< Mga Tanong sa Biblia tungkol sa Judas

 

T: Sa Jud 1, sino si Judas?

S: Si Judas ay kapatid ni Santiago. Higit sa isa ang nagngangalang Santiago, nguni't ang Santiago na binabanggit dito at si Judas ay malamang na mga kapatid sa ina ni Jesus. Ang iba pang maaaring tukuyin ay si Judas (hindi ang Iscariote) na apostol, at si Judas, isang pangulo sa Jerusalem na sinugong kasama nina Pablo, Bernabe, at Silas sa Mga Gawa 15:22.

 

T: Sa Jud 1, ano ang mga pagkakatulad at mga pagkakaiba ng aklat na ito at ng 2 Pedro?

S: Mga Pagkakatulad:

1. Alipin ni Jesucristo sa 2 Pedro 1:1 at Judas 1

2. Ang karaniwang kaligtasan sa 2 Pedro 1 at Judas 3

3. “Mga minamahal” (4 na ulit sa 2 Pedro at 3 ulit sa Judas)

4. Ang paggamit ng di-pangkaraniwang salitang Griego (despotes) sa 2 Pedro 2:1 at Judas 4.

5. Ang pagsasalita ng masama laban sa mga maluwalhating nilalang sa 2 Pedro 2:10 at Judas 8

6. Ang Sodoma at Gomorra sa 2 Pedro 2:6-9 at Judas 7

7. Ang darating na paghuhukom ni Cristo sa 2 Pedro 3:7,10,12-14 at Judas 13-15,21

8. Magkahawig na mga pangwakas: “ngayon at hanggang sa araw ng walang hanggan. Siya nawa” sa 2 Pedro 3:18 at “ngayon at magpakailan man. Siya nawa” sa Judas 25

Mga Pagkakaiba:

1. Kung saan sila nagkakatulad, ang 2 Pedro ay karaniwang lalong masusing nagpapaliwanag, maliban lamang sa tungkol sa mga maluwalhating nilalang.

2. Apostol sa 2 Pedro 1:1, samantalang kapatid ni Santiago sa Judas 1

3. Biyaya at kapayapaan sa pamamagitan ng pagkakilala sa 2 Pedro 1:2, samantalang awa, kapayapaan at pagibig sa Judas 2

4. Haba: Ang 2 Pedro ay makalawang ulit na mahaba kaysa sa Judas (937 salita laban sa 458 salita sa Griego).

5. Mga karagdagang paksa: halimbawa, binabanggit si Pablo sa 2 Pedro 3:15-16.

6. Ang Judas ay may lubhang makukulay na mga talinghaga

7. Ang 2 Pedro ay may mga karagdagang halimbawa tungkol kay Noe at sa mga aso.

8. Dalawang pagbanggit sa mga aklat na apokripa sa Judas

9. Ang pakikipaglaban dahil sa pananampalataya sa Judas, samantalang ang pagtakas sa kabulukan sa 2 Pedro.

10. Binibigyang-diin ng Judas 7,13 ang walang hanggan, samantalang binibigyang-diin naman ng 2 Pedro 3:3-8,12 ang panahon.

11. Bagaman lubhang maikli ang Judas, ang 2 Pedro ay isinulat sa paraang nagsasanggalang laban sa paniniwala ng mga tao sa “mahigpit na Calvinismo”. Ang mga halimbawa ay: “na hindi niya ibig na ang sinoman ay mapahamak, kundi ang lahat ay magsipagsisi” (2 Pedro 3:9), “na ikakaila pati ng Panginoong sa kanila'y bumili” (2 Pedro 2:1), at yaong mga nakatanan sa kabulukan ng sanglibutan at muling nangasilo (2 Pedro 2:19-22).

Kabuuan: Ang mga pagkakaiba at mga pagkakatulad ay maipaliliwanag sa pamamagitan ng dalawang lalaking may bahagyang magkaibang paraan ng pagsulat, na malamang na nagkausap sa isa't isa, at sumulat sa halos iisang panahon tungkol sa magkahawig na mga suliranin, na si Pedro ang sumulat ng lalong malawak na sulat.

 

T: Isinulat ng mapagalinlangang si Bart Ehrman, “Mahirap paniwalaan na ang dalawang sulat na ito [ni Santiago at ni Judas] ay maisusulat ng dalawang abang magsasaka na nagsasalita ng Aramaico na taga-Galilea (na ang lalong tanyag nilang kapatid [si Jesus] ay hindi nalalamang marunong sumulat, lalo pa ang kumatha ng isang masalimuot na kasulatan sa wikang Griego).” Jesus, Interrupted p.134-135

   Sa ibang dako ay isinulat ni Ehrman, “Mayroon tayong ilang kaalaman kung ano ang kahulugan ng pagiging isang abang magsasaka sa mga lalawigan ng Palestina noong unang siglo. Isang bagay na kahulugan nito ay halos tiyak na ikaw ay hindi marunong bumasa at sumulat. Si Jesus mismo ay lubhang namumukod, sapagka't maliwanag na siya'y marunong bumasa (Lucas 4:16-20), nguni't walang anomang nagpapakilala na siya'y marunong sumulat…. Ilan ang marunong bumasa? Laganap ang kawalan ng kaalaman sa pagbasa at pagsulat sa buong Imperyo ng Roma. Sa pinakamabuting panahon, marahil ay 10 bahagdan ng mga mamamayan ang halos marunong bumasa at sumulat. At ang 10 bahagdang iyon ay ang mga uring may kaluwagan sa buhay … Walang anoman sa mga Evangelio o sa Mga Gawa na nagpapakilalang ang mga tagasunod ni Jesus ay marunong bumasa, lalo pa ang sumulat. Sa katunayan, may isang salaysay sa Mga Gawa na doo'y sinasabing sina Pedro at Juan ay ‘walang pinagaralan’ (Mga Gawa 4:13) – ang sinaunang salita para sa hindi marunong bumasa at sumulat.” (Jesus, Interrupted p.105-106). Gayon din sa Lost Christianities p.203.

S: Sinasabi ito ni Ehrman sapagka't hindi siya naniniwala na ang mga tao sa Galilea ay nagsasalita ng Griego. Ito'y sa kabila ng pagkakaroon ng Griego sa kanilang mga salaping barya at ng pagkakapalibot sa kanila sa tatlong panig ng mga lupaing nagsasalita ng Griego. May di-kukulangin sa apat na hanay ng pangangatuwiran na nagpapakilalang si Ehrman ay nagkakamali.

1. Kalapitan sa Capernaum at sa Fenicia: Ang Nazaret, na pinaglakhan ni Jesus, ay mga 15 milya (24 km) ang layo sa Fenicia sa isang dako, at mga 20 milya (32 km) lamang mula sa Capernaum, na tinatahanan ng maraming nagsasalita ng Griego. Ang Galilea ay napapaligiran sa kalunuran, sa hilagaan, at sa silanganan ng mga lupaing nagsasalita ng Griego. Sa silanganan ng Galilea ay ang “Decapolis”, na Griego para sa “sangpung bayan”. Doon tumatahan ang lalaking taga-Gerasa na inaalihan ng mga demonio. Nagaalaga ng mga kawan ng baboy (at sa gayo'y kinakain din naman) ang mga taong nagsasalita ng Griego na nagsisitahan doon. Nangaral doon si Jesus nang tumawid siya sa dagat ng Galilea. Tiyak na nagsalita siya ng Griego nang mangaral siya sa kanila.

2. Mga Salaping Barya ng Galilea: Ang sumusunod ay mula sa Greco-Roman Culture and the Galilee of Jesus ni Mark A. Chancey (Cambridge University Press, 2005). Sinasabi niya, sa pagsusuri sa mga salaping barya sa Galilea, na “ang mga nakasulat ay karaniwang nasa Griego, bagaman may ilang salaping barya na nasumpungan sa Palestina na may mga nakasulat sa Hebreo.” (p.168) … “Ang isa pang katangiang nagpaiba sa mga salaping Hasmoneo ay ang kanilang limitadong paggamit ng Griego. Ang mga titik at mga monogramang Griego, na ang kahulugan ay hindi maliwanag, ay masusumpungan sa ilang salaping barya ni Hircano I. Gayon man, ang karamihan sa kaniyang salapi ay gumagamit ng isang panitik na Hebreo na sinauna na noong kaniyang paghahari;” (ibid p.169) … “di-kukulangin sa isang salaping barya ni Agripa II ay malamang na ginawa sa Galilea, gaya ng ipinakikilala ng salitang Griegong ‘Tiberias’ na napapaligiran ng isang putong na dahon sa likod nito. Isang larawan ng sanga ng palma at ang nakasulat na … [sa Griego] ‘Haring Agripa, Tagumpay ng Emperador’ ay masusumpungan sa harap nito.” (ibid p.183)

3. Walang kinalaman ang kaalaman sa pagbasa sa Imperyo ng Roma: Nalilimutan ni Ehrman na ang bahagdan ng mga tao sa Imperyo ng Roma (Espanya, Britanya, Alemania, at iba pa) na hindi marunong bumasa ay walang kinalaman; ang bahagdan ng mga may pinagaralan sa gitna ng mga Judio sa Judea at Galilea ang siyang mahalaga. Ang mga Judio ay may lalong mataas na pamantayan ng karunungan kaysa sa karamihan ng ibang mga bansa sa Imperyo ng Roma. Ang pagpaparatang ng Sanedrin kina Pedro at Juan na sila'y walang pinagaralan ay hindi nangangahulugang gayon nga.

4. Kaalaman sa Pagbasa sa Palestina: Bilang pahabol, sa Deir Alla sa libis ng Jordan, nasumpungan ng mga arkeologo ang isang pagsasanay sa pagsulat ng isang batang magaaral na tatlong ulit na bumabanggit kay Balaam na anak ni Beor. Ito'y napetsahan sa pamamagitan ng radiocarbon sa 800/760 B.C.

 

T: Sa Jud 3, sumulat ba si Judas ng isa pang sulat tungkol sa ating karaniwang kaligtasan?

S: Binalak ni Judas na sumulat ng isang uri ng sulat, nguni't nagbago ang kaniyang isip. Ang salitang Griego na isinaling "makipaglaban nang masikap" ay siyang pinagmulan ng ating salitang "agonya". Walang katibayan, sang-ayon man o laban, na sumulat si Judas ng ikalawang sulat pagkatapos. Kung siya man ay sumulat, ang Dios ay hindi tinatalian na ingatan iyon; maiingatan ng Dios ang alinmang sulat na kaniyang naisin.

   Bukod dito, ang pananalita rito ay hindi nagpapahiwatig sa anomang paraan na si Judas ay kinakailangang sumulat ng ikalawang sulat. Nangangahulugan lamang ito na lalo sanang ibig ni Judas na sumulat tungkol sa kadakilaan ng ating karaniwang kaligtasan, at ikinalungkot ni Judas na kinailangan ang ganitong uri ng sulat.

   Bilang pahabol, kapag tayo'y (nang wasto at nang matuwid) pumupuna sa ibang mga mananampalataya gaya ng ginawa ni Judas, ay dapat nating sundan ang halimbawa ni Judas at gawin ito nang may malasakit at pagdaramdam na ang kalagayan ay gayon na lamang anopa't kinakailangan ang pagsaway.

 

T: Sa Jud 3, hanggang saan tayo dapat magbahagi lamang tungkol sa pananampalataya, at hanggang saan naman tayo dapat makipaglaban dahil sa pananampalataya laban sa mga erehiya?

S: Ito'y talagang nakasalalay sa kagyat na kalagayan, at sa pangkalahatang kalinangan. Lalong ibig ni Judas na magbahagi tungkol sa pananampalataya, nguni't nadama niya ang madaliang pangangailangang magbago ng direksiyon, marahil dahil sa kaniyang narinig. Kung minsan ay kinakailangan nating madaliang magbago ng direksiyon at harapin ang aral ng mga lobo na sumasalakay sa iglesia. Kapag ang panahon ay hindi madalian, dapat pa rin tayong magbigay ng ilang aral upang ipagtanggol ang kawan. Datapuwa't sa pangkalahatan, sa karamihan ng panahon, dapat tayong maging gaya ni Judas at lalong naisin ang magbahagi tungkol sa ating karaniwang kaligtasan.

 

T: Sa Jud 4-10, paanong ang mga taong mahahalay, na nagpakalulong sa pitang laban sa katutubo, nagpadumi sa laman, nagsipagpista nang may kalayawan, at sumunod sa masasamang pita, ay nakapasok nang lihim sa kapulungan nang hindi namamalayan?

S: Ang mga tao'y makagagawa ng mga bagay nang lihim. Hindi sinasabi ni Judas na ginawa nila ang alinman sa mga bagay na ito sa mga pagtitipon sa pagsamba. Bagkus, ginawa nila ang mga bagay na yaon nang hindi nalalaman ng mga tao sa kapulungan, o maaaring tinangka pa nga nilang iligaw ang ilang iba pa sa kapulungan, gayon ma'y pinababayaan pa rin sila. Lalo pang masama, ang ilang tumalikod sa pananampalataya na kinakailangang mailantad ay mga pinuno sa iglesia.

 

T: Sa Jud 5, ano ang layunin ng pagliligtas sa mga Israelita mula sa Egipto at pagkatapos ay ng paglipol sa karamihan sa kanila?

S: Tatlong bagay na dapat isaalangalang sa sagot.

1) Maaaring pumili ang mga tao kung sasama kay Moises o hindi. Sa katunayan, isang karamihang samasama, kasama ang mga hindi Israelita, ang sumama sa kanila sa Exodo 12:38.

2) Ang bayan ay nagpasimulang may pagkukusa na umalis at sumunod sa Dios at kay Moises, nguni't pagkatapos ay nagbago ang kanilang isip at hinangad nilang sana'y nasa Egipto pa sila, sa Exodo 16:3.

3) Dapat nating matutuhan na, gaya nila, walang kapakinabangan ang humayo sa mabuting direksiyon kung tayo'y tatalikod at nanaising bumalik sa ating pinanggalingan.

 

T: Sa Jud 6, sino ang mga anghel na nakagapos na binabanggit ni Judas?

S: Ang mga ito'y ang mga nahulog na anghel, na sa kasalukuyan ay nakagapos. May tatlong magkakaibang pananaw.

1. Ang ilan ay nakagapos, ang ilan ay malaya: Sa ngayon, ang ilang demonio ay nakagapos, at ang ilan ay malaya at gumagawa ng masama sa lupa. Maging ang mga malayang demonio na nakaharap ni Jesus ay natakot na sila'y ihagis ni Jesus sa kalaliman.

2. Ang lahat ay bahagyang nakagapos: Ang isang naiibang pananaw ay ang lahat ng demonio ay nakagapos sa kasalukuyan, nguni't kahit nakagapos ay nakapagbubuyo pa rin sila sa mga tao. Gaya ng sinasabi ng Bible Difficulties and Seeming Contradictions (p.225-226) sa pamamagitan ng paghahambing, “Ang isang tao ay maaaring mabilanggo sa isang bilangguan habang buhay, gayon ma'y mabigyan ng pahintulot na makapaglakad sa looban ng bilangguan o maging sa labas nito sa ilalim ng ilang tadhana at mga pagbabawal.” Tingnan ang Christian Theology ni Millard J. Erickson p.447-448 para sa higit pang paliwanag tungkol sa pananaw na ito.

3. Pagsasama ng dalawa: Ang aking pananaw ay isang pagsasanib ng dalawa. Ang iba't ibang demonio ay maaaring may iba't ibang pagbabawal at iba't ibang antas ng kalayaan. Maliwanag na sinasabi ni Judas na ang mga pagbabawal sa ilang demonio ay pinalubha. Gayon man, walang demoniong makasasalangsang sa mga utos ni Cristo.

 

T: Sa Jud 6, ang mga anghel bang nakagapos ay yaong nasa Gen 6, na doo'y ang mga Nefilim ay supling ng mga nilalang na anghel at ng mga babaing tao?

S: Hindi nagkakaisa ang mga tao tungkol dito.

Oo. Ang aklat na apokripa ng mga Judio na 1 Enoc, sa una at pinakamatanda sa limang “aklat” nito, ay nagsasabing sila nga (1 Enoc 6). Ang ilang Cristiano noong unang panahon ay may malaking paggalang sa aklat ng 1 Enoc.

Hindi. Maaaring ito'y tumutukoy sa paghihimagsik ng mga demonio sa pangkalahatan. Tingnan ang 1001 Bible Questions Answered p.65 para sa higit pang paliwanag tungkol sa sagot na ito.

   Anoman ang kalagayan, ito'y tumutukoy sa maraming nahulog na anghel, at walang sinasabi tungkol kay Satanas na tumukso kay Eva, gaya ng pinaniniwalaan ng huwad na relihiyon ng Unification Church ni Rev. Moon.

 

T: Mula sa Jud 6-7, maaari ba nating “ipangatuwiran na ang mga anghel ay nahulog bilang bunga ng isang mahalay na gawa ng pitang laban sa katutubo” gaya ng itinuro ng ereheng si Rev. Moon sa ikalimang edisyon (1977) ng Divine Principle p.71-72?

S: Hindi. Ang Judas 5-7 ay nagbibigay ng tatlong halimbawa: ang mga Israelitang lumabas sa Egipto (talatang 5), ang mga anghel na nagsiwan ng kanilang sariling tahanan (talatang 6), at ang Sodoma at Gomorra (talatang 7). Walang binabanggit si Judas tungkol sa Pagkahulog ng sangkatauhan.

 

T: Sa Jud 9, kailan nakipagtalo ang arcangel na si Miguel kay Satanas tungkol sa bangkay ni Moises?

S: Hindi sinasabi ng Kasulatan, at ito'y hindi binabanggit saanman sa Kasulatan. Binabanggit ito ni Judas upang patunayan ang ibang punto, kaya't maliwanag na inakala ni Judas na narinig na ito ng mga mambabasa. Ito'y binabanggit sa akdang apokripa na Assumption of Moses (Ang Pagkaakyat ni Moises), na tinatawag ding Testament of Moses. Nasa atin ang karamihan ng Assumption of Moses, maliban sa wakas nito, na marahil ay naglalaman ng salaysay na ito.

 

T: Sa Jud 11, ano ang daan ni Cain?

S: Si Cain, na anak nina Adan at Eva, at pumatay sa kaniyang kapatid na si Abel, ay binabanggit sa Genesis 4:1-24. Kakaunti ang nalalaman natin tungkol kay Cain maliban sa isang mahalagang katotohanan: ang kaniyang handog sa Panginoon ay walang dugo, at hindi tinanggap ng Dios. Kapuwa sa ngayon sa ilang liberal na iglesia at noong una sa mga relihiyong Gnostiko, sinikap ng mga tao na magkaroon ng isang "Cristianismong walang dugo"; isang Jesus na ang dugo ay hindi nagbayad sa ating mga kasalanan.

 

T: Sa Jud 11, bakit binabanggit dito si Balaam?

S: Si Balaam ay naiiba sa dalawa pa, sapagka't si Balaam ay hindi hayagang sumalangsang sa kapamahalaan ng Dios. Nagbibigay pa rin ng karangalan si Balaam sa Dios. Datapuwa't nakita ni Balaam na ang pagiging propeta ay pinagkukunan ng kayamanan. Ang tanging inakala ni Balaam na kailangan niyang gawin ay ang subuking lumakad sa makitid na hangganan, na lumayo hangga't maaari sa kalooban ng Dios, nang hindi naman lubhang lumalabis sa pagsuway sa Dios.

 

T: Sa Jud 11, bakit binabanggit dito si Core (Korah)?

S: Si Core ay isang Levita na binabanggit sa Mga Bilang 16:1-38. Siya at ang kaniyang mga kakampi ay nagdamdam laban kay Moises, na pinararatangan siyang nagsisikap na "magpakapanginoon sa amin" (Mga Bilang 16:13), at sila'y nagdamdam na si Aaron ang dakilang saserdote na naghahandog ng mga hain. Hinikayat ni Core ang 250 lalake, bukod pa sa iba, na maghimagsik laban sa pamamahala ng Dios. Hindi nilabanan ni Moises si Core, kundi ipinaubaya ang bagay sa Dios. Pinabuka ng Dios ang lupa at nilamon nito ang mga tolda at ang mga sangbahayan ni Core at ng mga pinunong mapanghimagsik. Pagkatapos ay pinalabas ng Dios ang apoy at nilamon nito ang 250 iba pang lalake. Ang hiblang nagdudugtong kina Cain, Balaam, at Core ay ang kanilang pagtangging pasakop sa kapamahalaan ng Dios.

 

T: Sa Jud 12, ano ang mga alapaap na walang tubig?

S: Para sa isang tuyong lupain, ang mga ito'y malalaki at waring mahahalagang bagay na nangangako ng marami nguni't walang anomang naibibigay. Sila'y gumagawa ng malaking pagpapakita, nguni't pagkatapos ay itinataboy sila ng hangin.

 

T: Sa Jud 12, ano ang mga punong kahoy na walang bunga sa taglagas, na makalawang patay?

S: Maaaring mangahulugan ito ng mga punong kahoy na lubos nang patay, o mga punong kahoy na pinatay nang makalawa. Anoman ang kahulugan, maraming punong kahoy ang mukhang patay sa taglagas, kapag wala na ang kanilang mga dahon, at ang karamihan ng bunga ay sa susunod na taon pa lamang darating. Nguni't ang mga ito'y mga punong kahoy na tunay na patay, na hindi na kailan man mamumulaklak o magbubunga. Ang itaas ng mga ito ay mukhang patay na gaya ng mga punong kahoy na namamahinga at walang mga dahon. Nguni't yamang sila'y binunot, ang mga ugat, ang mga sanga, at ang buong punong kahoy ay patay, mula sa itaas hanggang sa ibaba.

   Para sa isang tao, ito'y maaaring tumukoy sa ikalawang kamatayan sa Apocalipsis 21:8, o sa mga nakakilala kay Cristo nguni't pagkatapos ay tumalikod sa pananampalataya sa Mga Hebreo 6:4-8 at 2 Pedro 2:20-22.

 

T: Sa Jud 13, bakit binabanggit ang mabangis na mga alon sa dagat?

S: Ang mabangis na mga alon sa dagat ay may malaking kapangyarihan. Bagaman ang kapangyarihan ay kadalasang magagamit sa kabutihan, gaya ng isang gilingan sa ilog, ang kapangyarihang ito ay hindi masusupil ng anoman. Ang tubig ay marahas na humahampas nang paroo't parito, at bula lamang ang nabubuo. Hindi lamang walang kabuluhan ang kapangyarihan, kundi ito'y tunay ding mapanira.

 

T: Sa Jud 13, bakit binabanggit ang mga bituing gala?

S: Ang larawan ng isang bituing gala ay ang isa sa anim o pitong bituin na hindi nananatili sa kaniyang takdang dako sa gitna ng ibang mga bituin kundi gumagala saan man niya ibig sa kalangitan. Sa ngayon ay tinatawag natin ang mga ito na mga planeta. Kung gagamitin mo ang isang bituing gala bilang patnubay sa paglalayag, ikaw ay maliligaw na gaya ng waring pagkaligaw ng bituing gala.

 

T: Sa Jud 14, sinong Enoc ito?

S: Hindi ito ang Enoc na anak ni Cain sa Genesis 4:17. Bagkus, ito'y si Enoc, isang inapo ni Set at ikapito mula kay Adan sa Genesis 5:21-24. Ito'y ang Enoc ding yaon na lumakad na kasama ng Dios at kinuha ng Dios sa Langit. Ang Enoc sa Genesis 4:17, na anak ni Cain at ikatlo mula kay Adan, ay ibang tao.

 

T: Sa Jud 14-15, bakit sumipi si Judas mula sa pseudepigraphang Aklat ng 1 Enoc na ipinalalagay itong totoo?

S: Sapagka't totoo ang talatang ito, bagaman may mga kamalian sa ibang bahagi ng 1 Enoc, na nakikilala na bago pa ang 110 B.C. Apat na bagay na dapat isaalangalang sa sagot.

1. Bagaman ang sinipi ay nasa 1 Enoc, hindi tiyak na tuwirang sumipi si Judas mula sa aklat ng 1 Enoc. Bagaman ang mga salita ay halos magkapareho, maaaring nagmula ang mga ito sa iisang pinagmulan. Ang iisang pinagmulang iyon ay maaaring isang aklat na naglalaman ng tunay na hulang ito, o ang iisang pinagmulan ay maaaring ang Dios mismo.

2. Ang 1 Enoc ay napasailalim sa mga pagbabago. Bagaman ang aklat ay nauna sa panahong Cristiano, may ilang nagiisip na ang siping ito ay isiningit pagkatapos maisulat ang Judas, at bago ang ika-15 siglo, ng isang monghe na naligaw ng akala. Ikaw ang magpasiya para sa iyong sarili; narito ang sinipi sa Balumbon ng Dagat na Patay (Dead Sea Scroll) 4Q204; pansinin ang mga puwang. “… ang mga laksa ng kaniyang mga banal … laman para sa lahat ng kanilang … mapagmataas at masasama …” (Ang siping ito ay mula sa The Dead Sea Scrolls Translated ni Florentino García Martínez; na orihinal na inilathala sa Kastila bilang Textos de Qumrán).

3. Hindi malayong si Judas nga ay sumipi mula sa aklat ng 1 Enoc, at iyon ay hindi kamalian. Ang 1 Enoc ay may di-kukulangin sa limang magkakaibang may-akda, at ang talatang ito ay mula sa una at pinakamatandang bahagi. Ang Aklat ng 1 Enoc ay isang halo ng katotohanan at kamalian, at maaaring ipinasiya ng Dios na sadyang sumipi si Judas ng isang katotohanan mula roon, upang ang tunay na hulang ito mula sa Dios ay hindi lamang maingatan sa mga pinagkukunang labas sa Biblia.

4. Bagaman ang 1 Enoc ay naglalaman ng di-kukulangin sa isang katotohanang mula sa Dios, hindi iyon nangangahulugang dapat sana itong naging bahagi ng Kasulatan. Hindi sapat na ang isang aklat ay nakapagingat ng ilang salita mula sa Dios; kinakailangang ito'y buong-buong siyang ibig ng Dios na mapasa Kasulatan. Ang mga sinulat nina Wesley, Luther, at Calvino ay naglalaman din ng saganang katotohanan ng Dios, nguni't hindi iyon nangangahulugang ang alinman sa kanila ay walang kamalian, at sila mismo ay tututol sa pagturing sa kanilang mga sinulat bilang Kasulatan.

   Bilang kabuuan, gaya ng sinabi ni Hank Hanegraaff sa programang panradyo na Bible Answer Man noong Oktubre 29, 1997: ang aklat ng 1 Enoc ay lubhang iginagalang. Ang pagiging lubhang iginagalang ay nangangahulugang marami itong katotohanan, nguni't hindi nangangahulugang ito'y kinasihan ng Dios. Masasabi kong si Jesus ay muling darating. Iyon ay totoo, nguni't hindi iyon nangangahulugang ako'y kinasihan ng Dios.

 

T: Sa Jud 14-15, yamang si Judas [diumano] ay tumanggap ng pagkasi mula sa hindi kinasihang aklat ng 1 Enoc 1:9, paano mapupuna ng mga Cristiano si Joseph Smith dahil sa pagtanggap ng pagkasi mula sa paganong Aklat ng mga Patay ng Egipto nang isulat ni Joseph Smith ang Aklat ni Abraham ng mga Mormon?

S: Ang aklat ng 1 Enoc ay isang aklat ng mga Judio na labas sa Biblia, na may sarisaring pinagmulan, at may halo ng katotohanan at kamalian. Ang sinipi ni Judas ay tumutugma sa isang talata sa Aklat ng 1 Enoc. Walang anomang humahadlang sa posibilidad na sinabi nga ito ni Enoc.

   Sa kabilang dako, marami ang nakapagpatunay na ang balumbon na mapanlinlang na inangkin ni Joseph Smith na pinagsalinan niya ng Aklat ni Abraham ng mga Mormon ay isang aklat na pagano at ukol sa pagsamba sa mga diosdiosan.

Bilang Kabuuan:

1. Hindi mapatutunayan (o mapasisinungalingan) na kinopya ni Judas ang talatang ito mula kay Enoc.

2. Kahit na kinuha nga ito ni Judas mula sa aklat ng 1 Enoc, ang 1 Enoc ay isang aklat na binubuo ng iba't ibang bahagi, at maaaring may mga piraso ng mga hulang kinasihan ng Dios.

3. Sa matinding pagkakaiba, ang huwad na pagsasalin ni Joseph Smith ay mula sa isang aklat na ukol sa mga diosdiosan, isang Aklat ng mga Patay ng Egipto.

Higit pa tungkol kay Joseph Smith at sa Aklat ni Abraham ng mga Mormon

Kaligiran tungkol sa aklat ng mga Judio na 1 Enoc:

Ang 1 Enoc ay isang aklat na binubuo ng iba't ibang bahagi, na may limang bahaging isinulat sa iba't ibang panahon ng iba't ibang may-akda. Ang siping pinaguusapan ay mula sa una at pinakamatandang bahagi. Gayon man, maaaring ang sinipi ay idinagdag pagkatapos. Ang pinakamatandang kopya na nasa atin ay isang piraso mula sa mga Balumbon ng Dagat na Patay. Gayon man, ang pinakamatandang kopya na naglalaman ng siping ito ay mula sa ika-15 siglo sa Etiopia. May kaunting katotohanan ito, nguni't may mga bahaging mitolohiko rin, sa lahat ng pagtalakay nito sa iba't ibang anghel at demonio. Ang aklat ng 1 Enoc ay hindi nawala sa makabagong sanglibutan.

Kaligiran tungkol sa Aklat ng mga Patay ng Egipto:

Ang Aklat ng mga Patay ng Egipto ay malamang na hindi gaanong binabasa. Bagkus, ang layunin nito ay mailibing kasama ng mayamang namatay upang magsilbing anting-anting na magpapagaan sa kaniyang pagpasok sa kabilang buhay. Kung gaano karami ang mga kopya ng Aklat ng mga Patay ay gayon din karami ang mga pagkakaiba-iba nito, sapagka't ang bawa't isa ay may nakasulat na pangalan ng namatay. Marami na ang nakapagsalin ng mismong pirasong ginamit ni Joseph Smith upang diumano'y isalin ang Aklat ni Abraham. Mula sa isang pinagkukunang Mormon, mababasa mo ang salin sa The Message of the Joseph Smith Papyri ni Hugh Nibley (Deseret Book, 1975). Para sa mga pinagkukunang hindi Mormon, mababasa mo ang The Changing World of Mormonism nina Jerald at Sandra Tanner (Moody Press, 1981) p.360, o ang The Book of Abraham Papyrus Found p.14. Ang tatlong salin ay magkakapareho sa diwa.

Kaligiran tungkol sa Aklat ni Abraham ng mga Mormon:

Ayon kay Joseph Smith, ang Aklat ni Abraham ng mga Mormon ay diumano'y isinulat ni Abraham tungkol sa kaniyang mga paglalakbay sa Egipto. Inangkin ni Joseph Smith na ito'y isinulat sa wika ring ginamit sa Aklat ni Mormon, at isinalin ito ni Joseph Smith sa tulong na higit sa karaniwan. Ang mga Mormon sa Salt Lake City (LDS) ay may apat na kasulatan, at ang isa sa mga ito, ang Mahalagang Perlas, ay naglalaman ng Aklat ni Abraham bilang isa sa mga aklat nito. Ang Aklat ni Abraham 1:21-26 ang tanging batayang-kasulatan ng mga Mormon para sa kanilang aral na laban sa mga itim. Ang aral na ito ay nagsasabing ang mga itim ay hindi kailan man maaaring humawak ng pinakamataas na pagkasaserdote. Ang aral na ito ay binago ng Iglesia ng mga Mormon noong 1978.

Kaligiran tungkol sa Pagangkin ni Joseph Smith:

1. Sa Mahalagang Perlas p.29, inangkin ni Joseph Smith na kaniyang “isinalin” ang mga balumbon.

2. Tatlo sa apat na orihinal na kopyang Ingles ay may mga titik na Egipcio sa tabi ng Ingles.

3. Ang tatlong larawan ay nagtutugma

4. Ang pinakamatibay na katibayan sa lahat, sumulat si Joseph Smith ng isang aklat, ang Egyptian Alphabet and Grammar, na doo'y diumano'y sinikap niyang ituro sa iba ang kaniyang huwad na wikang Egipcio.

5. Si Smith ay nagsalin ng katamtamang mahigit sa 100 salita sa bawa't hieroglipikong Egipcio, gayong dapat sana'y isa hanggang dalawang salita lamang sa bawa't hieroglipiko.

6. Walang sinomang nakahuli kay Joseph Smith sa pandarayang ito nang panahong yaon, sapagka't walang sinoman sa Amerika nang panahong yaon na marunong bumasa ng sinaunang wikang Egipcio.

Bilang Kabuuan: Ang mga Mormon ay may, bilang bahagi ng kanilang kasulatan, isang huwad na salin ng isang aklat na pagano at ukol sa pagsamba sa mga diosdiosan. Bagaman ang ilan sa kanila ay nakakita ng pagkakahawig ng kanilang kalagayan at ng pagkakasumpong ng Judas 14 sa 1 Enoc, ang kalagayan ay lubos na naiiba sapagka't:

1. Kahit na si Judas ay sumipi nga mula sa aklat ng 1 Enoc, ito'y hindi isang aklat na ukol sa mga diosdiosan o sa okultismo. Ito'y isang aklat ng mga Judio na may halo ng katotohanan at kamalian.

2. Hindi matitiyak kung si Judas nga ay sumipi mula sa aklat ng 1 Enoc. Maaaring sila'y may iisang pinagmulan, o maaaring ito'y idinagdag sa 1 Enoc bago ang ika-15 siglo ng isang monghe na naligaw ng akala.

 

T: Sa Jud 16 at 2 Ped 2:18, ano ang kahulugan ng mga bibig na "nagsasalita ng mga kalakilakihang salita" at ng mga "kalakilakihang salita na walang kabuluhan," at ginagawa ba iyon ng mga tao sa ngayon?

S: Ang salitang Griego rito, hyperonka, ay literal na nangangahulugang "nagpapalalo" o "namamaga." Ito'y ginagamit sa kapuwa talata, at ang pagsasalita ng gayong "namamagang" mga salita ay nangangahulugan ng paggawa ng mga pinalabis na pahayag tungkol sa sariling kahalagahan at kapakinabangan. Maaaring isipin ng mga tao sa ngayon na lalo silang pahahalagahan ng iba kung sila'y gagawa ng mga di-totoo o pinalabis na pahayag tungkol sa kanilang sarili. Ang kanilang unang pagkakamali ay ang isiping maniniwala sa kanila ang ibang tao. Kapag nawala na ang pagkakatiwalaan, ito'y mahirap nang mabawi.

 

T: Sa Jud 21, yamang hindi maiwawala ang ating kaligtasan, paano at bakit natin pinananatili ang ating sarili sa pagibig ng Dios?

S: Ang ilang tunay na Cristiano ay naniniwalang maiwawala ng tao ang kaniyang kaligtasan. Ang iba ay hindi. Gayon man, ang lahat ay magkakasundo na kung paanong ang isang anak ay makagagawa ng mga bagay na nagpapaluha sa mga mata ng kaniyang mga magulang at sa kaniyang sarili, ay gayon din naman tayo makagagawa ng mga bagay na dumudurog sa puso ng Dios. Kung paanong ang isang anak ay maaaring magnais na tumakas sa tahanan, tayo man, gaya ni Jonas, ay maaaring magtangkang tumakas sa Dios. Maging ang mga Cristiano ay maaaring masangkot sa isang kulto o lumayo sa pananampalataya. Gayon man, kung sila'y paparoon sa langit, sila'y magpapatuloy hanggang sa wakas at magbabalik.

 

T: Sa Jud 22, ano ang pitong utos na ibinigay sa mga mananampalataya?

S: May pitong utos.

Judas 3 Makipaglaban kayong masikap dahil sa pananampalataya

Judas 17 Alalahanin ang mga aral at lalo na ang mga babala ng mga apostol.

Judas 20 Papagtibayin ninyo ang inyong sarili sa inyong kabanalbanalang pananampalataya

Judas 20 Magsipanalangin kayo sa Espiritu Santo

Judas 21 Magsipanatili kayo sa pagibig ng Dios

Judas 21 Hintayin ang awa ng ating Panginoong Jesucristo sa ikabubuhay na walang hanggan

Judas 22-23 Mangahabag kayo sa mga nangagaalinlangan, iligtas ang iba na inyong agawin sa apoy, at sa iba pa'y mangahabag kayo na may takot.

 

T: Sa Jud 23, ano ang kahulugan ng pagagaw sa isang tao mula sa apoy?

S: Ito'y kahawig ng Amos 4:11, na doo'y inilarawan ang mga Israelita na "gaya ng isang dupong na naagaw sa pagkasunog." Ang dakilang saserdoteng si Josue ay "isang dupong na naagaw sa apoy" rin sa Zacarias 3:2. Kapag ang isang patpat ay nagpasimula nang masunog sa apoy, ang pagagaw dito ay nangangahulugan ng pagaalis nito sa apoy upang hindi ito tuluyang matupok. Sa gayon ding paraan, ibig nating ibahagi ang evangelio sa mga makasalanan upang marinig nila ang evangelio sa pamamagitan ng ating mga salita, at sila'y maagaw ng Dios, sa pamamagitan natin, mula sa apoy ng impierno. Hindi tayo makahahalili sa krus, nguni't maaari tayong maging kasangkapan sa paghahatid ng pasabi ng krus upang akayin ang mga tao kay Cristo.

 

T: Sa Judas, paano natin nalalaman na ang aklat na ito ay isinulat ni Judas?

S: Sinabi ng may-akda na siya'y si Judas, at iyon lamang ang katibayang nasa atin, sang-ayon man o laban.

 

T: Sa Judas, paano natin nalalaman na ang Kasulatan sa ngayon ay isang mapagkakatiwalaang pagkaingat sa orihinal na isinulat?

S: May di-kukulangin sa apat na dahilan.

1. Nangako ang Dios na iingatan ang Kaniyang salita sa Isaias 55:10-11; Isaias 59:21; Isaias 40:6-8; 1 Pedro 1:24-25; at Mateo 24:35.

2. Katibayan mula sa unang iglesia. Narito ang mga manunulat na tumukoy sa mga talata sa Judas. Sa 25 talata ng Judas, sinipi o tinukoy ng mga manunulat bago ang Nicea ang bawa't isang talata maliban sa pito (6 na talata at 2 kalahating talata). Ang mga ito'y ang Judas 2, 18, 20-22a, 23b-25.

Ireneo (182-188 A.D.): Judas 3 “pananampalatayang ibinigay sa atin” Ireneo, Fragment 36 p.574. Sa Griego, ang Judas 3 ay may “mga banal” sa halip na “atin”, nguni't maliban doon ito'y ang mismong pananalita. Ang pananalitang ito ay masusumpungan lamang sa Judas 3.

Ireneo (182-188 A.D.): tumutukoy sa Judas 7 na bumabanggit sa Sodoma at Gomorra sa mga kaarawan ni Lot, bilang halimbawa ng matuwid na paghatol ng Dios. Irenaeus Against Heresies aklat 4 kab.36.4 p.516. Ang kaisipan na ang Sodoma at Gomorra ay isang halimbawa ay masusumpungan sa Biblia lamang sa Judas 7 at 2 Pedro 2:6.

Ang Muratorian Canon (190-217 A.D.): “Isinulat ni Juan ang Apocalipsis. Dalawang sulat na nauukol kay Juan, o nagtataglay ng pangalang Juan. Ang Sulat ni Judas.” ANF tomo 5 p.603.

Clemente ng Alejandria (193-217/220 A.D.): sumisipi sa Judas 5,6 bilang sinulat ni Judas. The Instructor aklat 3 kab.8 p.282

Clemente ng Alejandria (193-202 A.D.): sumisipi sa bahagi ng Judas 19,22b,23a Stromata aklat 6 kab.8 p.495

Clemente ng Alejandria (193-202 A.D.): tumutukoy sa Judas 8-17 bilang “nanghula si Judas”. Stromata aklat 3 kab.2 p.383

Clemente ng Alejandria (193-217/220 A.D.): sumisipi sa Judas 1,4-14,19 bilang sinulat ni Judas sa mga piraso mula kay Casiodoro p.573.

Tertuliano (198-220 A.D.): binabanggit ang sinulat ng Apostol Judas sa On the Apparel of Women aklat 1 p.16.

Tertuliano (198-220 A.D.): tumutukoy sa Judas 23 sa On Modesty kab.18 p.94. “… ipinagkakait sa mga makasalanan, lalong-lalo na sa mga yaong ‘nadumhan ng laman,’”

Origenes (225-254 A.D.): sa pagtalakay sa mga aklat ng Kasulatan, sumisipi sa Judas 1 bilang sinulat ni Judas. Origen’s Commentary on Matthew aklat 10 kab.17 p.424. Sumisipi rin siya ng bahagi ng Judas 1 bilang sinulat ni Judas sa kaniyang komentaryo sa Mateo aklat 13 kab.27 p.491.

Origenes (225-254 A.D.): maluwag na sumisipi sa tatlong-kapat ng Judas 8. Origen’s Commentary on Matthew aklat 10 kab.24 p.430

Anonymous Treatise Against Novatian (254-256 A.D.) kab.16 p.662: sumisipi sa Judas 14,15

Pagkatapos ng Nicea

(kalahati) Eusebius’ Ecclesiastical History (323-326 A.D.) aklat 2 kab.23 p.128: sinasabi na sina Santiago at Judas ay sinasabing sumulat ng mga sulat na nagtataglay ng kanilang mga pangalan, bagaman ito'y pinagtatalunan. Nicene and Post-Nicene Fathers Second Series tomo 1 p.128

Atanasio (367 A.D.): hindi tumutukoy sa anomang tiyak na talata sa Judas, nguni't itinatala niya ang mga aklat ng Bagong Tipan, kasama ang Judas, sa Festal Letter 39 p.552

Synopsis Scripturae Sacrae (350-370 A.D. o ika-5 siglo): binabanggit ang aklat ng Judas bilang bahagi ng Bagong Tipan. Sinisipi nito ang buong Judas 1.

Cirilo ng Jerusalem (c.349-386 A.D.): binabanggit si Judas sa “Pitong Pangkalahatang (Katoliko) Sulat nina Santiago, Pedro, Juan, at Judas” sa Lecture 4.36 p.28

X Didimo ang Bulag (398 A.D.): tumutukoy sa Judas 4,19. Gayon man, itinatakuwil niya ang aklat ng Judas bilang Kasulatan sapagka't ito'y sumisipi sa mga aklat na apokripa.

Ang sismatikong si Lucifer ng Cagliari, Sardinia (361-c.399 A.D.): tumutukoy sa Judas 1,3,4,5,8,12

Epifanio ng Salamis (360-403 A.D.): tumutukoy sa Judas 8

Epifanio ng Salamis (360-403 A.D.): binabanggit ang apat na evangelio, 14 na sulat ni Pablo, Santiago, Pedro, Juan, Judas, Mga Gawa, Apocalipsis ni Juan, Karunungan ni Solomon at Sirac (=Eclesiastico).

Jeronimo (373-420 A.D.): tumutukoy sa Judas 8,23

Jeronimo (373-420 A.D.): binabanggit sa pangalan ang “Bagong Tipan”, sina Mateo, Marcos, Lucas, Juan bilang “ang pangkat na apat ng Panginoon”, pitong sulat ni Pablo sa mga iglesia, Mga Hebreo, Timoteo, Tito, Filemon, Mga Gawa ng mga Apostol, pitong sulat nina Santiago, Pedro, Juan, at Judas, at ang Apocalipsis ni Juan, lahat sa sulat 53 kab.9 p.101-102.

Agustin ng Hipona (388-430 A.D.): tumutukoy sa Judas 1,19

Agustin ng Hipona (388-430 A.D.): sumisipi sa Judas 19 sa On Baptism, Against the Donatists kab.50 p.651

Agustin ng Hipona: sumisipi sa Judas 24 bilang sinulat ni Judas na apostol sa On Rebuke and Grace kab.10 p.475 (tomo 5). Gayon din sa The City of God aklat 18 kab.38 p.383

Juan Casiano (419-430 A.D.): sumisipi sa Judas 5 bilang sinulat ng Apostol sa Seven Books aklat 5.9 p.586

Juan Casiano: binabanggit ang isa sa mga apostol at sumisipi sa Judas 6 sa Second Conference of the Abbot Serenus kab.8 p.378

Cirilo ng Alejandria (444 A.D.): tumutukoy sa Judas 4,5,19

3. Katibayan mula sa mga erehe at iba pang manunulat

Ang ereheng si Priscilliano (385 A.D.): tumutukoy sa Judas 8.

4. Ang mga pinakamatandang manuskrito ng Judas na nasa atin ay nagpapakita na may maliliit na pagkakaiba-iba sa mga manuskrito, nguni't walang mga kamaliang may kabuluhan sa teolohiya.

p72 Bodmer 7 & 8 Papyri 1 Pedro 1:1-5:14, 2 Pedro 1:1-3:18 at Judas 1-25. (c.300 A.D.) Isang larawan ng bahagi ng manuskritong ito (na nagpapakita ng 2 Pedro 1:16-2:2) ay nasa The Complete Text of the Earliest New Testament Manuscripts p.468. Sinasabi nito na ang sulat-kamay ay isinulat “sa isang sulat-kamay na pandokumento.”

p74 (=Bodmer 17) Mga Gawa 1:2-5,7-11,13-15,18-19,22-25; 2:2-4; 2:6-3:26; 4:2-6,8-27; 4:29-27:25; 27:27-28:31; Santiago 1:1-6,8-19,21-23,25,27; 2:1-3,5-15,18-22,25-26; 3:1,5-6,10-12,14,17-18; 4:8,11-14; 5:1-3,7-9,12-14,19-20; 1 Pedro 1:1-2,7-8,13,19-20,25; 2:6-7,11-12,18,24; 3:4-5; 2 Pedro 2:21; 3:4,11,16; 1 Juan 1:1,6; 2:1-2,7,13-14,18-19,25-26; 3:1-2,8,14,19-20; 4:1,6-7,12,16-17; 5:3-4,9-10,17; 2 Juan 1,6-7,13; 3 Juan 6,12; Judas 3,7,12,18,24 (ika-7 siglo)

ika-7 siglo - 1968 - The Text of the New Testament ay may Santiago 2:4 at 1 Pedro 1:12

ika-7 siglo - 1975 - Aland et al. ikatlong edisyon

ika-6 na siglo - 1998 - Aland et al. ikaapat na binagong edisyon

p78 (=papyrus Oxyrhynchus 2684) c.300 A.D. Judas 4-5,7-8 The Complete Text of the Earliest New Testament Manuscripts p.602 ay nagpapahiwatig na ito'y hindi lubhang mapagkakatiwalaang teksto. “sa apat na talata ay naglalaman ito ng dalawang natatanging pagbasa at tatlong bihirang pagbasa, na lahat ay salungat sa pinakamatandang saksi [p72].” (sinipi mula kina Grenfell at Hunt, Oxyrhynchus Papyrus, 34:4) Ang lalong matanda ay hindi laging lalong mabuti.

Ang Peshitto Syriaco ay walang Judas.

Sinaiticus [Si] (340-350 A.D.) ay may buong Judas

Vaticanus [B] (325-350 A.D.) at Alexandrinus [A] (c.450 A.D.) ay may buong Judas.

Koptikong Bohairic [Boh] ika-3/ika-4 na siglo

Koptikong Sahidic [Sah] ika-3/ika-4 na siglo

Syriacong Philoxeniano [SyrPh] 507/508 A.D.

Ephraemi Rescriptus [C] ika-5 siglo

Armenio [Arm] mula sa ika-5 siglo

Syriacong Harcleano [SyrH] 616 A.D.

Georgiano [Geo] mula sa ika-5 siglo

Etiopico [Eth] mula c.500 A.D.

 

Tingnan ang www.BibleQuery.org/Jude Manuscripts.html para sa higit pang kaalaman tungkol sa mga sinaunang manuskrito ng Judas.