męczennik (ok. 138–165 r. n.e.) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 32:15 jako „autorstwa Mojżesza” w „Dialog z Tryfonem Żydem”, rozdz. 20, str. 204. W tym samym dziele, w rozdz. 126, str. 262, cytuje również Księgę Powtórzonego Prawa 10:16 jako autorstwa Mojżesza.

Meleto/Melito z Sardes (170–177/180 r. n.e.) wymienił Księgę Powtórzonego Prawa wśród ksiąg Starego Testamentu w swoim liście do Onesimusa. W dziele „O Paschę”, str. 72. Zachowane w „Historii kościelnej” Euzebiusza, tom 4, rozdz. 26.

Ireneusz z Lyonu (182–188 r. n.e.) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 5:8 jako słowa „Mojżesz powiedział” w dziele „Przeciw herezjom”, księga 3, rozdział 6.5, str. 420.

Klemens Aleksandryjski (193–217/220 r. n.e.) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa w wielu miejscach, w tym Księgę Powtórzonego Prawa 6:4 jako słowa Mojżesza w dziele „Napomnienie do pogan”, rozdz. 8, s. 195, oraz ten sam werset w dziele „Stromata” (193–202 r. n.e.), księga 5, rozdz. 14, s. 471.

Tertulian (198–220 r. n.e.) pisze: „Również w Księdze Powtórzonego Prawa w następującym duchu”, a następnie cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 6:4, 12, 27; 12:2, 3, 30; 13:1, 6, 16; 27:15 w dziele „Scorpiace”, rozdz. 2, s. 635

Teodot, prawdopodobnie montanista (ok. 240 r. n.e.), cytuje połowę Księgi Powtórzonego Prawa 17:6 w „Fragmentach Teodota”, rozdz. 13, str. 44

Hipolit (222–235/6 r. n.e.) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 9:3 jako słowa Mojżesza. „Obalenie wszystkich herezji”, księga 6, rozdz. 27, s. 88. Omówił on również Księgę Powtórzonego Prawa 5:22, pisząc: „A Mojżesz nie milczał na ten temat, gdy powiedział, że istnieją trzy słowa Boże: «ciemność, mrok, burza», i nie dodał nic więcej”. „Obalenie wszystkich herezji”, księga 8, rozdz. 1, s. 118

Orygenes (240 r. n.e.) odnosi się do Księgi Powtórzonego Prawa, wymieniając jej nazwę. Komentarz do Pieśni nad Pieśniami, tom 3, rozdz. 6, str. 187

Novatian (250/254–256/7 n.e.) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 8:3 jako „słowo Prawa” w dziele „O potrawach żydowskich”, rozdz. 5, s. 648

Novatian (250/254–256/7 n.e.) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 32:8 jako „Księgę Powtórzonego Prawa” w „Traktacie o Trójcy Świętej”, rozdz. 17, str. 627

„Traktat przeciwko Nowacjanowi” (250/4–256/7 n.e.) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 1:17 jako fragment z Księgi Powtórzonego Prawa.

Cyprian z Kartaginy (ok. 246–258 r. n.e.) cytuje z „Księgi Powtórzonego Prawa” w „Traktacie 12”, trzecia księga, 18.

Cyprian z Kartaginy (ok. 246–258 r. n.e.) „W Księdze Izajasza… w Psalmie 117… Również w Księdze Zachariasza… Również w Księdze Powtórzonego Prawa:… Również w Jezusie [Jozuem], synu Nave’a” – Traktaty Cypriana, Traktat 12, rozdz. 2.16

Grzegorz Cudotwórca (240–265 r. n.e.) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 22:26,27 jako fragment Księgi Powtórzonego Prawa. List kanoniczny, Kanon 1, s. 18.

Dionizy z Aleksandrii (246–256 r. n.e.) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 19:14 w Liście 7 do Filemona, prezbitera, str. 102

Dionizy z Rzymu (259–269 r. n.e.) wspomina o „Mojżeszu w wielkiej pieśni Księgi Powtórzonego Prawa” w dziele Przeciw Sabellianom, rozdz. 2, s. 365.

Adamantiusz (ok. 300 r. n.e.) (domyślnie) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 25:4 jako fragment Prawa Mojżeszowego. „Dialog o prawdziwej wierze”, część pierwsza, rozdz. 22b, s. 65

Wiktorin z Petau (męczennik, zm. 304 r. n.e.) nawiązuje do Księgi Powtórzonego Prawa 32:8 jako do „Prawa” w Komentarzu do Apokalipsy, rozdział dziewiąty, 13,14, str. 352.

Metodiusz z Olimpu i Patary (270–311/312 r. n.e.) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 32:32,33 jako słowa Mojżesza. „Uczta dziesięciu dziewic”, Rozprawa 5, s. 327

Atanazy z Aleksandrii (318 r. n.e.) cytuje fragment Księgi Powtórzonego Prawa 30:14 jako słowa Mojżesza. Atanazy „Przeciw poganom”, rozdz. 30.1, s. 29

Laktancjusz (ok. 303–ok. 325 n.e.) „Mojżesz mówi również w Księdze Powtórzonego Prawa” i cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 28:66 w dziele „Epitome of the Divine Institutes”, rozdz. 46, str. 241

Po soborze nicejskim do Księgi Powtórzonego Prawa odwoływali się również:

Euzebiusz z Cezarei (318–339–340 r. n.e.)

Afrahata Syryjczyk (337–345 r. n.e.)

Hegemoniusz z Sirmium (ok. 351 r. n.e.), cytując Archelausa (262–278 r. n.e.), odwołuje się do Księgi Powtórzonego Prawa 18:15 autorstwa Mojżesza. „Spór z Manesem”, rozdz. 42, str. 217

Hilary z Poitiers (355–367/368 r. n.e.)

Atanazy (325–373 r. n.e.)

Efraim Syryjczyk (350–378 r. n.e.)

Bazyli z Kapadocji (357–378/379 r. n.e.)

Cyryl z Jerozolimy (ok. 349–386 r. n.e.)

Pacian z Barcelony (342–379/392 r. n.e.) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 13:6; 13:8–9 (Septuaginta) jako słowa „Mojżesza” i „Księgi Powtórzonego Prawa” – List 3, rozdz. 17.1, s. 58

Didymus Ślepy (398 r. n.e.) cytuje Pwt 32:8 jako fragment z Księgi Powtórzonego Prawa. Komentarz do Księgi Zachariasza 11, str. 272

Syryjska Księga Stopni (Liber Graduum) (350–400 r. n.e.) cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 27:24 jako „powiedziane w Prawie”; Memra 22, rozdz. 10, s. 259. Cytuje również Księgę Powtórzonego Prawa 5:16–22; 6:4 oraz 32:15. Nawiązuje do Księgi Powtórzonego Prawa 6:5; 19:14,21; 22:1; 32:4.

Rufinus (374–406 r. n.e.)

Jan Chryzostom (zm. 407 r. n.e.)

Sobór Kartagiński (393–419 r. n.e.)

Hieronim (373–420 r. n.e.) omawia księgi Starego Testamentu. W szczególności omawia Księgę Rodzaju, Księgę Wyjścia, Księgę Kapłańską, Księgę Liczb, Księgę Powtórzonego Prawa, Torę, Księgę Hioba, Jezusa, syna Nave [Jozuego], Księgę Sędziów, Księgę Rut, Księgi Samuela i Królów (2 księgi), dwunastu proroków: Ozeasza, Joela, Amosa, Obadiasza, Jonasza, Micheasza, Nahuma, Habakuka, Sofoniasza, Aggeusza, Zachariasza, Malachiasza, Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela, Daniela, Estery, Ezdrasza, Nehemiasza, List 53, rozdz. 7–8, s. 99–101.

Pelagianin Teodor z Mopsuestii (392–423/429 r. n.e.) odwołuje się do Pwt 24,1–2. Komentarz do Księgi Malachiasza, rozdz. 2, s. 412. Odwołuje się do Pwt 29,23. Komentarz do Księgi Ozeasza, rozdz. 11, s. 87

Augustyn z Hippony (388–430 r. n.e.)

Jan Kasjan (419–430 r. n.e.)

Teodoret z Cyru (423–458 r. n.e.).

Pytanie: Jakie są różnice w tłumaczeniu Księgi Powtórzonego Prawa między tekstem hebrajskim, grecką Septuagintą i innymi wersjami?

Odp.: Oto kilka z nich spośród 959 wersetów Księgi Powtórzonego Prawa. O ile nie zaznaczono inaczej, pierwsze zdanie pochodzi z tekstu masoreckiego (MT), a drugie z Septuaginty (LXX).

Pwt 1:1 „Arabah” a „Morze Czerwone” (jeden rękopis Septuaginty, Targum, Wulgata)

Pwt 1:4 „w Edrei” a „i w Edrei” (Septuaginta, syryjski, Wulgata)

Pwt 1:8 „Pan” a „Ja” (Pentateuch Samarytański, Septuaginta)

Pwt 2:5 „Nie dam wam ich ziemi, nawet na szerokość podeszwy stopy, gdyż dałem górę Seir Ezawowi w posiadanie” vs. „Nie dam wam z ich ziemi nawet tyle, byście mogli na niej postawić stopę, gdyż dałem górę Seir synom Ezawa w dziedzictwo” (Septuaginta)

Pwt 2:8 i 10:6-7 opierają się na Lb 20:17-18 i Lb 33:31-38a w Pięcioksięgu Samarytańskim. (The Anchor Bible Dictionary, tom 5, str. 937)

Pwt 2:37 „i wszystko” w porównaniu z „nawet wszystko / tak jak” (Septuaginta, Targum)

Pwt 3:9 i Pwt 4:48 „Sion” a „Siryon” (Septuaginta) a „Sirion” (syryjski)

Pwt 3:12 „przy wąwozie Arnon” a „na skraju wąwozu Arnon”

Pwt 5:5 „słowo” a „słowa” (Zwoje znad Morza Martwego, Pięcioksiąg Samarytański, Septuaginta, syryjski, Wulgata, Targum)

Pwt 5:15 „Pamiętaj” (MT) a „I będziesz pamiętał” (Zwoje znad Morza Martwego) (The Meaning of the Dead Sea Scrolls, str. 112)

Pwt 5:15 „dzień szabatu” (MT, SP, LXX) a „dzień szabatu, aby go uświęcić. Albowiem w sześciu dniach uczynił Pan niebo i ziemię, morze i wszystko, co w nich jest, a siódmego dnia odpoczął; dlatego Pan pobłogosławił dzień szabatu i uświęcił go”. (Zwoje znad Morza Martwego 4QDt41) (Znaczenie Zwojów znad Morza Martwego, str. 112)

W Pięcioksięgu Samarytańskim po Pwt 5:21 następuje bezpośrednio Pwt 27:2-7. („The Anchor Bible Dictionary”, tom 5, str. 937)

Pwt 8:4 „pęcherze” kontra „modzele” (Septuaginta)

Pwt 9:24 „Ja poznałem” a „on poznał” (Pięcioksiąg Samarytański, Septuaginta)

Pwt 9:28 „Aby ziemia” a „Aby lud tej ziemi” (Septuaginta, Pięcioksiąg Samarytański)

Pwt 10:13 „Pan” a „Pan, twój Bóg” (Zwoje znad Morza Martwego, Septuaginta, syryjski)

Pwt 11:13 „moje przykazania” a „każde przykazanie” (Septuaginta)

Pwt 11:14 „Ja” a „on” (Pentateuch Samarytański, niektóre wersje Septuaginty, Wulgata, cytat z mezuzah pochodzący ze Zwojów znad Morza Martwego) Więcej informacji można znaleźć w „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 3, str. 90.

Pwt 11:30 „dęby lub terebinty” a „dąb” (Septuaginta, syryjski)

Pwt 11:30 „Moria” (MT, Septuaginta) a „Moria, naprzeciw Sichemu” (Pięcioksiąg Samarytański. Zob. The Anchor Bible Dictionary, tom 5, str. 938)

Pwt 12:5 „miejsce, które wybierze Pan, wasz Bóg” (MT, Septuaginta) a „miejsce, które wybrał Pan” (Pentateuch Samarytański)

Pwt 12:14 „w miejscu, które wybierze Pan” (MT, Septuaginta) a „w miejscu, które Pan wybrał” (Pentateuch Samarytański. „The Meaning of the Dead Sea Scrolls”, str. 95.)

Pwt 12:28 „nakazuję wam” w porównaniu z „nakazuję wam dzisiaj” (Pięcioksiąg Samarytański, syryjski) (przypis w NRSV wskazuje, że słowo „dzisiaj” występuje w tekście greckim, jednak wersja Septuaginty autorstwa Brentona tego nie potwierdza).

Pwt 13:6 „syn twojej matki” a „syn twojego ojca lub syn twojej matki” (Pięcioksiąg Samarytański, Septuaginta, Targum) (W tym kontekście nie ma to wpływu na znaczenie)

Pwt 14:13 „czarny kania” a „czarny kania, sęp lub sokół” w Septuagincie, Pięcioksięgu Samarytańskim i niektórych rękopisach hebrajskich.

Pwt 15:2 „wyegzekwować to od swojego sąsiada i brata” (MT, Pięcioksiąg Samarytański) a „wyegzekwować to od swojego sąsiada” (Septuaginta) a „wyegzekwować to” (4QDeut( c ))

Pwt 18:15,18-19 „…proroka spośród was, spośród waszych braci. Takiego jak ja – będziecie go słuchać… Wzbudzę im proroka spośród ich braci, podobnego do ciebie; i włożę Moje słowa w jego usta, a on będzie im mówił wszystko, co mu nakazuję. I stanie się, że kto nie będzie słuchał Moich słów, które on będzie mówił w Moim imieniu, tego pociągnę do odpowiedzialności”. (Tekst masorecki) w porównaniu z: „…proroka spośród waszych braci, podobnego do mnie; go będziecie (liczba mnoga) słuchać… Wzbudzę wam proroka spośród waszych braci, podobnego do was; i włożę moje słowa w jego usta, a on będzie do nich mówił tak, jak mu rozkażę. A za wszelkie słowa, jakie ten prorok wypowie w moim imieniu, pociągnę go do odpowiedzialności.” (Septuaginta) w porównaniu z: „…proroka podobnego do mnie spośród waszych braci. Będziecie go słuchać we wszystkim, cokolwiek wam powie. I stanie się, że każda dusza, która nie będzie słuchać tego proroka, zostanie całkowicie wytracona spośród ludu.” (Qumran 4QTest, Dz 3,22–23) (The Expositor’s Bible Commentary, tom 9, str. 299–300)

Pwt 18:19 „wymagał tego od niego” (MT) vs. „zemści się na nim” (LXX, Euzebiusz z Cezarei)

Pwt 20:8 „oficerowie” (MT, Pięcioksiąg Samarytański, Septuaginta) a „sędziowie” (4QDeut(k2)) Biblia z Zwojów znad Morza Martwego, str. 174

Pwt 20:8 „aby serce jego braci nie osłabło” (MT, Targum) a „aby nie osłabił serca swego brata” (Pięcioksiąg Samarytański, Septuaginta, syryjski, Wulgata)

Pwt 20:19 „człowiek jest drzewem polnym” a „Czy drzewa polne są ludźmi?” (różnica jednej litery)

Pwt 23:2 „zgromadzenie JHWH, nawet do dziesiątego pokolenia nikt z jego rodu nie wejdzie do zgromadzenia JHWH” w porównaniu z „zgromadzenie Pana”

Pwt 25:11 „jego części intymne” vs. „jego ciało” (Pięcioksiąg Samarytański)

Pwt 26:3 „Ogłoś dzisiaj Pana, Boga twego” a „Ogłoś dzisiaj Pana, Boga mojego” (Septuaginta)

Pwt 27:4 „Góra Ebal” (MT, Septuaginta) a „Góra Gerizim” (Pięcioksiąg Samarytański i starołaciński/italicki) [Samarytanie prawdopodobnie zmienili to, aby wzmocnić swoje twierdzenie, że to Gerizim, a nie Jerozolima, była górą, na której powinni oddawać cześć Bogu.] Więcej informacji można znaleźć w „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 3, str. 161.

Pwt 28:30 zmienia „chwycił za swoje intymne części” (sgl) na „chwycił za swoje ciało” (yshbn) (Pięcioksiąg Samarytański)

Pwt 28:11 „bydło… ziemia” (MT, niektóre wersje Septuaginty, Pięcioksiąg Samarytański) w porównaniu z „ziemia, … bydło” (4QDeut(c), niektóre wersje Septuaginty)

Pwt 29:10 „waszych przywódców, wasze plemiona, waszych starszych” w porównaniu z „przywódcami waszych plemion, waszymi starszymi” (Septuaginta według Brentona) w porównaniu z „waszymi plemionami, waszymi starszymi” (syryjski, grecki według przypisu w NRSV)

Pwt 29:11 „wasze dzieci, wasze żony” (MT) a „wasze żony i wasze dzieci” (Septuaginta) a „wasze dzieci i [wasze] ż[ony]” (1QDeut(b)) Biblia z Zwojów znad Morza Martwego, str. 186

Pwt 30:9 „bydło… ziemia” (MT) a „ziemia… bydło” (4Deut(b), Pentateuch Samarytański, Septuaginta) Biblia z Zwojów znad Morza Martwego, str. 187

Pwt 30:11 „daleko” (MT) a „daleko od was” (4QDeut(b), Septuaginta). Biblia z Zwojów znad Morza Martwego, str. 187

Pwt 30:16 „które ja wam nakazuję” a „Jeśli będziecie przestrzegać przykazań Pana, waszego Boga, które ja wam nakazuję” (Septuaginta)

Pwt 30:28 „nam i naszym dzieciom” ma nad sobą specjalne kropki.

Pwt 31:1 „poszedł i przemówił” a „skończył mówić wszystko” (Zwoje znad Morza Martwego, Septuaginta)

Pwt 31:7 „Pójdziecie” vs. „Przyprowadzicie” (niektóre teksty masoreckie, Pięcioksiąg Samarytański, Wulgata)

Pwt 32:6 „okazał skruchę” vs. „przebaczył” (Pięcioksiąg Samarytański) (The Anchor Bible Dictionary, tom 5, str. 938)

Pwt 32:8 „Wyznaczył granice narodów zgodnie z liczbą dzieci/synów Izraela” (tekst masorecki) vs. „wyznaczył granice narodów zgodnie z liczbą aniołów Bożych” (Septuaginta, Zwoje znad Morza Martwego, Klemens Rzymski, Justyn Męczennik, Klemens Aleksandryjski, Orygenes, Nowacjan, Wiktorin z Petau) a „synowie Boga” (zwój znad Morza Martwego 4Q37, Symmachus, łacina) a „synowie Adama”

Pwt 32:10 „znalazł go” kontra „podtrzymywał go” (Pięcioksiąg Samarytański, Septuaginta)

Pwt 32:13 „jadł” kontra „nakarmił go” (Pięcioksiąg Samarytański, Septuaginta, syryjski)

Pwt 32:15 „Jeszurun” a „Jakub najadł się do syta; Jeszurun” (Zwoje znad Morza Martwego, Pięcioksiąg Samarytański, Septuaginta)

Pwt 32:19 „widział to” a „widział to i był zazdrosny” (Zwoje znad Morza Martwego, Septuaginta)

Pwt 32:43 „narody” a „niebiosa” (Zwoje znad Morza Martwego 4Q44, Septuaginta)

Pwt 32:43 (brak) (MT) a „Niech wszyscy aniołowie Boży oddają Mu cześć”. (Septuaginta, List do Hebrajczyków 1:6 oraz zwoje znad Morza Martwego 4Q44 (=4QDeut(q)), Jan Chryzostom (zm. 407 r. n.e.) Homilie na List do Hebrajczyków, homilia 4, nr 2, s. 382–383)

Pwt 32:43 „słudzy” w porównaniu z „dziećmi” (Zwoje znad Morza Martwego 4Q44 (=4QDeut(q)), Septuaginta)

Pwt 32:43 (brak) a „odpłaci tym, którzy go nienawidzą” (Zwoje znad Morza Martwego 4Q44 (=4QDeut(q)), Septuaginta)

Pwt 32:43 „oczyści swoją ziemię i swój lud” a „oczyści ziemię dla swojego ludu” (Zwoje znad Morza Martwego 4Q44 (=4QDeut(q)), Pięcioksiąg Samarytański, Septuaginta, Wulgata)

Pwt 32:44 „Hoshea” (MT) a „Jozue” (Pięcioksiąg Samarytański, Septuaginta, wersja syryjska, Wulgata) – „Hosea” było imieniem Jozuego, zanim Mojżesz nadał mu nowe imię.

Pwt 33:2 „na nich” kontra „na nas” (Septuaginta, syryjski, Wulgata)

Pwt 33:2 „Przyszedł z Ribebot-kodesh” a „z nim były miriady świętych” (Pięcioksiąg Samarytański, Septuaginta, syryjski, Wulgata)

Pwt 33:8 „twoje tumim” a „Daj Lewiemu swoje tumim” (Zwoje znad Morza Martwego, Septuaginta)

Pwt 33:12 „będzie mieszkał bezpiecznie nad nim” (MT) vs. „będzie mieszkał bezpiecznie” (Pięcioksiąg Samarytański) vs. „nad Bogiem” (Septuaginta, zwoje znad Morza Martwego 4Q35)

Pwt 33:17 „Jego pierworodny byk” a „pierworodny byk” (Zwoje znad Morza Martwego, Septuaginta, syryjski, Wulgata)

Pwt 34:10 „nie powstał już w Izraelu prorok podobny do Mojżesza” vs. „nie powstanie już” (Pięcioksiąg Samarytański) (The Anchor Bible Dictionary, tom 5, str. 938)

Bibliografia do tego pytania: Tłumaczenie hebrajskie pochodzi z „Literal Translation” Jaya P. Greena, a tłumaczenie Septuaginty – z przekładu Sir Lancelota C.L. Brentona „The Septuagint: Greek and English”. (Niektóre tłumaczenia greckie pochodzą również z różnych przypisów biblijnych). Wykorzystano również: „The Expositor’s Bible Commentary”, „General Introduction to the Bible”, „Mystery and Meaning of the Dead Sea Scrolls”, str. 151–152, „The Anchor Bible Dictionary”, tom 5, oraz przypisy w Bibliach NASB, NIV, NKJV i NRSV.

O ile nie wskazano inaczej, cytaty biblijne pochodzą z Berean Standard Bible (BSB), która znajduje się w domenie publicznej. https://berean.bible/

www.biblequery.org